سیاست تسهیل کمی (QE) در اقتصاد جهانی نسبتاً نوپا است. با وجود اینکه این سیاست اخیراً متولد شده است، در کشورهای مختلف جهان به طور گسترده مورد استفاده قرار گرفته است. بنابراین، درک تسهیل کمی (QE) به معنای درک کاربرد آن در نقاط مختلف جهان در زمان‌های مختلف نیز خواهد بود. در این مقاله، موارد اصلی استفاده از تسهیل کمی (QE) را فهرست کرده‌ایم. این موارد به شرح زیر است:

تسهیل کمی (QE) - ژاپن 2001

ژاپن به معنای واقعی کلمه زادگاه سیاست تسهیل کمی (QE) بوده است. این سیاست اقتصادی برای اولین بار در سال ۲۰۰۱ در اینجا اجرا شد. هدف از اجرای این سیاست، اطمینان از مدیریت و رفع مؤثر بحران ژاپن بود که شامل کاهش قیمت‌ها و کاهش مداوم نرخ رشد می‌شد.

برای بیش از ۵ سال، بانک مرکزی ژاپن (بانک ژاپن) به طور مداوم پول به بازار تزریق کرد. تخمین‌ها نشان می‌دهد که ژاپن در مقایسه با ایالات متحده پول بیشتری به بازار تزریق کرده است. این رقم با توجه به این واقعیت که اقتصاد ایالات متحده حداقل سه برابر بزرگتر از اقتصاد ژاپن است، تکان دهنده است.

با این حال، با نگاهی به گذشته، اکثر کارشناسان آزمایش‌های ژاپنی‌ها با سیاست تسهیل کمی (QE) را شکست‌خورده می‌دانند. تقریباً یک دهه پس از اجرای شدید این سیاست، وضعیت اقتصادی ژاپن تقریباً یکسان باقی مانده است. با این حال، بانک ژاپن هنوز هم پافشاری می‌کند و همچنان از سیاست تسهیل کمی (QE) استفاده می‌کند. بسیاری از منتقدان معتقدند که ادامه استفاده از این سیاست در نهایت منجر به فروپاشی سیستم پولی ژاپن خواهد شد.

تسهیل کمی (QE) 1

فدرال رزرو، یعنی بانک مرکزی ایالات متحده، پس از بحران وام مسکن درجه دو، در سال ۲۰۰۸، با الگوبرداری از بانک ژاپن، سیاست تسهیل کمی (QE) را برای اولین بار در ایالات متحده اجرا کرد. تصمیم به استفاده از این سیاست با انتقاد شدید رسانه‌های مخالف روبرو شد. بسیاری از منتقدان، شکست بانک ژاپن در ایجاد هرگونه تغییر قابل توجه در وضعیت اقتصادی خود را دلیل اصلی منصرف کردن فدرال رزرو از دنبال کردن این سیاست عنوان کردند.

با این حال، فدرال رزرو همچنان مصمم باقی ماند. به عبارت دیگر، سیاست تسهیل کمی (QE) را در مقیاس وسیعی اجرا کرد. در دور اول سیاست تسهیل کمی (QE)، فدرال رزرو دارایی‌های مشکل‌دار، یعنی اوراق قرضه سازمان‌های دولتی مانند فردی مک، جینی مای و سالی مای و همچنین اوراق بهادار خصوصی با پشتوانه وام مسکن که در بازار موجود بود را خریداری کرد.

منطق پشت این کمک مالی ساده بود. انواع اوراق بهادار با پشتوانه وام مسکن، بازاری نداشتند! به محض اینکه ریسک بالای این اوراق بهادار آشکار شد، هیچ کس حاضر به سرمایه‌گذاری در این اوراق بهادار نشد. از این رو، فدرال رزرو کل بازار را در ترازنامه خود قرار داد! پیامدهای مالی این اقدام هنوز مشخص نیست. با این حال، یک چیز قطعی است. سیاست تسهیل کمی (QE) که توسط بانک مرکزی ایالات متحده در دور اول استفاده شد، به آن اجازه داد تا از فاجعه‌ای در ابعاد تاریخی و همچنین پیامدهای اقتصادی و ژئوپلیتیکی که می‌توانست منجر به آن شود، جلوگیری کند.

