Zoals ik in de titel van dit stukje al vertelde: ‘Ik ga morgen stemmen.’ Weet ik veel over de plaatselijke politiek in Leeuwarden? Het eerlijke antwoord is NEE. Ken ik de verkiezingsprogramma’s van alle vijftien partijen in de Friese hoofdstad? Ook nu is het antwoord NEE. Ik heb de verkiezingskrant die je gratis kunt meenemen – in bijvoorbeeld de bibliotheek en de meeste grote supermarkten – een beetje ingekeken en gelezen.
Ben ik daardoor van gedachte veranderd? Voor de derde keer moet ik NEE antwoorden. Ik stem ‘landelijk’. Ik bedoel dat ik op een landelijke partij stem en niet op een lokale partij. Dat heb ik trouwens nog nooit gedaan. In feite stem ik ‘aartsconservatief’. Altijd hetzelfde !!! Ik heb dat al wel eens gezegd op dit blog. Ik stemde ooit op de PSP, later op GROENLINKS en nu op GROENLINKS-PVDA.
Ik heb maar één advies: GA STEMMEN hoe moedeloos je ook bent (van de wereldpolitiek) en je afvraagt of jouw stem iets uitmaakt. Onze burgemeester (Sybrand Buma) zegt op de eerste bladzijde van de verkiezingskrant: “Een stem is nooit een verloren stem”. Was het maar zo simpel …
Nooit eerder zat er een gat van meer dan drie maanden tussen de vorige en deze aflevering van ‘1000 vragen aan mezelf’. Laat ik proberen om elke maand (minstens) vijfentwintig vragen te beantwoorden dan komt er over anderhalf jaar een eind aan deze serie. IJs en weder dienende … moet ik er dan wel bij vermelden. Daar gaan we weer … ik dan toch.
601. Waar let je op als je iemand voor het eerst ontmoet?
Best wel een goede vraag maar ik vind de vraag beantwoorden een stuk lastiger. Ik denk: iemands fysieke kenmerken zoals lengte, overgewicht of juist skiny, het haar, gezichtsuitdrukking, kleding. Uiteraard zijn er allerlei factoren die een rol spelen. Is het een eerste zakelijke ontmoeting? Dat is vast anders dan een eerste ontmoeting in familie-verband. Is hij of zij een zoener of eerder een handruk-knijper? Wordt er meteen gehugd? (Iets dat in Afrika heel gebruikelijk is).
602. Waarmee zou je wat actiever kunnen zijn?
Dat is een terugkerende bekentenis. Ik ben een uitsteller (zie heel veel vorige vragen / antwoorden). Maar ben ik eenmaal in gang geschoten dan ben ik best wel actief.
603. Speel jij de hoofdrol in je eigen leven?
Kun je hier nee op antwoorden? Natuurlijk speel ik de hoofdrol in mijn eigen leven. Maar als de vraag is of ik de hoofdrol speel in onze relatie (Isabel – Koen) of in (met) mijn familie dan is het antwoord uiteraard gevarieerder. Maar ook dan ben ik eerder een hoofdrolspeler dan een figurant.
604. Welke leraar heeft een positieve invloed op je gehad?
Herman de Graef. Misschien schrijf je ‘Graef’ met twee a’s. Hoofddocent Nederlands en didactiek op het regentaat in Antwerpen (eind jaren 70 van de vorige eeuw). Op de middelbare school denk ik aan Herman Boets (ook leraar Nederlands). Op de AVEK … dat vind ik moeilijker om te kiezen. Jacques. Salvatore. Ine. Godert. Dirk. Maar dan doe ik anderen te kort. Op de AVEK was het kollektief het belangrijkst. Ik en (met) de anderen. Een soort UBUNTU avant la lettre … I am because we are.
605. Wat zou je het meest missen als je doof was?
Stemmen … denk ik. Van mijn geliefden. Isabel, de kinderen en kleinkinderen. Natuurlijk ook muziek en liedjes. Mis ik de stem van Ine? Een lastige vraag. Haar innerlijke stem hoor ik nog steeds – bijna dagelijks. Haar echte stem kan ik moeilijk oproepen maar ik zou die stem wel onmiddellijk herkennen als ik die zou horen.
