परिमाणात्मक सहजता (QE) र परिमाणात्मक सहजता (QE) को नीतिले विश्वभरका धेरै बजारहरूमा प्रभाव पारेको छ। यी बजारहरू मध्ये एक विदेशी मुद्रा बजार हो। २०१२ मा, फेडद्वारा सम्भावित मात्रात्मक सहजता (QE) को घटाउने समाचारले मात्र विश्व मुद्रा बजारलाई अस्थिर बनायो किनभने विकासशील देशहरूसँग सम्बन्धित धेरै अन्य मुद्राहरू (ठूलो वित्तीय घाटा भएका) ले डलरको तुलनामा ऐतिहासिक न्यूनतम स्तरको सामना गर्नुपरेको थियो।

मात्रात्मक सहजता (QE) टेपरिङ नीति र विदेशी मुद्रा बजार बीचको कारण र प्रभाव सम्बन्ध स्पष्ट छैन। यद्यपि, यस्तो सम्बन्ध अवस्थित छ भन्ने तथ्य निश्चित छ।यस लेखमा, हामी यो सम्बन्धलाई अझ विस्तृत रूपमा अन्वेषण गर्नेछौं।

विदेशी मुद्रा दरमा एक नयाँ नजर

विदेशी मुद्रा दरहरू वास्तवमा के हुन् र तिनीहरूले के प्रतिनिधित्व गर्छन् भन्ने बारेमा धेरै व्याख्याहरू दिइएका छन्। यी मध्ये केही व्याख्याहरूमा विदेशी मुद्रा बजारको कार्यप्रणालीको बारेमा बढ्दो जटिल सिद्धान्तहरू समावेश छन्। यद्यपि, हाम्रो उद्देश्यको लागि हामी विदेशी मुद्रा बजारहरूमा नयाँ र सरल नजर राख्नेछौं।

त्यसो भए कुनै पनि दुई मुद्राहरू बीचको विदेशी मुद्रा दरहरू के ले निर्धारण गर्छ? बजारले कसरी निर्धारण गर्छ कि $१ बराबर ६५ रुपैयाँ छ। उत्तरहरू जटिल लाग्न सक्छन् तर तिनीहरू सबैले वास्तवमा एउटै कुरा औंल्याउँछन्। बजारले भविष्यमा प्रचलनमा रहेको प्रत्येक डलरको लागि ६५ रुपैयाँ प्रचलनमा हुने अपेक्षा गर्दछ। यहाँ मुख्य शब्द भविष्यको अपेक्षा हो, वर्तमान अवस्था होइन। वर्तमानमा, प्रत्येक डलरको लागि ६५ रुपैयाँ भन्दा बढी वा कम हुन सक्छ। यद्यपि, बजारले हालको समाचारलाई ध्यानमा राख्छ र भविष्यको मूल्याङ्कनलाई प्रतिनिधित्व गर्ने मूल्य सिर्जना गर्दछ। त्यसैले विदेशी मुद्रा दर भविष्यको मितिमा दुई मुद्राहरू बीचको अपेक्षित अनुपात बाहेक अरू केही होइन।

QE र विदेशी मुद्रा दरहरू

माथि भनिए पनि, मात्रात्मक सहजता (QE) नीतिले विदेशी मुद्रा दरहरूमा गहिरो प्रभाव पार्न सक्छ र गर्छ। यो किनभने जब मात्रात्मक सहजता (QE) हुन्छ, एउटा देशको सरकारले एकतर्फी रूपमा आफ्नो मुद्रा एकाइहरूको संख्या बढाउने वा घटाउने निर्णय गर्छ। यो वृद्धि वा कमीले बजारमा अन्य मुद्राहरूसँग त्यो मुद्राको अनुपातलाई असर गर्छ। सामान्यतया जब सरकारले मात्रात्मक सहजता (QE) को नीति पालना गर्छ, यसले नयाँ मुद्रा सिर्जना गरेर र बन्ड बजारमा त्यसलाई पम्प गरेर मुद्रा आपूर्ति बढाउँछ।

उदाहरणका लागि, जब अमेरिकाले मात्रात्मक सहजता (QE) को नीति लागू गर्‍यो, यसले अरबौं डलर सिर्जना गर्‍यो र समस्याग्रस्त घरजग्गा सम्पत्तिहरू साथै सरकारी बन्डहरू किन्न प्रयोग गर्‍यो। यद्यपि, चलनमा रहेको डलरको कुल संख्या अरबौं एकाइले बढ्यो। त्यसकारण, अन्य अर्थतन्त्रहरूले पनि मात्रात्मक सहजता (QE) को नीति प्रयोग नगरेसम्म विदेशी मुद्रा बजारमा डलरको मूल्य र खरिद शक्ति घट्ने निश्चित छ।

