China – Nie vir kinders

Waar Marco Polo en Ali Baba ontmoet

Die susterstad van Kaapstad is beeldskoon.

Trouens, Hangzhou is al eeue terug as die mooiste stad in die wêreld beskryf. Deur ‘n man met die naam Marco Polo. Polo was ‘n Italiaanse ontdekkingsreisiger van die 13e eeu. Nie ‘n soort hemp, soos jy gedink het nie. Polo kon nie uitgepraat raak oor die stad se aantreklike uitleg rondom die Western Lake nie. Komende van iemand wat wydberese en goed vertroud was met Italiaanse stede, ag ek Polo se mening nogal hoog. Om die waarheid te sê, Polo het gedink dat hy in die Paradys was toe hy Hangzhou vir die eerste maal sien. Ons ook, Polo word verskoon. Polo was ook diep beïndruk deur die grootte van Hangzhou, op daardie stadium loshande die grootste stad op aarde.

Kultureel en histories word Hangzhou as een van die geboorteplekke van die Chinese beskawing gereken. En ja, reg geraai, dit was ook een van China se vorige hoofstede. Al het Hangzhou sy politiese belangrikheid intussen verloor, het die stad nog altyd ‘n polsende ekonomie gehad. Verskeie motorsoorte word hier vervaardig en Hangzhou is ook die vesting van die internetbesigheid AliBaba. Ek kon nie uitmaak hoe Ali Baba in Hangzhou beland het nie; dalk is daar ‘n verband tussen die towerspreuk uit sy verhaal en om verborge skatte deur middel van die internet te vind.

Vandag leef omtrent 9 miljoen inwoners binne die stad, en omtrent 21 miljoen inwoners in die metropolitaanse gebied rondom.

Hangzhou se Western Lake met sy drie dyke – Su, Bai en Yang – is ‘n Wêrelderfenisgebied. Die meer huisves inderdaad super-gewilde paadjies vir duisende voetgangers en fietsryers. Selfs op ‘n Dinsdagoggend is die drie dyke boordvol.

Beishan Straat, op die oewer van die meer, word as die mooiste pad in die wêreld gereken. Dit is inderdaad ‘n pragtige pad, maar miskien ‘n aanvegbare aanname dat dit die heel mooiste pad ter wêreld is. Maar al is dit nie die mooiste pad in die wêreld nie, is die stad in sy geheel pragtig. Die mere, berge en ruie plantegroei, saam met die stad se ryk geskiedenis maak dit maklik om Hangzhou as aantreklike bestemming te bemark.

Van paaie gepraat, die sy- en teebedryf het Hangzhou aan die einde van die syroete as belangrike handelstad gevestig in die tyd voor Marco Polo. Sy, tee en toerisme vorm deesdae ‘n innige driemanskap om mense na hierdie deel van China te lok. Vir sy en tee is daar elk ‘n museum in Hangzhou. En albei is pragtig en die moeite werd om te besoek.

Sywurmboerdery vorm deel van die laerskole in Hangzhou se onderrigplan. Hoe dan anders, die sywumbedryf kom reeds vir die laaste 6,000 jaar saam met die Chinese, in Hangzhou vir die afgelope 4,700 jaar. In die symuseum hang daar klere wat vermoedelik ouer as 4,000 jaar is. As my berekeninge dus reg is, vermoed ek dat die Chinese al sypakkies gedra het toe Adam en Eva nog kaal in die Paradys rondgeloop het. Wat meer is, is dat die Chinese ook al porselein vervaardig het, kleurdruk op material gedoen het en papier gemaak het lank voordat ander nasies ‘n land of ‘n taal of ‘n beskawing gehad het.

Teedrink het net so ‘n stokou geskiedenis. Chinese het al tee gedrink toe ander nasies nog gejag het en in grotte gewoon het.

Die teemuseum is ‘n tipe opelug-museum met plantasies, terrasse en teedrinkstoepies.

