Συνέντευξη στον Robert Krieg του Graswurzelrevolution (στα γερμανικά) και αναδημοσίευση στο Freedom News (στα αγγλικά). Η Sevînaz Evdikê είναι κινηματογραφίστρια, ακτιβίστρια και λέκτορας στην Ακαδημία Καλών Τεχνών Γυναικών του Χεσεκέ στη Ροζάβα. Μετάφραση Δημήτρης Πλαστήρας

 

 

Robert Krieg: Μου είπες πως το εγχείρημα της Ροζάβα δεν απειλείται μόνο από έξω, αλλά και από μέσα. Οικονομικά συμφέροντα κυριαρχούν όλο και περισσότερο στην κοινωνική ζωή και στον κοινωνικό διάλογο. Μπορείς να περιγράψεις λίγο πιο αναλυτικά αυτή τη διαδικασία;

Sevînaz Evdikê: Η κοινωνική ζωή στη Ροζάβα βασίζεται πάνω στην αρμονική συνύπαρξη των ανθρώπων και στην αμοιβαία βοήθεια. Γνωρίζω πολλές οικογένειες σαν τη δική μου, που ζούσαν στη φτώχεια, αλλά ποτέ δεν είχαμε πρόβλημα επιβίωσης. Είχαμε γείτονες που όλοι τους μας στήριζαν. Τώρα όμως η κατάσταση έχει αλλάξει πολύ λόγω πολλών συνθηκών. Ο πόλεμος έχει διαλύσει όλο και περισσότερο τον κοινωνικό ιστό και δεν ζούμε πλέον στις πόλεις καταγωγής μας. Μεγάλο μέρος του πληθυσμού της Ροζάβα έχει εκτοπιστεί, δεν ζει πλέον στη δική του κοινότητα και η κοινωνική στήριξη του παρελθόντος δεν υπάρχει πλέον. Είναι εφικτή ακόμα, αλλά πρέπει να ξαναφτιάξεις μια κοινότητά. Αυτό είναι που έχει αλλάξει και, από οικονομική άποψη, οι άνθρωποι ως εκτοπισμένοι έχουν να αντιμετωπίσουν πολλές δυσκολίες. Μετά από τους βομβαρδισμούς του 2023, κανείς δεν μιλά πια για την καταστροφή των υποδομών, της τροφοδοσίας με φυσικό αέριο και πετρέλαιο, τα εργοστάσια ηλεκτροπαραγωγής. Είχαν όμως τεράστιες επιπτώσεις στους ανθρώπους στη Ροζάβα. Δεν υπάρχει καθόλου ηλεκτρικό ρεύμα, λείπει το ντίζελ για την θέρμανση το χειμώνα. Πολλοί άνθρωποι έχασαν τη δουλειά τους, επειδή καταστράφηκαν πολλές εγκαταστάσεις. Σε αυτό προστίθενται επιπλέον οι εμπορικοί περιορισμοί που επέβαλαν οι ΗΠΑ στη Συρία. Στα τέλη του 2023, όλα έγιναν πολύ ακριβά. Το εμπάργκο το επιδείνωσε πολύ αυτό. Ο μισθός ενός εργαζομένου δεν είναι αρκετός. Οι άνθρωποι πρέπει να κάνουν δύο ή τρεις δουλειές για να βγάλουν τα προς το ζην. Ένα άλλο σημαντικό σημείο είναι πως η ύπαρξη πολλών μη κυβερνητικών οργανώσεων στη Ροζάβα καταστρέφει την κοινωνική μας ζωή. Πληρώνουν στους υπαλλήλους τους πάνω από 1000 δολάρια, ενώ οι υπάλληλοι της αυτοδιοίκησης κερδίζουν λιγότερα από 110 δολάρια το μήνα. Υπάρχουν καταστήματα όπου πληρώνεις 30, 40 δολάρια για ένα μπλουζάκι, επειδή οι υπάλληλοι των ΜΚΟ ψωνίζουν από εκεί. Όλα αυτά δημιουργούν μεγάλες δυσκολίες στους ανθρώπους. Παλιότερα, οι άνθρωποι ήταν πρόθυμοι να υπερασπιστούν τη Ροζάβα, τώρα πιά όμως αγωνίζονται για την προσωπική τους επιβίωση· δεν είναι μόνο οι βόμβες πλέον. Υπερασπιζόμαστε τη Ροζάβα, αλλά υπάρχουν πάρα πολλά εσωτερικά προβλήματα για τα οποία πρέπει να βρούμε λύση.