606. Om welk nieuwtje was je onlangs verbaasd?
Als ik het woord ‘nieuwtje’ even vergeet dan verbaas is me dagelijks hoe het in de wereld zo uit de klauw kan lopen. Ik heb het niet over corona / covid-19 maar over hoe Trump bezig is. Elke dag een tikkeltje erger (egocentrischer, narcistischer, racistischer, enzovoort) dan de dag daarvoor. Stel je toch voor dat die man kan (mag) doorgaan als president van de Verenigde Staten tot de derde week van januari 2025. Dan worden het de Verdeelde Staten van Amerika. Ook de complotdenkers (theorieën) verbazen me steeds weer.
607. Zou je wel weer kind willen zijn?
Nee, niet echt. Het lijkt me best pittig om nu kind te zijn. Verwachtingen cq dagelijkse realiteit.
608. Wat zou je uren doen zonder je te vervelen?
Wat ik nu doe. Beetje bloggen, beetje rondneuzen op internet. Krant, tijdschrift een gemist televisie-programma bekijken en lezen uiteraard. Lezen dus.
609. Wanneer was jij op het goede moment op de juiste plek?
Op een première van het Iepenloftspul in Jorwert (Friesland). De feint fan twa masters (2002). Naar jaarlijkse gewoonte ging ik (gingen wij) naar de voorstelling in de notaristuin. Natuurlijk ontmoetten we dan ook Hanneke en Jean Jacques. Vrienden en oud-collega’s. Jean Jacques vroeg me waar ik mee bezig was. Ik antwoordde: de regie van Lucia de Moucheron met Flairck en Corpus. Een muzikale nieuw-circus-voorstelling. Een week later belde Jean Jacques mij vanuit Stockholm of ik interesse had in een nieuw-circus-voorstelling met 150 Europese jongeren. De rest is geschiedenis. Zonder dat moment was ik waarschijnlijk niet (nooit) in Scandinavië of Afrika terechtgekomen.
610. Sta je vaak stil bij hoe dingen gemaakt worden?
Zelden. Ik heb geen bijzondere interesse in technische zaken. Nee.
611. Wat was het kleinste succesje dat je hebt geboekt?
Hahaha. Ik heb afgelopen zondag onze oude Nissan X Trail aan de praat gekregen nadat hij niet wilde starten toen Isabel vertrekkens gereed was.
612. Word je meestal jonger of ouder geschat?
Jonger. Dank u. Obrigado. Merci. Da ge bedankt zèt dè witte war!
613. Wanneer heb je voor het laatst zand tussen je tenen gevoeld?
Bijna dagelijks als ik in Mozambique ben want daar loop ik heler dagen op blote voeten en delen van onze tuin zijn erg zanderig. Of op het strand van Ponta d’Ouro. Als ik in Leeuwarden ben … dan zal het vast wel op het strand geweest zijn, in Zandvoort of in Vlissingen.
614. Wat wilden je ouders vroeger dat je zou worden?
Gelukkig.
615. Welk apparaat van vroeger mis je?
Heel af en toe mijn pick-up. Nostalgie dus. In Bergen op Zoom hadden we vroeger een ijsmachine. Om zelf (slagroom) ijs te maken. Met aardbeien, bramen of rode bessen. Natuurlijk is zo’n apparaat nog te koop. Net als een espresso-apparaat. Maar ik koop die dingen niet. Dus missen … is het niet echt.
616. Waarin denk of doe je nog steeds als een kind?
Ik denk in het ‘vertrouwen in anderen’. Noem het naïef … ik weet het maar zo zit dit beestje in elkaar.
617. Heelt tijd alle wonden?
Tja. Ja en nee. Je leert er mee omgaan en je probeert dat oude wonden niet opnieuw beginnen etteren.
618. Ben je romantisch?
Op een schaal van 1 tot 10 ben ik een romantische zeven.