Longjin tee is veral gesog en teedrinkers glo vas dat min plesiere kom by ‘n koppie groentee in Longjin, ‘n skilderagtige dorpie op die voorstoep van Hangzhou. Ons was in die teemuseum en ook in die dorpie. Ek is egter nie ‘n gereelde groenteedrinker nie, en ek drink slegs groentee as daar niks anders is om te drink nie. Ek het ‘n bier in Longjin verkies en oor die lieflike meer gestaar.

Behalwe vir Marco Polo, ‘n meer, sy, tee, AliBaba en die motorvervaardigers is Hangzhou ook bekend vir sy parke. Dis hier waar die kaartspelers en dansers ontmoet en sommer helder oordag kaartspeel of langarm. Sommer op ‘n Dinsdagoggend. Seker maar omdat hulle gelukkig is en van Hangzhou hou.

Confucius se kontrei

My familiewortels strek tot ‘n paar eeue terug. Daar is ‘n paar interessante kinkels: Oupas en Oumas wat meer as eenmaal getroud was en verskillende sarsies kinders gehad het, stiefkinders en halfbroers, mense wat vroeg dood is en ander wat stokoud geword het. Terugwaarts loop my familiespore uiteindelik iewers in sentraal-Europa dood. Dieper as die donker middeleeue kon ek nog nooit delf nie.

Vir my lyk dit asof die Chinese nie die donker middeleeue beleef het nie en hul familiestambome gaan moontlik verder terug as vir enigiemand met Europese wortels. Want hulle het ‘n ononderbroke, aaneenlopende geskiedenis wat tot lank voor Adam en Eva strek. Met ander woorde ‘n uitgebreide, goedgesifte, eensoortige genepoel met familiegeskiedenisse ouer as die mense van Genesis.

Dis nie ‘n verrassing dat ‘n nasie met so ‘n uitgesorteerde genepoel verskeie deurbrake gemaak het nie: Chinese was van die vroegste tye af formidabele pottebakkers en gebruikers van die fynste porselein, hulle was die voorlopers in die maak van papier en biskruit, die gebruik van sy, drukwerk bydraes soos hidrouliese krag en kettingaangedrewe werktuie gelewer. Daarbenewens is die oorsprong van tafeltennis, vlieërs, vuurwerke, noedels, tee, visboerdery en die gebruik van kruie en speserye soos gemmer, knoffel, koljander, rissie en peper nou verweef met China.

Nanjing bied ‘n indrukwekkende oorsig van hierdie ryk Chinese geskiedenis. Die stad is een van China se vorige hoofstede en die huidige geboude stad is minstens 3,000 jaar oud. Rofweg beteken dit dat Nanjing al ‘n geboude stad was in die tyd van Dawid van die Bybel.

Tog is Nanjing besonder beskeie. Dis een van die min stede in die wêreld met ‘n oorspronklike stadsmuur wat nog ongeskonde staan, deel van die groot muur wat China en Mongolië geskei het eens op ‘n tyd.

Nanjing was ook verskeie male in die geskiedenis die grootste stad in die wêreld. Vandag is daar 8 miljoen inwoners, maar in die groter Nanjing-metropool woon sowat 30 miljoen mense.

Nanjing wys dat Chinese geharde stedelinge is en dat Chinese die kuns om in ‘n grootstad te oorleef vervolmaak het.

Die stad was vir eeue lank die vesting van die Ming-dinastie. Heelwat van die oorspronklike geboue, grafte en tuine uit die tydperk van die Ming-dinastie dateer, het behoue gebly en is ‘n gewilde bestemming om te besoek. Derduisende Chinese besoek daagliks hierdie deel van Nanjing.

Ook het die stad ‘n innige verbintenis met die akademie, in besonder Filosofie. Confucius het lank in Nanjing gewoon en het ook sy beroemde skool hier gehad. Die stadsdeel rondom sy sogenaamde tempel, insluitende die oorspronklike kanaalsisteem, het ongeskonde behoue gebly en word daagliks deur miljoene mense besoek.

