سیستم مالی مدرن تماماً حول محور نوآوری می‌چرخد. این سیستم و طرفداران آن معتقدند که شعبده‌بازی مالی می‌تواند تقریباً هر مشکلی را حل کند. با این باور، آمریکای مدرن امروز شاهد ظهور یک طبقه دارایی جدید بود. این طبقه دارایی جدید مبتنی بر املاک و مستغلات بود. با این حال، برخلاف املاک و مستغلات، این طبقه در خیابان‌ها فروخته نمی‌شد. این طبقه دارایی جدید در بورس‌های سهام در سراسر آمریکا و جهان معامله می‌شد. همچنین، این طبقه دارایی جدید مانند املاک و مستغلات، قیمت بالایی نداشت. هر کسی که چند دلار در جیب خود داشت، می‌توانست این اوراق بهادار را که بازده بازارهای املاک و مستغلات را تقلید می‌کردند، خریداری و بفروشد.

این دگردیسی املاک و مستغلات از یک دارایی غیرنقدشونده با سرمایه بالا به یک طبقه دارایی کوچک با نقدینگی بالا از طریق فرآیندی به نام اوراق بهادارسازی رخ داد.در این مقاله، این فرآیند را با جزئیات بیشتری مورد بحث قرار خواهیم داد.

مشکل املاک و مستغلات: کمبود نقدینگی

در اوایل دهه ۲۰۰۰، املاک و مستغلات بالاترین بازده را در بازار آمریکا داشت. بانک‌ها و سرمایه‌گذاران این فرصت را داشتند که وام‌های رهنی بیشتر و بیشتری اعطا کنند، از نرخ‌های بهره پایین رایج بهره‌مند شوند و در این فرآیند بازده خوبی کسب کنند. با این حال، مشکلی در مورد املاک و مستغلات وجود داشت. وام‌هایی که پس از اعطای وام داده می‌شدند، به مدت سه دهه بازپرداخت نمی‌شد. بانک‌ها مجبور بودند این وام‌ها را در دفاتر خود نگه دارند. نگهداری این وام‌ها، سرمایه‌های گرانبها را مسدود می‌کرد و بانک‌ها از این موضوع محتاط بودند.

این زمانی بود که نیاز به استفاده از نوعی جادوی مالی برای تبدیل یک دارایی بسیار غیرنقدشونده به یک دارایی بسیار نقدشونده احساس شد.

راه حل

مشکل این بود که بانک‌ها مجبور بودند این دارایی‌ها را در دفاتر خود نگه دارند. اگرچه بازده آنها سودآور بود، اما بانک‌ها همچنان خواهان دارایی‌های بیشتری بودند. از سوی دیگر، سرمایه‌گذاران خرد و صندوق‌های بازنشستگی خوشحال می‌شدند که این سرمایه‌گذاری‌ها را برای سال‌ها نگه دارند. نرخ بازده ارائه شده توسط املاک و مستغلات بیشتر از اوراق قرضه بود و به همین دلیل یک سرمایه‌گذاری مطلوب محسوب می‌شد. از این رو، یک راه حل جدید پیدا شد. این راه حل «تبدیل به اوراق بهادار» نام گرفت.

• فروش وام مسکن: فرآیند اوراق بهادارسازی با فروش وام‌ها توسط بانک‌ها به شخص ثالث آغاز شد. این بدان معناست که اگر بانکی وامی به مبلغ ۱۰۰ دلار اعطا کند و انتظار داشته باشد که ۱۵۰ دلار به همراه بهره آن بازپرداخت شود، حق دریافت آن وام‌ها را به مبلغ ۱۳۰ دلار به شخص ثالث می‌فروشد. بانک امروز ۱۳۰ دلار دریافت می‌کند و شخص ثالث از بهره‌ای که می‌تواند در طول عمر دریافت کند، بهره‌مند می‌شود. این شخص ثالث که این سرمایه‌گذاری‌ها را خریداری می‌کند، معمولاً یک بانک سرمایه‌گذاری خواهد بود.

• تقسیم‌بندی و قطعه‌بندی وام‌های مسکن: سپس بانک سرمایه‌گذاری این وام مسکن را تکه‌تکه می‌کرد. این به این معنی بود که اگر یک وام مسکن با ۱۰۰ دلار وجود داشت، بانک سرمایه‌گذاری ۱۰۰ اوراق قرضه مختلف ایجاد می‌کرد که هر کدام ۱ دلار ارزش داشتند. این مثال بیش از حد ساده‌سازی شده است. با این حال، هدف این است که توضیح دهیم جریان نقدی حاصل از وام‌های مسکن به سمت اوراق قرضه هدایت می‌شد. در واقع، دارندگان اوراق قرضه برای وام دادن به بانک پول می‌دادند و درآمدی را به صورت بهره از دارندگان وام مسکن دریافت می‌کردند. بنابراین، یک بانک واحد وام مسکن نمی‌داد. بلکه به لطف شعبده‌بازی مالی، میلیون‌ها نفر از سراسر جهان پول را به بازار وام مسکن آمریکا تزریق می‌کردند.