Robert: Θα μπορούσαμε να πούμε πως αυτό έχει ως συνέπεια οι άνθρωποι να μην προσπαθούν για την επανάσταση όπως παλιά; Πως ενδιαφέρονται πολύ περισσότερο να εξασφαλίσουν τα προς το ζην;

Sevînaz: Ναι, ακριβώς έτσι είναι. Τώρα οι άνθρωποι παλεύουν για την καθημερινή τους επιβίωση. Μια οικογένεια με παιδιά δεν μπορεί να κάνει κάθε μέρα κάτι για τον μεγαλύτερο σκοπό, για την επανάστασή μας. Οι άνθρωποι πρέπει να φροντίσουν τη δική τους οικογένεια, κάτι που γίνεται μια τεράστια μάχη. Το 2024, ο τουρκικός στρατός επιτέθηκε στο φράγμα Τιρσίν. Κάθε μέρα, όταν πήγαινα στο Χέσεκε, στη διασταύρωση στην άκρη της πόλης έβλεπα εκατοντάδες ανθρώπους που κατευθύνονταν προς τα εκεί, παρόλο που ήταν πολύ επικίνδυνο, επειδή ο τουρκικός στρατός συνέχιζε το βομβαρδισμό και δεν διέκρινε μεταξύ αμάχων και μαχητών. Απλά σκότωναν ανθρώπους, αλλά οι άνθρωποι πήγαιναν εκεί. Πολλοί από τους φίλους μας πήγαν εκεί και χάσαμε πολλούς από αυτούς, ακόμη και καλλιτέχνες. Δεν θα έλεγα λοιπόν πως οι άνθρωποι δεν είναι διατεθειμένοι να υπερασπιστούν τη Ροζάβα. Αλλά σε περιόδους χωρίς επιθέσεις, οι άνθρωποι αγωνίζονται για την οικονομική τους επιβίωση στην ιδιωτική τους ζωή.

Robert: Οι οικονομικές συνθήκες, ειδικά στην καθημερινότητα των καλλιτεχνών, πώς επηρεάζουν τη δημιουργικότητα, την αισθητική και το κινηματογραφικό ύφος των Κούρδων κινηματογραφιστών;

Sevînaz: Δεν έχω καθολική απάντηση για αυτή την ερώτηση. Μπορώ μόνο να μιλήσω από την προσωπική μου εμπειρία.

Robert: Ναι, φυσικά.

Sevînaz: Στη ζωή μου υπάρχουν δύο πράγματα που είναι τα πιο σημαντικά για μένα. Θα μπορούσα να είμαι πολύ επιτυχημένη αν μπορούσα να τα συνδυάσω. Το ένα είναι ο κινηματογράφος, το άλλο η επανάσταση για την οικοδόμηση της Ροζάβα. Πάντα λέω ότι αν μπορούσα να συνδυάσω αυτά τα δύο πράγματα στη ζωή μου, θα έλεγα ότι έζησα μια πλήρη ζωή ως καλλιτέχνιδα και ως άνθρωπος από τη Ροζάβα. Το προσπάθησα τα τελευταία δέκα χρόνια, από το 2015. Τώρα διδάσκω 25 φοιτήτριες στην ακαδημία. Νομίζω ότι μπορώ ακόμα να συνεισφέρω κάτι (στο σινεμά), αλλά η προσωπική μου εμπειρία ως σκηνοθέτρια δείχνει πως είναι πολύ δύσκολο, καθώς πρέπει να ανταποκριθώ σε τρεις διαφορετικές υποχρεώσεις ταυτόχρονα. Δύο από αυτές αφορούν την επανάσταση στον καλλιτεχνικό τομέα, την προώθηση και την εκπαίδευση γυναικών καλλιτεχνών, αλλά η τρίτη είναι καθαρά οικονομικής φύσης. Αυτό απαιτεί πολύ χρόνο. Και αυτή τη στιγμή δεν μπορώ να δημιουργήσω τίποτα. Συνεισφέρω στη δημιουργική ζωή στη Ροζάβα, αλλά προσωπικά δεν δημιουργώ τίποτα. Αυτό με στεναχωρεί, αλλά νομίζω πως είναι μια φάση που επαναλαμβάνεται συνεχώς. Πρέπει απλά να κάνεις αυτό που είναι απαραίτητο τη κάθε συγκεκριμένη στιγμή.

Robert: Από όσο μπορώ να κρίνω, οι κουρδικές ταινίες στο φεστιβάλ κυριαρχούνται από ιστορίες στρατιωτικών μαχών. Νομίζω πως αυτό επηρεάζει και περιορίζει την οπτική για την κοινωνική ανάπτυξη. Η κοινωνική ανάπτυξη είναι πολύ πιο πολυδιάστατη· δεν αποτελείται μόνο από πολεμικές ενέργειες.