تسهیل کمی (QE) 2 و تسهیل کمی (QE) 3

بانک مرکزی ایالات متحده، یعنی فدرال رزرو، در سال‌های پس از بحران، به استفاده از سیاست تسهیل کمی (QE) بدون وقفه ادامه داد. در سال ۲۰۱۰، فدرال رزرو، تسهیل کمی (QE) ۲ را آغاز کرد. این بار، فدرال رزرو از پولی که از سرمایه‌گذاری‌های سال ۲۰۰۸ پس گرفته شده بود و همچنین مقداری بیشتر از پول خود استفاده می‌کرد. هدف، خرید هر چه بیشتر اوراق بهادار خزانه‌داری بود که فدرال رزرو می‌توانست در اختیار داشته باشد. این کار با هدف تثبیت امور مالی دولت که به دلیل بحران اخیر تحت فشار قرار گرفته بود، انجام می‌شد. برنامه مشابهی در سال ۲۰۱۲ اجرا شد و انتظار می‌رفت تا پایان سال ۲۰۱۵ ادامه یابد. این برنامه به عنوان تسهیل کمی (QE) ۳ شناخته می‌شود و به دلیل ماهیت طولانی مدت این برنامه، به عنوان تسهیل کمی (QE) بی‌نهایت لقب گرفته است.

سیاست تسهیل کمی (QE) بریتانیا

در سال ۲۰۰۹، بانک انگلستان نیز از فدرال رزرو پیروی کرد و سیاست تسهیل کمی (QE) خود را ایجاد کرد. مانند ایالات متحده، انگلستان نیز در آستانه رکود اقتصادی قرار داشت. بانک انگلستان تصور می‌کرد که تزریق پول به سیستم و جلوگیری از فاجعه در لحظه آسان‌تر است. بعداً، با آرام شدن بازارها، می‌توان ضررها را به جای یک ضربه فاجعه‌بار که ناگزیر منجر به فروپاشی اقتصادی می‌شود، پخش و روزانه جذب کرد.

از این رو، در سال ۲۰۰۹، بانک انگلستان نرخ بهره را به ۰.۵٪ کاهش داد. همچنین، این بانک حدود ۲۰۰ میلیارد پوند دارایی از بازار آزاد خریداری کرد. اگر این واقعیت را در نظر بگیرید که ۱۴٪ از تولید ناخالص داخلی بریتانیا را در همان سال تشکیل می‌دهد، این عدد حیرت‌انگیز است! خریدهای دولتی به معنای واقعی کلمه بازار را پر کرده بود و هر چیزی را که در دسترس بود، می‌خرید تا ضرر ناشی از عدم اعتماد به سرمایه‌گذاران خصوصی را جبران کند.

در طول یک دوره زمانی، بانک انگلستان به تزریق پول بیشتر و بیشتر ادامه داده است. آخرین آمار گزارش شده حاکی از آن است که این بانک هنوز حدود ۳۷۵ میلیارد پوند دارایی در دفاتر خود دارد. انتظار می‌رود که آزادسازی این دارایی‌ها در چند سال آینده باعث آشفتگی در بازارها شود.

سیاست تسهیل کمی اروپا (QE)

بانک مرکزی اروپا که همزمان با مشکلات متعددی روبرو بوده است، از سیاست تسهیل کمی (QE) نیز استفاده کرده است. این اقدام با هدف احیای اقتصادهای محلی در مواجهه با بحران بدهی و بحران وام‌های رهنی پرخطر که تقریباً همزمان در حال گسترش بودند، انجام شده است. برنامه تسهیل کمی (QE) که توسط بانک مرکزی اروپا دنبال می‌شود، به بزرگی برنامه‌های مورد استفاده توسط همتایان خود نبوده است.

بنابراین، تاریخچه تسهیل کمی (QE) نشان می‌دهد که این سیاست تا حد زیادی آزمایش نشده است. اثربخشی یا عدم اثربخشی این سیاست تنها زمانی قابل سنجش است که نتایج برخی از این موارد مشخص شود.