619. Wat zou je tegen je jongere ik willen zeggen?
Ook deze vraag heb ik naar mijn gevoel al een paar keer eerder beantwoord. “Beste ik – was iets ambitieuzer geweest op school. Zet je muzieklessen door en geef niet zo snel op. Ga op dansles. Op de tekenacademie (in Hove) heb je braaf de opdrachten uitgevoerd maar nooit gezocht naar je eigen stijl en beeldtaal. Dat had je meer aandacht kunnen / moeten geven.”
620. Wat doe je met gekregen souvenirs?
Bewaren tot een moment van verhuizen of omdat er iets kapot is gevallen. Ja, ik weet het. Ik ben een bewaarder maar gelukkig is het souvenirs krijgen van anderen een zeldzaamheid geworden. En zelf probeer ik ze zo weinig mogelijk te kopen.
621. Van wie heb je onlangs afscheid moeten nemen?
Van Rob. Vriend, oud-huisgenoot, collega en nog heel veel meer. En het afscheid moest via WhatsApp want de corona-realiteit maakte een persoonlijk (afscheid)bezoek onmogelijk.
622. Ben je een jongens- of een meisjesvader?
Hoe moet ik deze vraag interpreteren? Ik heb een zoon en een dochter. Kiezen tussen hen is uiteraard onmogelijk maar ik denk dat ik iets meer naar een meisjesvader neig. Eigenlijk een rare vraag.
623. Heb je weleens je eigen ansichtkaarten gemaakt?
Ja. Ik heel af en toe. Voor het laatst voor de bruiloft van een vriend. Het is dan wel geen ansichtkaart maar een felicitatie-kaart. Mijn moeder heeft het wel jarenlang gedaan. Met theezakjes. Pergamano. Dozen vol …
624. Hoe zou je familie jou omschrijven?
Ik denk dat de bedenkers van deze 1000 vragen vergeten zijn om alles na te lezen op ‘dezelfde vraag’. Ook deze vraag kwam al eens eerder aan bod. Mijn familie zal we omschrijven als loyaal, ver weg, betrouwbaar, creatief. En er zullen vast neven en nichten zoiets denken als … ouwe bok, groen (Afrikaans) blaadje …. de gelukzak.
625. Waar zoek je je kleding op uit?
Waar ga ik naar toe? Daar kies ik mijn kleren op uit. Naar een vergadering – dan zijn het vast schoenen, een lange broek en een overhemd of polo-shirt. Ga ik een biertje drinken met vrienden (in Afrika) – sandalen, korte broek, tshirt of een los-zittende (flodder) bloes. En uiteraard heeft het weer grote invloed op het kiezen van kleren. Een trui, een extra onderhemd, handschoenen, een regenjas. En in Mozambique zal Isabel er voor zorgen dat ik niet drie dagen na elkaar hetzelfde aantrek – al ga ik nergens heen. De schat.
Dinsdag 15 oktober 2019. Mozambique gaat naar de stembus. Waarschijnlijk is de verkiezingsuitslag dezelfde als de vorige keer. En de vorige-vorige keer. En als die van de verkiezingen daarvoor. Met andere woorden: Frelimo – de regerende partij zal ook deze keer een volstrekte meerderheid halen. Meer dan waarschijnlijk wel iets nipter dan vijf jaar geleden. Je moet de oppositie ook iets gunnen. Sic. Sic. Sic. Felipe Nyusi -presidentskandidaat voor Frelimo – zal zijn tweede termijn krijgen.
Laat ik er maar niet teveel woorden aan vuil maken. Een paar foto’s met een klein beetje uitleg.
Verkiezingsdag Koen
Om kwart over acht vanochtend zet ik de computer aan en log in bij Facebook. Hun algoritmes zijn niet feilloos. Ik woon in Nederland. Ik ben Belg. En ja … ik ben vaak in Mozambique bij mijn geliefde. Maar nee Facebook … ik heb geen stemrecht. Ik haal vandaag geen blauwe vinger.
Isabel heeft gestemd
Isabel was al vroeg op stap naar een stembureau in de buurt. Ze ging lopend. Na het stemmem dompel je je wijsvinger in een inktpot. Het bewijs dat je hebt gestemd. Al gauw zie ik heel wat foto’s van vrienden en familie met blauwe en paarse vingers verschijnen op Facebook en Twitter.