Maar dan is daar ook die tragiese massamoord van 300,000 burgerlikes oor ‘n paar dae tydens die Japanese inval aan die begin van die Tweede Wêreldoorlog. Min mense buite China weet hiervan en Japan smeer die gebeurtenis toe; tog is daar baie sorg gemaak om Chinese (en alle ander mense) te herinner dat daar geen wenners in ‘n oorlog is nie.

‘n Museum ter herdenking van die volksmoord-tragedie aan die buitewyke van die stad is ‘n besoek werd. Die museum is goed versorg en geen moeite is ontsien nie om op ‘n smaakvolle manier die hartseer van hierdie swart hoofstuk uit China se verlede te vertel.

Ek is nie seker of keelskoonmaak en hurk-toilette goeie of slegte resultate van die uitgesoekte Chinese genepoel is nie. Die luidrugtigte keelskoonmaak (en spoegery) van Chinese in die openbaar is iets waaraan ons moeilik gewoond raak. Veral op ‘n nugtermaag of tydens ‘n maaltyd. En ek moet bieg dat Chinese eetgewoontes funksionaliteit hoër as etiket ag.

Vir my was mossie-huppel nog altyd een van die ongewildste oefeninge ooit. Om te hurk en jou ding te doen is inspannend. Dit is wel waar dat die laterale kragte jou dermkanaal skoner kry, maar my knieë laat die hurkery ongelukkig net vir ‘n kort rukkie toe. As ek orent kom is ek gewoonlik ietwat duiselig en onvas op my voete. Dus is ek strompelend – dodelik gevaarlik in ‘n beperkte ruimte met ‘n klein aaklige putjie.

Aan die pluskant is dit prysenswaardig dat daar in Chinese stede volop openbare toilette is. En dan ook, mense wat wierook brand in toilette om die dampe te verdryf dwing respek by my af.

Zen oomblikke

Zen is iets soos meditasie. Om na te dink. Te verwonder. Of net te staar. Om aan niks te dink nie, en net te kyk. Om afwesig te wees.

Vir my is dit maklik om te Zen. Ek trek ‘n niks-laaitjie oop, my oë word glaserig, my mond gaan ontspanne oop (en bly oop), en ek dink aan boggerol. Asemhaling is belangrik tydens Zen. Daarom raak dit vlakker, amper asof ek begin slaap. Ek kan Zen op enige plek, enigetyd. Oor enigiets. Ek kan nie altyd voorspel wanneer ek gaan Zen nie.

My Lief sukkel om te verstaan hoe maklik dit is om te Zen. Sy kan nie. Sy sê ek zone uit. Maar dis die kuns van Zen – net sommige mense kan dit doen.

Miskien verstaan ek nie rêrig wat Zen is nie. Dis dalk net dagdroom. Kleintyd is ek speels genoem Josef die dromer. Want dan het iemand my uitgevang dat ek afwesig was. Dalk is dit net Josef-oomblikke wat ek beleef. Dalk staar ek sommer net skaamteloos. Gaap aan. Dalk wonder ek maar net.

Agter die Ystergordyn

Die eerste Chinees wat ek ontmoet het se naam was Bruce Lee. Deur middel van ‘n fliek, Enter the Dragon. Op ‘n 35mm projektor met ‘n pouse tussen ‘n eerste en ‘n tweede helfte. Pouses was bekend as Intermissions en is gebruik om die filmrolle om te ruil terwyl ons koeldrank en eetgoedjies kon koop by die kiosk. Met Bruce se seningrige, swetende kaalbolyf op ‘n plakaat teen die muur bokant my bed in ‘n koshuiskamer was ek veilig en vreesloos.

