Categorie archief: Milieu

Alsof het zo afgesproken was. Gisteren verscheen mijn opiniebijdrage over het voornemen beroepsprocedures voor burgers moeilijker te maken in De Standaard. Ongeveer op hetzelfde moment overhandigde een ‘gemengde commissie vergunningen’ haar rapport aan de Vlaamse Minister-president Diependaele. Mijn stuk werd hier en daar als ‘scherp’ omschreven, maar als ik de inhoud van het rapport had gekend was het nog veel scherper geweest. Het resultaat ‘bevalt’ de ministers.

Minister-president Matthias Diependaele deed er vandaag nog een beledigende schep bovenop en zette burgers en zelfs adviesverlenende ambtenaren weg als niet-constructief. We hebben blijkbaar mensen verkozen die ons ervan verdenken niets anders te doen te hebben dan bezwaarschriften te schrijven, alleen maar om projectontwikkelaars te ‘pesten’ en projecten te vertragen.

Niet alleen politici blijken zich als lakeien van projectontwikkelaars te willen profileren, ook de leden van de ‘gemengde commissie’ doen dat.

Het neoliberale efficiëntiedenken heeft nu ook de administraties en de experten aangetast. Het nieuwe credo is dat hoe sneller een vergunning wordt afgeleverd, hoe beter dat is.

Officieel gaat het om ‘de schup in de grond’, maar in de praktijk gaat er heel veel op de schop: het milieu, het klimaat, de volksgezondheid, de leefkwaliteit van omwonenden, tot en met de democratie en de rechtszekerheid. Officieel gaat het om ‘dereguleren’, in de praktijk komt het neer op ‘ontregelen’.

We hebben dus echt wel redenen om dit niet zomaar te laten gebeuren. Lees hieronder mijn waarschuwing:

Vlaams minister van Omgeving Jo Brouns (CD&V) is van plan om beroepsprocedures in de toekomst te ontmoedigen, kopte deze krant vorige week. Het nieuws verbaasde me niet. Brouns is niet aan zijn proefstuk toe. Eerder legde hij al een arrest van de Raad van State naast zich neer. Dat verplichtte hem om aan de ngo Dryade reglementair toegekende subsidies daadwerkelijk uit te betalen. Door zijn weigering moet de vzw in kwestie nu een procedure aanspannen om te krijgen waar ze recht op heeft. Een beetje cynisch toch voor een minister die beweert het aantal procedures te willen inperken.

Brouns’ voornemen is geen accident de parcours. Zijn voorgangster Zuhal Demir (N-VA) plaveide de weg. En ook zij handelde niet out of the blue. Al jaren worden de geesten gekneed met jeremiades over een te vette overheid, te veel regels en te trage procedures – een klaagzang die steeds meer weerklank vindt in de media. Recent was er op VRT 1 de Pano-reportage ‘De kracht van de klacht’, een vrij podium voor projectontwikkelaars die bezwaarindieners zonder tegenspraak mochten wegzetten als met het nimby-virus (not in my backyard, red.) besmette egoïsten.

Brouns borduurde daar lustig op voort. Op Linkedin stelde hij: “Voor sommigen is het een verdienmodel geworden om in beroep te gaan. Dat moet stoppen. Wie onrechtmatig beroep instelt tegen een vergunning, zonder zelf een ernstig nadeel te ondervinden, moet daarvoor bestraft worden.”

Ziet u wat er gebeurt? Eerst worden mensen afgeschilderd als egoïsten die het algemeen belang dwarsbomen (want zoals iedereen weet, wordt dat door projectontwikkelaars altijd onbaatzuchtig gediend). Vervolgens worden ze afgedreigd “als ze zelf geen ernstig nadeel ondervinden”.

(lees verder onder de foto)

Ronduit lachwekkend

Wees gerust. In de praktijk is die contradictie al beslecht. Bezwaren die door burgers worden ingediend met het oog op het algemeen belang, worden al geregeld onontvankelijk verklaard. Soms neemt dat ronduit lachwekkende vormen aan. Enkele jaren geleden tekende ik samen met anderen bezwaar aan tegen een brug over het Albertkanaal die nogal wat verkeerstechnische mankementen vertoonde.

De advocaat van De Vlaamse Waterweg probeerde dat onderuit te halen met het argument dat een van de ondertekenaars ruim 500 meter van de brug woonde. “Hij kon dus geen persoonlijk nadeel ondervinden.” Een begrijpelijke wanhoopspoging, als je weet dat de brug op dat moment al ergens op een scheepswerf in elkaar werd gelast. Het openbaar onderzoek dat nog moest volgen, was toch maar een formaliteit.

Wie zich nu zorgen maakt over het uiteindelijke kostenplaatje voor de belastingbetaler, kan ik geruststellen. De brug belandde niet op de schroothoop. Na intensieve onderhandelingen zijn we geland bij een dading. Zelfs De Vlaamse Waterweg geeft nu toe dat het eindresultaat beter is dan wat eerst voorlag.

