Vorige week in het Museum voor Schone Kunsten in Gent vroeg ik me ineens af wat vandaag de dag de vergelijkbare waarde was voor 600 guldens in het jaar 1700. De AI modus van Google beweerde zo’n 10.000 euro (22.000 gulden). Nou, dat zal ik dan maar geloven. Die vraag ontstond trouwens door dit kleine, in mijn ogen helemaal niet zo speciale kunstwerkje.
Een soort knipselportret van Stadhouder Willem III in het genre ‘platwerk’. Waarbij patronen van lijntjes en krassen in het papier worden gesneden. Gemaakt door ene Johanna Koerten (1650-1715). Tot mijn schande, zo moet ik bekennen, een naam die mij tot vorige week weinig zei. Net zoals ik ook niet wist dat dit kunstgenre rond 1700 heel populair was. En bij Johanna ook nog eens heel duur. Vermoedelijk rond 600 gulden voor die Willem III. Zet dat maar eens af tegen de 1600 gulden die Rembrandt destijds ontving voor zijn Nachtwacht. Curieus toch? Zo leert een mens nog eens wat!
Ik liep dus rond in Gent, bij de expositie ‘Onvergetelijk: Vrouwelijke kunstenaars van Antwerpen tot Amsterdam, 1600-1750’. Voor mij niet eens een moetje maar een moet. Met meer dan vijftig vrouwen uit die tijd. Oeps, meer dan vijftig! Aan sommigen heb ik in TOOS&ART in de loop van de tijd al wel aandacht gegeven: Judith Leyster, Maria van Oosterwijck, Rachel Ruysch, Clara Peeters, Gesina ter Borgh en Michaelina Wautier.
Maar zelfs die zes waren al behoorlijk tot onbehoorlijk vergetelijk geworden in de kunstgeschiedenis, laat staan de rest! Alhoewel de namen Anne Maria van Schurman en Matia Sibylla Merian me nog wel iets zeiden. En ene Maria Schalcken??? Een heel ver weg klinkend belletje. Nou, komt wel. Maar de anderen? Nee dus, beslist niet ‘Onvergetelijk’. Tot nu toe dan.
Dat Judith, Maria, Rachel, Clara, Gesina en Michaelina met kunstwerken opduiken in Gent verbaasde me natuurlijk niet. Want die zijn in de museumwereld al een aantal jaren bezig met een flinke inhaalslag.
Michaelina Wautier is daar trouwens nog maar kort mee bezig. In 2018 zag ik in het MAS In Antwerpen een opzienbarende en allereerste overzichtstentoonstelling van haar. Met daarbij ook dat schilderij van hierboven. En sindsdien is ze zo’n nieuwe herontdekte 17e eeuwse kunstster waarmee musea graag willen pronken. Zoals kortgeleden het Kunsthistorisches Musem in Wenen en op dit moment The Royal Academy of Art in Londen. Waardoor er voor Gent blijkbaar niet veel meer overschoot dan nog dit schilderijtje.
Wie weet krijgen een paar van de nu in Gent gepresenteerde ‘onbekenden’ ook zo’n kans op een hergeboorte. Dat zeg ik trouwens met enige twijfel. Maar daarover later meer bij mijn ‘Glijdende Schaal van Vergetelijk tot Onvergetelijk’.
De samenstellers van de expositie, die eerst nog te zien was in het National Museum of Women in the Arts in Washington, hebben heel veel noest spitwerk verricht. Archieven zijn omgekeerd, geschriften doorplozen en oude kunstboeken van voor naar achter en terug bekeken. Waaronder vanzelfsprekend het in 1718 tot 1721 in drie delen verschenen ‘De grootste schouburgh der Nederlandse konstschilders en schilderessen’ van Arnold Houbraken (1660-1719).
Het absoluut onmisbare, grote overzichtsboek uit die tijd. Met levensbeschrijvingen van vele honderden mannen en van 24 vrouwen. Weinig vrouwen, maar toch! Dus ook kunstenaars die tijdens hun leven blijkbaar heel goed meetoeterden met de mannen in die lange 17e eeuw van 1600 tot 1750. Om daarna vooral vergetelijk te blijken.
Maar, een kanttekening, hoeveel van die bijna 500 mannen zijn ook vergetelijk gebleken? De Schilderswijk in Den Haag heeft bij lange na niet voldoende straten voor al die mannen en zelfs dan kom je straatnaambordjes tegen waarbij je kunt denken “moet ik die kennen dan?”.
Maar nu wat van die vergeten vrouwen. Met bijbehorende kunstwerken.
Om die bij elkaar te krijgen is echt heel veel zoekwerk verricht. Van sommige vrouwen zijn alleen nog de namen bekend. Want kunst van hen is nergens meer te vinden. Bij anderen zijn in de loop der eeuwen hun schilderijen aan mannen toegeschreven. En van weer anderen zijn hooguit een paar werken bekend.
Zoals deze, van die Maria Schalcken van hierboven. Echt goed geschilderd! Toen ik dat zag, kwam het ineens weer boven. Oh ja, Schalcken, Dordrecht en die expositie over haar broer in het Dordrechts Museum (2016 zegt mijn fotocloud).
En van wie is dit grote schilderij waarbij ik eerst dacht “hé, Michaelina Wautier”. Maar dat bleek fout.
Dat gaat dus nog een extra blog worden. Over bijvoorbeeld dat ‘Onvergetelijk’ in de expositietitel en die ‘Glijdende Schaal van Vergetelijk tot Onvergetelijk’. Tot volgende week.
TOOS
TOOS&ART 