Ik kom nog eens terug op het boekje ‘Van bloempot tot landschap’ van Jan Vilain. Een klein boekje, maar een fijn boekje.
Daarin breekt hij onder meer een lans voor uitkijkpunten over het landschap. ‘Het ontbreken van noemenswaardige hoogteverschillen en de zeldzaamheid van weidse uitzichten maken het moeilijk om ons vlakke landschap als een omvattend en verbindend geheel te ervaren.’ analyseert hij. En hij besluit: ‘Hoe fijn zou het niet zijn om in elke gemeente toegankelijke plekken te vinden die uitnodigen tot beklimming, uitkijk, kinderlijke verwondering en misschien tot introspectie over onze eigen plek in het landschap?’
Dit citaat is niet zonder risico, besef ik. Voor je het weet leest een projectontwikkelaar er een extra argument in om hoge torens, de maaltafels van zijn winst, te mogen bouwen. Dat is niet wat Vilain bedoelt. Hij pleit voor publieke plekken met zicht op een landschap, niet voor private plekken met zicht op andere private plekken zonder landschap – waar de verdichting zoals ze vandaag wordt vormgegeven toch vaak op neerkomt.
Graag breid ik zijn inzichten over uitzicht nog een beetje uit.
Om ‘onze plaats te kennen’ is afwisseling van perspectief essentieel. Niet alleen in het landschap, maar ook in stedelijke omgevingen. Zo bracht ik enkele maanden geleden een bezoek aan de nieuwe uitkijktoren in het Hasseltse begijnhof. Eerlijk gezegd vond ik de woorden niet waarom dit ogenschijnlijk ‘nutteloze’ bouwwerk zo waardevol is. Nu dus wel: de gratis en publiek toegankelijk toren helpt mensen om hun plaats te leren kennen. Letterlijk en, wat mij betreft, ook figuurlijk, waardoor zo’n toren zeker in een begijnhof niet misstaat.
Maar terug naar de letterlijke functie: afwisseling is essentieel. Voor de doorsnee landschaps- of stadsgebruiker is het kikvorsperspectief dagelijkse kost en het vogelperspectief dus de welgekomen aanvulling.
Voor de doorsnee landschaps-, stads- of verkeersplanner is het meestal omgekeerde het geval. Tijdens besluitvormingsprocessen slaan ze ons om de oren met plannen vanuit vogelperspectief, zoals we de omgeving dus nooit – of uitzonderlijk, vanop een toren – zullen beleven. Daarom is het van het grootste belang van die planners ook altijd plannen, renderings of simulaties te vragen van hoe hun projecten er vanop het maaiveld zullen uitzien.
Spoiler: meestal ziet het er dan allemaal een stuk minder groen uit en maakt het maaiveldperspectief zichtbaar dat de verdichting nog wel wat meer verluchting kan gebruiken.
De Andere Kris Peeters 