Sevînaz: Ακριβώς.

Robert: Διαισθάνομαι τον κίνδυνο μιας στρατιωτικοποίησης της κοινωνίας σε αυτό. Πιστεύω πως είναι αντίθετο με την οικοδόμηση μιας ουσιαστικά δημοκρατικής κοινωνίας με ειρηνικά μέσα. Ίσως μπορείς να πεις κάτι για αυτό.

Sevînaz: Θέτω συχνά το ίδιο ερώτημα στον εαυτό μου. Γι’ αυτό ακριβώς είναι σημαντικό να εκπαιδεύσουμε τους νέους να εκφράζονται όπως θέλουν. Όλες αυτές οι ταινίες που ασχολούνται με το στρατό και τον ένοπλο αγώνα βασίζονται στην ευθύνη να αναφερθούν τα γεγονότα που συμβαίνουν εδώ. Και δυστυχώς, τουλάχιστον τα τελευταία δέκα χρόνια, η ζωή μας περιστράφηκε αποκλειστικά γύρω από την στρατιωτική άμυνα της Ροζάβα. Νομίζω πως αυτό που λείπει είναι ταινίες για την κοινωνική δομή, την ανασυγκρότηση της κοινωνικής ζωής και την εστίαση σε αυτά. Η πρόκληση είναι να δημιουργηθούν περισσότερες ευκαιρίες για αυτό. Γιατί υπάρχουν άνθρωποι που θα ήθελαν να ενημερώσουν περισσότερο για τις κοινωνικές δομές και την οικοδόμησή τους. Οι τρέχουσες δυνατότητες περιορίζονται στην αναφορά της αυτοάμυνας της Ροζάβα. Εύχομαι στο μέλλον να έχουμε αρκετές ευκαιρίες για τους ανθρώπους να εκφραστούν – σε πειραματικές ταινίες, σε ταινίες που πραγματεύονται τις κοινωνικές δομές, σε ταινίες που αντιμετωπίζουν κριτικά τα δικά μας προβλήματα. Ωστόσο, αυτή τη στιγμή οι δυνατότητές μας είναι πολύ περιορισμένες, και αυτό οφείλεται στο αίσθημα ευθύνης που έχουμε να μιλήσουμε για τα τρέχοντα γεγονότα στη Ροζάβα.

Robert: Στο φεστιβάλ προβάλλονται πολλές ταινίες για γυναίκες, αλλά μόνο λίγες έχουν σκηνοθετηθεί από γυναίκες. Γιατί συμβαίνει αυτό; Η Ροζάβα αγωνίζεται για την ισότητα των γυναικών. Μήπως θα βοηθούσε μια ποσόστωση;

Sevînaz: Δεν νομίζω πως αυτό είναι το πρόβλημα. Ίσως αυτό να αλλάξει στο μέλλον, όπως και η κοινωνική ζωή. Σε κυριολεκτικό επίπεδο, υπάρχει ισότητα στον καλλιτεχνικό τομέα. Αλλά η κοινωνική κατάσταση των γυναικών είναι πραγματικά δύσκολη εδώ. Είναι ένας αγώνας που, δυστυχώς, συνεχίζεται για περισσότερα από δέκα χρόνια. Δεν αποφασίζουμε και διαμορφώνουμε απλά μαζί την καλλιτεχνική ζωή εδώ. Έχουμε τους δικούς μας θεσμούς ως γυναίκες. Ανήκω σε έναν θεσμό αποκλειστικά για γυναίκες. Και προσπαθούμε να δημιουργήσουμε κάτι. Υπήρχαν πολλοί άνδρες που μπόρεσαν να ξεκινήσουν αμέσως μετά την έναρξη της επανάστασης, οι όμως γυναίκες έπρεπε πρώτα να παλέψουν για να βγουν έξω, να μάθουν και τότε να μπορέσουν να γίνουν δημιουργικές. Γι’ αυτό είμαστε κάπως υποεκπροσωπημένες, αλλά ελπίζουμε πως αυτό θα αλλάξει στο μέλλον. Έχουμε δημιουργήσει στατιστικές για αυτό. Σε γυναικείες συλλογικότητες καταγράψαμε τον αριθμό των γυναικών που συμμετέχουν στη δημιουργία ταινιών στη Ροζάβα. Και υπάρχουν περισσότερες γυναίκες από άνδρες που δραστηριοποιούνται στον κινηματογράφο. Σε όλους τους τομείς. Ως ηθοποιοί, πίσω από την κάμερα και ως βοηθοί παραγωγής, ειδικά σε ομάδες παραγωγής. Αλλά ως σκηνοθέτιδες είμαστε υπο-εκπροσωπούμαστε. Αυτό οφείλεται στο γεγονός πως οι άνδρες που ξεκίνησαν στην κινηματογραφική βιομηχανία είχαν ήδη εκπαιδευτεί και μπορούσαν να χειριστούν την κάμερα. Μπορούσαν να κάνουν ταινίες νωρίτερα, ακόμα κι αν ήταν λίγες. Εμείς, από την άλλη πλευρά, έπρεπε να παλέψουμε για να βγούμε απλά από το σπίτι, να βρούμε δικαιολογίες και να αγωνιστούμε για να είμαστε δύο μήνες στο πλατό. Είναι πιστεύω μόνο θέμα χρόνου και όχι θέμα ποιότητας. Γιατί η ποιότητα των ανδρών και των γυναικών είναι η ίδια, ειδικά στον κινηματογράφο. Αυτή είναι η δική μου εμπειρία.

