Вараъни билиш боби
Мен айтдим:
— Вараъ нима?
У айтди:
— Вараъ — Аллоҳ жалла ва азза ёмон кўрган барча нарсалардан четланишдир.
Шу маънода Умар розияллоҳу анҳунинг қуйидаги сўзлари келган:
— Ўғридан вараъ қилинглар, уни кузатиб юрманглар.
Яъни, уни ҳайданглар, ўзингиздан узоқлаштиринглар, унинг қўлига тушишини кутиб пистирма қўйиб ўтирманглар.
Араблар ҳам:
— «Вараъа ал-ибил» дейдилар, яъни туяларни бир томонга олиб чиқди, четлатди, деган маънода.
Демак, тақво обидларнинг биринчи манзилидир. Улар энг юксак даражаларга ҳам шу билан етадилар. Амаллари ҳам шу билан покланади. Чунки Аллоҳ жалла ва азза Ўзининг розилиги учун қилинган амалдан бошқасини қабул қилмайди.
Аллоҳга қасамки, тақводорларнинг кўплари фақат тақво даъвоси билан чекланиб қолмадилар. Балки улар Аллоҳ таолога қалблари ва баданларининг бор кучини бахш этдилар. Унинг йўлида жонларини, қонларини ва молларини фидо қилдилар.
Эй Аллоҳ раҳмат қилгур банда! Назар солгин, сен уларнинг қайси ўрнидасан?
Мен қўрқаманки, замонамиздаги обидларнинг кўпчилиги даъвогар ва алдовга учраган кимсалар бўлиб қолмаганмикан.
Қанчадан-қанча одам борки, кийимида зоҳидликни намоён қилади, аммо нафсига эрк бериб қўйган бўлади. Дунёнинг арзимас матоҳидан ўз улушини олиб қолган бўлади.
Қанчадан-қанча намозхон, рўзадор, ғозий, ҳожи, йиғловчи, дуо қилувчи ва дунёдан юз ўгирганини кўрсатувчи кишилар борки, уларнинг бу ишларида Роббул оламинга нисбатан қалбларида ҳақиқий сидқ йўқдир.
Улар одамларга ўзларини тоат аҳли қилиб кўрсатадилар ва ўзларини мухлислардан деб ҳисоблайдилар.
Ҳолбуки, уларнинг аъзолари ўзларига қарши гувоҳлик бериб турибди:
Бир кўз борки, Аллоҳ ёмон кўрган нарсаларга қарайди.
Бир тил борки, ғазабланган пайтида ҳам, одамлар билан улфатлашиб суҳбатлашган пайтида ҳам, Аллоҳ жалла ва азза рози бўлмайдиган сўзларни гапиради; беҳуда ва ботил гапларга берилади.
Қисқача шарҳ
Бу ерда Муҳосабий раҳимаҳуллоҳ вараънинг луғавий маъносидан бошлаб, унинг руҳий ҳақиқатига ўтади. Унинг наздида вараъ фақат ҳаромдан сақланиш эмас, балки Аллоҳ ёмон кўрган ҳар бир нарсадан узоқлашишдир.
Сўнгра у ўз замонидаги сохта тақводорликни қаттиқ танқид қилади. Бу танқиднинг нишонга олинган нуқтаси намоз, рўза ёки ҳаж эмас, балки ихлоссиз амалдир.
Муҳосабийнинг наздида инсоннинг ҳақиқий ҳолати унинг:
хилватдаги кўзида;
ғазаб пайтидаги тилида;
одамлар кўрмаётган вақтдаги қалбида намоён бўлади.
Шу сабабли у тақво ва вараънинг мезонини ташқи кўринишда эмас, балки қалб сидқи ва аъзоларнинг итоатида деб ҳисоблайди. Бу эса Муҳосабий таълимотининг асосий устунларидан биридир.
Вараъни билиш боби
Мен айтдим:
— Вараъ нима?
У айтди:
— Вараъ — Аллоҳ жалла ва азза ёмон кўрган барча нарсалардан четланишдир.
Шу маънода Умар розияллоҳу анҳунинг қуйидаги сўзлари келган:
— Ўғридан вараъ қилинглар, уни кузатиб юрманглар.
Яъни, уни ҳайданглар, ўзингиздан узоқлаштиринглар, унинг қўлига тушишини кутиб пистирма қўйиб ўтирманглар.
Араблар ҳам:
— «Вараъа ал-ибил» дейдилар, яъни туяларни бир томонга олиб чиқди, четлатди, деган маънода.
Демак, тақво обидларнинг биринчи манзилидир. Улар энг юксак даражаларга ҳам шу билан етадилар. Амаллари ҳам шу билан покланади. Чунки Аллоҳ жалла ва азза Ўзининг розилиги учун қилинган амалдан бошқасини қабул қилмайди.
Аллоҳга қасамки, тақводорларнинг кўплари фақат тақво даъвоси билан чекланиб қолмадилар. Балки улар Аллоҳ таолога қалблари ва баданларининг бор кучини бахш этдилар. Унинг йўлида жонларини, қонларини ва молларини фидо қилдилар.
Эй Аллоҳ раҳмат қилгур банда! Назар солгин, сен уларнинг қайси ўрнидасан?
Мен қўрқаманки, замонамиздаги обидларнинг кўпчилиги даъвогар ва алдовга учраган кимсалар бўлиб қолмаганмикан.
Қанчадан-қанча одам борки, кийимида зоҳидликни намоён қилади, аммо нафсига эрк бериб қўйган бўлади. Дунёнинг арзимас матоҳидан ўз улушини олиб қолган бўлади.
Қанчадан-қанча намозхон, рўзадор, ғозий, ҳожи, йиғловчи, дуо қилувчи ва дунёдан юз ўгирганини кўрсатувчи кишилар борки, уларнинг бу ишларида Роббул оламинга нисбатан қалбларида ҳақиқий сидқ йўқдир.
Улар одамларга ўзларини тоат аҳли қилиб кўрсатадилар ва ўзларини мухлислардан деб ҳисоблайдилар.
Ҳолбуки, уларнинг аъзолари ўзларига қарши гувоҳлик бериб турибди:
Бир кўз борки, Аллоҳ ёмон кўрган нарсаларга қарайди.
Бир тил борки, ғазабланган пайтида ҳам, одамлар билан улфатлашиб суҳбатлашган пайтида ҳам, Аллоҳ жалла ва азза рози бўлмайдиган сўзларни гапиради; беҳуда ва ботил гапларга берилади.
Қисқача шарҳ
Бу ерда Муҳосабий раҳимаҳуллоҳ вараънинг луғавий маъносидан бошлаб, унинг руҳий ҳақиқатига ўтади. Унинг наздида вараъ фақат ҳаромдан сақланиш эмас, балки Аллоҳ ёмон кўрган ҳар бир нарсадан узоқлашишдир.
Сўнгра у ўз замонидаги сохта тақводорликни қаттиқ танқид қилади. Бу танқиднинг нишонга олинган нуқтаси намоз, рўза ёки ҳаж эмас, балки ихлоссиз амалдир.
Муҳосабийнинг наздида инсоннинг ҳақиқий ҳолати унинг:
хилватдаги кўзида;
ғазаб пайтидаги тилида;
одамлар кўрмаётган вақтдаги қалбида намоён бўлади.
Шу сабабли у тақво ва вараънинг мезонини ташқи кўринишда эмас, балки қалб сидқи ва аъзоларнинг итоатида деб ҳисоблайди. Бу эса Муҳосабий таълимотининг асосий устунларидан биридир.