“Bom dia. Ik heb gestemd … en verder geniet ik van een vrije dag …”
Ook uittredend president – Felipe Nyusi – heeft gestemd.
Benieuwd hoe een Mozambikaanse stembrief eruit ziet?
Twee stemformulieren
Wat rest is natuurlijk de uitslag. De Nederlandse en Belgische ambassades hebben ons – hun onderdanen – opgeroepen via WhatsApp om voorzichtig te zijn vandaag en de volgende dagen. ‘Blijf thuis’ is de boodschap. Als het kan vermijd dan zeker demonstraties en mogelijke relletjes. Want de verwachting is dat Frelimo zal winnen en dat de oppositie-partijen deze uitslag zullen aanvechten. Of er in Mozambique ook ‘Groningse boeren-toestanden’ zullen zijn, weet ik niet. Waarschijnlijk hoor je later sterke verhalen zoals: “In kiesdistrict X in provincie Y heeft Frelimo 6.788 stemmen gehaald, Renamo 2.555, MDM 1.890. Het aantal kiesgerechtigden in dit kiesdistrict bedraagt 5.345 geregistreerde kiezers.” Begrijp je het? Lees het nog een keer. Begrijp je het nog niet? Ik ook niet … maar dat is de Mozambikaanse realiteit.
Nu moet het land weer worden schoongemaakt. Alles is volgeplakt. Muren, bruggen, bomen. lantaarnpalen. Overal vlaggen van Frelimo. Wedden dat er nog honderden posters hangen als je begin 2021 Mozambique bezoekt.
Aanstaande zondag gaan de Belgen (verplicht) naar de stembus om nieuwe gemeenteraadsleden te kiezen. Ik volg het een beetje via internet en de Vlaamse kranten. Boechout. Mortsel. Antwerpen. De Mozambikanen zijn vandaag aan de beurt. Dat betekent ook een extra vrije dag.
Bij gebrek aan goed functionerende postbezorging moet je je in Mozambique van te voren registreren als kiezer. Je krijgt dan een persoonlijke stempas. Isabel haalde haar stemkaart enkele maanden geleden in een plaatselijke school – die daarvoor was ingericht. Vanochtend vertrok ze al op tijd om te stemmen. Er stonden geen stembussen in diezelfde school. Wel een aantal – vooral oudere mensen – die mopperen en hun beklag doen. “Er kan hier niet gestemd worden want deze locatie behoort niet tot een municipio / gemeente.” Geen informatie hierover tijdens de registratie. Ze had eventueel wel kunnen gaan stemmen in Maputo of Boane maar had dan een ander pasje nodig. Ik schreef er al eens eerder over. Wij wonen in een ‘betwist gebied’. Officieel wonen wij in Matola maar Djonasse en Djuba behoren tot het district Boane. Een administratieve patstelling. Dus vandaag geen blauwe inkt-vinger voor Isabel.
Afgelopen week was er voor het eerst iets te merken dat er verkiezingen aankomen. Veel vlaggen, veel nieuwe t’shirts van Frelimo. Toeterende auto’s. Ik ging op zoek naar partijprogramma’s van de drie grootste partijen. Ik vond niets. Ik vroeg mijn schoonvader waar ik die informatie kon vinden. Hij lachte me vriendelijk toe (uit). Die bestaan niet. Waar stem ik dan op – mocht ik mogen stemmen? Geen antwoord. Op de partij. Frelimo. Renamo. MDM. Maar wat de partijen in ‘mijn’ gemeente willen realiseren is onbekend.
De Nederlandse ambassade stuurde gisteren een ‘whatsapp-alert’ uit om de komende dagen manifestaties, demonstraties en mogelijk oproer te vermijden. En thuis te blijven als dat kan. Verwachten ze toestanden? Ik weet het niet. Waarschijnlijk zal het wel wat onrustig zijn want verkiezingsuitslagen worden in dit deel van de wereld altijd in twijfel getrokken door de verliezers. En dat zijn altijd dezelfde. Rara hoe kan dat? En de geruchten over fraude en manipulatie zullen er – traditiegetrouw – ook komen.
Koen 