Robert: Εργάζεσαι ως λέκτορας στην Ακαδημία Καλών Τεχνών για Γυναίκες που ιδρύθηκε πρόσφατα στο Χέσεκε. Υπάρχει όμως και μια Ακαδημία Καλών Τεχνών στο Ντερίκ που επίσης ιδρύθηκε πρόσφατα. Ποια είναι η διαφορά; Γιατί είναι σημαντικό για σένα να εργάζεσαι σε αυτή την Ακαδημία Καλών Τεχνών για γυναίκες και γενικά το να ιδρυθεί μια τέτοια Ακαδημία Καλών Τεχνών ειδικά για γυναίκες;

Sevînaz: Από τη δική μου εμπειρία και από την εμπειρία πολλών γυναικών που εργάζονται στον τομέα της τέχνης εδώ, ξέρω πως σε κάθε ίδρυμα έχουμε ένα σύστημα συνύπαρξης και τις δικές μας διαδικασίες λήψης αποφάσεων. Ωστόσο, δουλεύουμε με άνδρες που – θα έλεγα – εδώ και αιώνες θεωρούσαν πως είναι οι ηγέτες. Ήταν πολύ δύσκολο να βρούμε μια ισορροπία μεταξύ ενός άνδρα που θεωρεί τον εαυτό του ηγέτη, είναι δημιουργικός και προσπαθεί να αλλάξει στο πλαίσιο της επανάστασης, αλλά που στην πραγματικότητα δεν προσπαθεί πραγματικά, επειδή έχει ήδη την ανώτερη θέση. Είναι το να βρεθεί η ισορροπία μεταξύ ενός τέτοιου άνδρα και των δίχως εμπειρίες γυναικών, των οποίων το μεγαλύτερο όνειρο ήταν να ολοκληρώσουν τις πανεπιστημιακές τους σπουδές και να βρουν μια δουλειά ως υπάλληλοι, χωρίς να συμμετέχουν σε καμία δημιουργική δραστηριότητα. Έτσι, παρόλο που το σύστημα δημιουργήθηκε με βάση την αρχή της ισότητας, η κατάσταση των ανδρών και των γυναικών ήταν κάθε άλλο παρά ισότιμη. Γι’ αυτό σκεφτήκαμε να δημιουργήσουμε έναν χώρο μόνο για γυναίκες, όπου θα μπορούν να αισθάνονται ελεύθερες, ειλικρινείς και άνετες. Οι γυναίκες εδώ δεν αισθάνονται πραγματικά άνετα ανάμεσα σε άνδρες. Στην ακαδημία μας μπορούν να αρχίσουν να εκφράζονται ελεύθερα. Και ακριβώς για αυτόν τον λόγο ιδρύθηκε αυτό το ίδρυμα – από το γυναικείο κίνημα, που αγωνίζεται από παλιά για να μπορούν οι γυναίκες να ακολουθούν τον δικό τους δρόμο και να έχουν τον δικό τους χώρο, ακόμα και αν συνεργάζονται με άνδρες σε ισότιμη βάση. Το σύστημα είναι διαμορφωμένο έτσι ώστε να σέβεται τα δικαιώματά τους, παρ’ όλα αυτά, χρειάζονται τον δικό τους χώρο, και ήδη βλέπω τα αποτελέσματα. Οι γυναίκες στην ακαδημία μας είναι πλέον πολύ ανεξάρτητες και δυνατές· λένε αυτό που σκέφτονται. Αυτό δεν το έχω δει σε όλα τα χρόνια που εργάζομαι στους θεσμούς της Ροζάβα, παρά την επανάσταση.