Dat plaatst het ministeriële bezwaar tegen bezwaren wel in een ander daglicht. Officieel gaat het steevast over een verlies aan efficiëntie. Maar als er in het geval van ‘onze’ brug al efficiëntiewinst te boeken was, dan was dat in de aanloop van het project.

Is het niet logisch dat de omgeving iets moet kunnen zeggen over een omgevingsvergunning? De bouwheer had de buurt en bij uitbreiding de gebruikers van de brug vooraf kunnen betrekken. Hij had zijn voordeel kunnen doen met de lokale ervaringsdeskundigheid en daarop kunnen voortbouwen, in alle betekenissen van het woord. Dat kan natuurlijk alleen als burgers niet worden beschouwd als vijanden, als hun vermogen om het eigenbelang te overstijgen niet wordt weggezet als een vorm van deugpronken.

De huidige aanpak heeft het moreel perverse effect dat burgers gedwongen worden hun verdediging van het algemeen belang te verkopen als eigenbelang – wat ministers vervolgens toelaat om dat te overrulen vanuit een beweerd algemeen belang.

Typisch iets van links?

Misschien vindt u mijn pleidooi voor meer volwassen burgerparticipatie ideologisch gekleurd en typisch iets van links? Laat ik er dan een onverdachte bron bijhalen: De nieuwe kathedraal, het boekje van Bart Van Camp en wijlen Luc Hellemans, de toplui van Lantis, het vehikel achter de Oosterweelverbinding. Op pagina 22 schrijven ze: “Ere wie ere toekomt: het zijn de burgerbewegingen stRaten-generaal, Ademloos en Ringland die van Oosterweel een cocktail van leefbaarheid en ruimtelijke inbedding in de stad hebben gemaakt.”

Of dat werkelijk het resultaat zal zijn, laat ik in het midden. Het gaat erom dat ook die heren hebben ondervonden dat het project beter is geworden van jaren procedureel burgerverzet. Het politieke riedeltje dat burgerbezwaren de samenleving alleen maar tijd en geld kosten, is dus aan herziening toe. De boutade dat democratie geld mag kosten, mag zelfs wat worden aangescherpt: democratie brengt geld op. Vraag maar aan de Chinezen, die in een recordtempo en zonder veel bezwaren hele spooksteden bouwden. Ze zijn nu een tijdje zoet met hun gigantische stommiteiten te dynamiteren.

Ook interessant om aan te stippen: in 60 procent van de aangevochten zaken blijken burgers gelijk te krijgen van de rechter. In termen van ‘gelijk hebben’ is dat allicht nog een zware onderschatting. Burgers hebben veel redenen om het er maar bij te laten: een gebrek aan geld, aan kennis van de eigen rechten, aan tijd en – misschien het ergst van al – aan geloof in de rechtsstaat.

Beetje meer plutocratie

Daar wil Brouns nu nog twee redenen aan toevoegen. Door de prijs aanzienlijk te verhogen, hoopt hij het indienen van bezwaren te ontraden. Dat onze democratie daarmee weer een beetje meer een plutocratie wordt, zal hem worst wezen. Rechtszekerheid zal er alleen nog zijn voor wie het kan betalen. Iemand moet mij eens uitleggen hoe dat past in een christendemocratische maatschappijvisie. Omdat mensen belangrijk zijn, maar projecten belangrijker?

De tweede reden is nog kwalijker. Hier is namelijk sprake van intimidatie: de burger die ongelijk krijgt van de rechtbank mag, als het van de minister afhangt, een gepeperde rekening verwachten. Blijkbaar is het niet genoeg dat er in veel gevallen een structureel machtsonevenwicht bestaat. Aan de ene kant vinden we de burger met weinig budget en weinig tijd, aan de andere een kapitaalkrachtige actor, goed omringd door advocaten.

Dat er voor de burger minder op het spel zou staan, is trouwens een hardnekkige mythe. Voor hem gaat het om de kwaliteit van zijn leefomgeving. Voor de tegenpartij is het dikwijls een ver-van-mijn-bedshow.

Al bij al is het dus vreemd dat een vertegenwoordiger van het volk zich niet alleen zonder gêne schaart aan de kant van de sterkste, maar hem nog wat sterker maakt. Dat doet hij overigens niet alleen door obstakels voor een normale rechtsgang op te werpen. Naarmate gemeentelijke en gewestelijke administraties meer onderbemand raken en minder beschermd zijn door de vaste benoeming, vermindert de kwaliteit van de beoordelingen van eigen projecten en die van derden. Daardoor moeten wakkere burgers alsmaar vaker de steken oprapen die de vergunningverlenende overheid, in theorie de bewaker van het algemeen belang, liet vallen.