Vir lank het ek gedink dat die gemiddelde Chinese man bonatuurlik fiks en so rats soos ‘n kat is. Danksy Bruce het ek gedink dat ‘n Chinese man jou teen die spoed van witlig kan plat klap, ‘n sammersol agteroor kan doen en veilig op ‘n enkele baksteen kan land – als in een beweging.

Volgens die Suid-Afrikaanse Kinder-ensiklopodie, en beaam in Kennis, het die gemiddelde Chinese vrou vervormde klein voetjies gehad as gevolg van ‘n ydele poging om petite en aantreklik te bly. Later het nog wanindrukke oor Chinese bygekom: Die Rooi Gevaar en die skaduwee van kommunisme, rondreisende dominees het gruverhale vertel oor gemartelde sendelinge. Hollywood het Chinese uitgebeeld as opperskelms met koelbloedige kartelle. Ek, en baie ander kinderkranskinders het gereeld gebid vir die mense agter die Ystergordyn – ‘n vae sambreelterm vir alles wat verkeerd was op die Asiese vasteland.

Toe betrek die Chinese vreedsaam die Afrika vasteland in onlangse jare. Hulle werk soos miere, wen tenders van superkonstruksies, en vestig winkeltjies op plekkies soos Gochas en Kamanjab. En die voorblaaie berig oor smokkelhandel, konneksies met renosterstropery, belastingontduiking, bande met korrupte leiers en onwettige transaksies.

Te midde van ons agterdog oor die Chinese besluit ons seun om Agter die Ystergordyn te gaan werk. En ons gaan kuier vir hom in Shanghai – ‘n stad met meer as 24 miljoen mense. Lees net gou weer: 24,000,000 mense. Dis die helfte van Suid-Afrika se bevolking en twaalf maal meer mense as in die ganse Namibië.

In een stad.

Alles werk. Ten spyte van die ontsaglike grootte en mensegetalle. Geen kragonderbrekings, geen watertekorte, geen onveiligheid, die verkeer is ordelik, openbare vervoer is stiptelik en toeganklik.

Dis ‘n mooi stad – met skoon strate, gesoom met goedversorgde bome. En die lente word gevier met uitbundige blomme in potte, bakke en beddings in die middel en langs die strate, in parke en op openbare oop ruimtes. Saans word die geboue versier met gekleurde liggies. Ter wille van almal se plesier.

Saterdae en Sondae is maar net nog dae op ‘n Chinese almanak. Niemand word toegelaat om vuurwapens aan te hou nie. Polisie is altyd sigbaar en behulpsaam. Geen dronk persoon verskyn op straat nie.

Bedelaars en boemelaars bestaan nie. Geen graffiti. Die afwesigheid van werkloosheid en sosiale verval is opvallend. Misdaad is ‘n rariteit. Om vir so baie mense so ‘n hoë kwaliteit lewe te waarborg is eenvoudig indrukwekkend.

Maar so ‘n groot konsentrasie van mense is vreesaanjaend. Al is die een-kind-per-gesin-beleid nog van toepassing, word China se bevolking steeds meer. En al het Chinese die meeste fietse in die wêreld, vrees ek die dag wanneer elke Chinese gesin, soos die gewone Amerikaanse gesin, ook meer as een kar het.

Tans bly groei die Chinese ekonomie gewillig, en is daar nog baie ruimte vir verdere groei. Maar die somme is eenvoudig – omtrent een-vyfde van die wêreld se bevolking woon in China. Die Chinese ekonomie is reusagtig en is besig om nog groter te word. Teen ‘n geweldige tempo.

Wat in China gebeur, plaas druk op natuurlike hulpbronne, nie net op sy eie nie, maar op die wêreld s’n. Dis hoekom Chinese uitwyk na ander lande met baie, en ongetapte, hulpbronne. Waar daar nog leë ruimtes en baie moontlikhede is. Waar daar spasie en geleenthede is.

Deesdae se probleme Agter die Ystergordyn lyk bietjie anders as die probleme waaroor ons in die kinderkransklasse gebid het.