Robert: Η επόμενη ερώτησή μου είναι πολύ πιο γενική. Υπάρχει μια νέα κυβέρνηση στη Δαμασκό και νομίζω πως απειλεί όλα τα επιτεύγματα της γυναικείας επανάστασης εδώ στη Ροζάβα. Πώς μπορεί να υπερασπιστεί κανείς αυτά τα επιτεύγματα; Ποιος είναι ο σωστός τρόπος; Η ιδέα μου ήταν πάντα η εισαγωγή ενός ομοσπονδιακού συστήματος. Δεν ξέρω τι πιστεύεις εσύ για το ποιος θα μπορούσε να είναι ένας καλός τρόπος για να συνεχίσετε τη γυναικεία επανάσταση στη Ροζάβα, όπως έχετε κατορθώσει μέχρι τώρα.

Sevînaz: Η νέα κυβέρνηση στη Δαμασκό είναι τρομακτική, φρικτή. Έχουμε βίντεο που δείχνουν πώς αυτοί οι νέοι ηγέτες στη Δαμασκό σκοτώνουν πολίτες στο Κομπάνι και στη Ράκκα και σφάζουν γυναίκες. Είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς τη συνύπαρξη μαζί τους, παρόλο που το σύστημα αυτόνομης διοίκησης που έχουμε επιδιώκει ακριβώς τη συνύπαρξη. Γι’ αυτό παλέψαμε όλα αυτά τα χρόνια. Προσωπικά, δεν μπορώ να φανταστώ τη συνύπαρξη με τη νέα εξουσία στη Δαμασκό. Για εμάς, η αποκέντρωση της κυβέρνησης είναι πάντα υψίστης σημασίας. Διότι δεν πρόκειται μόνο για την αυτοδιάθεση. Υπάρχουν επίσης οι Αλαουίτες στη χώρα, που είναι φοβισμένοι, οι Αλαουίτισσες γυναίκες, που ήταν πάντα γνωστές για την ανοιχτότητα και την ελεύθερη βούλησή τους. Έχω επαφή μαζί τους και ξέρω πόσο φοβισμένες είναι. Αρνούνται να βγουν από τα σπίτια τους. Και επίσης υπάρχουν οι Δρούζοι στο νότο. Δεν αφορά μόνο τις αυτοδιοικήσεις, τα οποία τα τελευταία δέκα χρόνια έχουν εργαστεί για να αναπτύξουν μια μορφή συνύπαρξης – τόσο μεταξύ όλων των εθνοτικών ομάδων, όσο και μεταξύ ανδρών και γυναικών. Η λύση είναι η αποκέντρωση της εξουσίας. Δεν υπάρχει άλλος τρόπος. Ειδικά τώρα που εισάγονται νέοι κανόνες, οι οποίοι, κατά τη γνώμη μου, στρέφονται κύρια κατά των γυναικών. Δεν μπορώ να φανταστώ να ζω σε μια τέτοια χώρα. Γι’ αυτό ελπίζω πως θα αποκτήσουμε μια αποκεντρωμένη κυβέρνηση. Δεν ξέρω πώς ακριβώς, αλλά απλά εύχομαι να έχουμε το δικαίωμα να αποφασίζουμε οι ίδιοι για τον εαυτό μας.

Robert: Μπορείς να προσθέσεις κάτι αισιόδοξο, κάτι που αφήνει ελπίδα για το μέλλον;

Sevînaz: Ξέρεις, κατάγομαι από τη Ροζάβα, μεγάλωσα εδώ, είναι η χώρα μου και δεν μπορώ να φανταστώ να ζω αλλού στον κόσμο. Νιώθω πολύ δεμένη με την οικογένειά μου και την κοινότητά μου. Κοινότητα με την έννοια των ανθρώπων με τους οποίους μεγάλωσα μαζί, αλλά και κοινότητα με την έννοια των ανθρώπων με τους οποίους μοιράστηκα τη δημιουργική ζωή στη Ροζάβα. Δεν θα ήταν δυνατό να κάνω όλα αυτά που κάνω τώρα αν δεν προερχόμουν από μια τόσο ανοιχτόμυαλη οικογένεια. Υπάρχουν τόσα πολλά μικρά πράγματα για τα οποία είμαι γεμάτη ευγνωμοσύνη κάθε μέρα. Και το βλέπω κάθε μέρα και στα μάτια πολλών γυναικών και ανθρώπων όταν περπατώ στους δρόμους. Εύχομαι πολύ να συνεχίσει έτσι, να πετύχουμε, να γίνουμε καλύτεροι, να αναπτυχθούμε και να βελτιώσουμε ακόμη και τα υπάρχοντα προγράμματα.