उदाहरणका लागि, यदि अमेरिका र युरोप दुवैले मात्रात्मक सहजता (QE) प्रयोग गरिरहेका छन् भने US/EUR को मुद्रा जोडीको मूल्यमा धेरै उतारचढाव नहुन सक्छ किनभने डलरको मूल्यमा गिरावट युरोको मूल्यमा गिरावटले कम वा बढी अफसेट हुन सक्छ र प्रभावहरूले एकअर्कालाई शून्य बनाउन सक्छ।

यद्यपि, यदि अमेरिकाले मात्रात्मक सहजता (QE) को नीति अपनायो र भारतले त्यसो गरेन भने, त्यस अवस्थामा, चलनमा रहेको डलरको संख्या बढ्नेछ तर रुपैयाँको संख्या बढ्नेछैन। त्यसैले अमेरिकी डलरले रुपैयाँको सापेक्षमा आफ्नो क्रयशक्ति गुमाउनेछ र यो घटेको मूल्य मार्फत विदेशी मुद्रा बजारमा प्रतिबिम्बित हुनेछ।

QE टेपरिङ र विदेशी मुद्रा दरहरू

परिमाणात्मक सहजता (QE) नीतिको तुलनामा परिमाणात्मक सहजता (QE) नीतिको ठीक विपरीत प्रभाव छ। परिमाणात्मक सहजता (QE) नीतिले अर्थतन्त्रमा नयाँ पैसा आपूर्ति भइरहेको गतिमा कमी आउने अवस्था सिर्जना गर्छ।

त्यसकारण यदि अमेरिकाले आज मात्रात्मक सहजता (QE) को नीति घटाउने घोषणा गर्छ भने, बजारहरूले अनुमान गर्छन् कि अमेरिकाले नयाँ मुद्रा सिर्जना भइरहेको दर घटाउनेछ। त्यसैले, पछिको मितिमा बजारमा चलनचल्तीको लागि उपलब्ध डलरको संख्या अपेक्षा गरिएको भन्दा कम हुनेछ। अब, यहाँ पनि, धेरै परिदृश्यहरू हुन सक्छन्।

यदि अमेरिका र युरोपले एकैसाथ परिमाणात्मक सहजता (QE) को नीति लगभग उही मात्रामा घटाउने घोषणा गरे भने, यी दुई मुद्राहरू बीचको विदेशी मुद्रा मूल्यमा त्यति धेरै उतारचढाव नहुन सक्छ।

अर्कोतर्फ, यदि यी मध्ये एक देशले मात्रात्मक सहजता (QE) घटाउने नीति घोषणा गर्छ भने अर्को देशको नीति अपरिवर्तित रहन्छ भने, मात्रात्मक सहजता (QE) घटाउनेले दिइएको मुद्रा जोडी बीचको विदेशी मुद्रा दरहरूमा गम्भीर प्रभाव पार्नेछ।

बजारमा असर

वित्तीय बजारहरू शून्यतामा सञ्चालन हुँदैनन्। यो कुरा विश्वव्यापी रूपमा २४ बाइ ७ आधारमा सञ्चालन हुने विदेशी मुद्रा बजारहरूको लागि अझ सत्य हो। त्यसकारण यदि धेरै केन्द्रीय बैंकहरूले एकअर्कासँग मिलेर मात्रात्मक सहजता (QE) टेपरिङ नीति लागू गरे पनि, तिनीहरूले बजारमा तरंग प्रभावहरू सिर्जना गर्नेछन्। तिनीहरूले आफ्नो मुद्रा जोडीहरू बीचको प्रभावलाई कम गर्न वा अस्वीकार गर्न सक्षम हुन सक्छन्। यद्यपि, समग्रमा विदेशी मुद्रा बजारले गम्भीर परिणामहरूको सामना गर्न सक्छ। धेरै विश्लेषकहरू विश्वास गर्छन् कि निकट भविष्यमा मात्रात्मक सहजता (QE) टेपरिङको लगभग निश्चित घटनाले विश्वका अन्य धेरै सम्पत्ति बजारहरू बाहेक विदेशी मुद्रा बजारहरूमा विनाश ल्याउनेछ।