• ترانکینگ: مرحله بعدی در فرآیند ایجاد چیزی که «بخش‌ها» نامیده می‌شد. این به معنای اولویت‌بندی سطح نکول بود. اگر دارندگان وام مسکن نکول می‌کردند، ریسک متوجه دارندگان اوراق قرضه‌ای می‌شد که اوراق قرضه از پایین‌ترین بخش را در اختیار داشتند. تنها پس از اینکه نکول‌ها آن بخش را به طور کامل از بین می‌بردند، بخش بعدی تحت تأثیر قرار می‌گرفت. انجام این کار به بانکداران سرمایه‌گذاری این امکان را می‌داد که اوراق قرضه بخش بالاتر را با حق بیمه قابل توجهی بفروشند. با این حال، این امر منجر به تمرکز ریسک در بخش‌های پایین‌تر نیز شد. در آن زمان، این موضوع چندان مهم به نظر نمی‌رسید، زیرا املاک و مستغلات ذاتاً یک سرمایه‌گذاری امن محسوب می‌شد. با این حال، در سال ۲۰۰۸، این موضوع مشکل بزرگی ایجاد کرد.

• فروش آن در بورس: آخرین مرحله در این فرآیند، فهرست کردن این اوراق بهادار مشتقه در بورس و فروش آنها به عنوان اوراق مشتقه قابل معامله در بورس بود. این به معنای وجود یک بازار فعال برای همه این اوراق بهادار بود. افرادی که اوراق قرضه را خریداری می‌کردند، ملزم به نگه داشتن آنها تا زمان سررسید نبودند. در عوض، آنها می‌توانستند آنها را در هر زمان و هر زمان که احساس می‌کردند به سایر سرمایه‌گذاران بفروشند. همچنین، از آنجایی که این تحول، سرمایه‌گذاری‌های پرخطر در املاک و مستغلات را به اوراق بهادار سرمایه‌گذاری مطمئن در سطح صندوق‌های بازنشستگی تبدیل کرده بود، خریدارانی از نقاط دوردست، از اروپا و ژاپن، وجود داشتند که در معرض بازارهای وام مسکن آمریکا قرار داشتند.

نتیجه

• اثر مثبت:

  آنچه از فرآیند اوراق بهادارسازی حاصل شد، چیز قابل توجهی نبود. گویی این مدل از یک کتاب درسی اقتصاد برداشته شده و می‌توان از آن برای تعریف بازارهای کامل استفاده کرد. همه وام‌گیرندگان و وام‌دهندگان این فرصت را داشتند که هر زمان که خواستند، پول خود را نقد کنند و خارج شوند. این بازار، بازاری کاملاً نقدشونده محسوب می‌شد و هنوز هم می‌شود. موفقیت این اوراق بهادار با پشتوانه وام مسکن، تقلیدکنندگان زیادی را به وجود آورد. در طول یک دوره زمانی، وام‌های خودرو و حتی مطالبات شرکت‌ها نیز به اوراق بهادار تبدیل شدند. به نظر می‌رسید که مهندسان مالی راه حل مشکل نقدینگی را یافته‌اند و مشتقات قابل معامله در بورس، راه حل کاملی به نظر می‌رسید.

• اثر نامطلوب:

  فرآیند اوراق بهادارسازی همچنین عوارض جانبی زیادی ایجاد کرد. در ابتدا، سیستمی بدون پاسخگویی ایجاد کرد. از آنجایی که هیچ کس قصد نداشت وام مسکن را برای مدت طولانی نگه دارد، هیچ کس در هنگام ارائه این وام‌ها از ابتدا احتیاط نکرد. بسیاری از وام‌های مسکن بد و در نتیجه اوراق قرضه بد راه خود را به بازار باز کردند که منجر به فروپاشی چشمگیر بازار شد که در نهایت منجر به از بین رفتن بانک لمان برادرز و رکود کل دنیای مالی شد.

  همچنین، از آنجایی که اوراق قرضه در مبالغ کوچک منتشر می‌شدند و بسیار نقدشونده بودند، توسط بسیاری از دولت‌های خارجی و همچنین سرمایه‌گذاران خصوصی خارجی خریداری می‌شدند. این وضعیتی را ایجاد کرد که یک رکود بازار وام مسکن محلی در ایالات متحده باعث فروپاشی و رکود جهانی شد.

فرآیند اوراق بهادارسازی روشی را برای ایجاد مشتقات قابل معامله در بورس از دارایی‌های غیرنقدشونده فراهم کرده است. با این حال، برای رهایی از پیامدهای منفی، هنوز نیاز به اصلاح دارد.