Τις προάλλες ρώτησε φίλος, όταν του είπα ότι θα είμαι στο πάνελ μιας εκδήλωσης, γιατί έχουμε την ίδια λέξη για το φωτοβολταϊκό πάνελ και το πάνελ της συζήτησης.

Του απάντησα, του άρεσε η  απάντηση  και συνέχισε: Έχεις γράψει άρθρο; Δεν είχα. Τώρα πια θα έχω.

Δεν πρόκειται για ομόηχα, είναι η ίδια λέξη με διαφορετικές σημασίες και βέβαια είναι δάνειο από το αγγλικό panel.

Σύμφωνα με το Χρηστικό λεξικό της Ακαδημίας Αθηνών, οι σημασίες έχουν  ως εξής:

1. ομάδα ατόμων, συνήθ. ειδικών σε ένα αντικείμενο, που έχουν επιλεγεί για να αποφασίσουν, να εξετάσουν ή να συζητήσουν δημοσίως ένα συγκεκριμένο θέμα· συνεκδ. η συζήτηση που διεξάγεται: επιστημονικό/τηλεοπτικό ~. ~ αποτελούμενο από … Το ~ κατέληξε στο συμπέρασμα ότι …|| Το φόρουμ ολοκληρώθηκε με ~. 2. ΤΕΧΝΟΛ. επίπεδο και συνήθ. ορθογώνιο κομμάτι, κυρ. από μέταλλο, ξύλο ή πλαστικό, που αποτελεί μέρος μεγαλύτερης κατασκευής: ~ αλουμινίου/πολυουρεθάνης. ~ θέρμανσης/οροφής. Θερμομονωτικό/φωτοβολταϊκό (: για τη μετατροπή της ηλιακής ενέργειας σε ηλεκτρική) ~. ΣΥΝ. πανέλο

Βλέπουμε δηλαδή ότι,  πέρα από τα φωτοβολταϊκά πάνελ υπάρχουν και άλλα υλικά αντικείμενα, δομικά στοιχεία, που ονομάζονται έτσι.

Παρόμοιο ορισμό έχει και το λεξικό του Μπαμπινιώτη.

Το ΜΗΛΝΕΓ βάζει πρώτη τη σημασία του επίπεδου και συνήθως  ορθογώνιου κομματιού, και δίνει και μια δεύτερη υποσημασία: Κομμάτι υφάσματος, συνήθως ορθογώνιο, που χρησιμοποιείται για τη σκίαση ή τη συσκότιση χώρου ή ως παραβάν, κρεμασμένο συνήθως από κουρτινόβεργες ή άλλα παρόμοια ειδικά εξαρτήματα.

Το ΛΚΝ, που είναι παλαιότερο, δίνει μόνο τη σημασία της ομάδας ανθρώπων.

Αυτός που συμμετέχει σε πάνελ, με τη σημασία βέβαια της ομάδας ανθρώπων κτλ., λέγεται πανελίστας. Το ΛΚΝ δεν έχει σχετικό λήμμα.

Με την οικοδομική-τεχνική σημασία, το πάνελ λέγεται, προσαρμοσμένο στο ελληνικό τυπικό, πανέλο. Αν γκουγκλίσετε, βλέπετε ότι ο όρος «πανέλο» χρησιμοποιείται στην πιάτσα.

Είπα στο ChatGPT να παίξει με τις σημασίες της λέξης, φωτοβολταϊκό πάνελ και πάνελ συζήτησης, και μου έφτιαξε την εξής εικόνα, με ένα πάνελ που συζητάει ίσως για ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, σε ένα τραπέζι φτιαγμένο από φωτοβολταϊκά πάνελ, με άλλα πάνελ πιο πίσω και στο βάθος ανεμογεννήτριες.

Αλλά, θα πείτε, ακόμα δεν έχω αναφέρει την απάντηση  που έδωσα στον φίλο μου, γιατί δηλαδή έχουμε την ίδια λέξη για αυτές τις δύο σημασίες, που διαφέρουν πολύ μεταξύ τους.

Η αρχή  της ετυμολογικής  αλυσίδας βρίσκεται στη λατινική λέξη pannus, που σήμαινε «κομμάτι υφάσματος». Το υποκοριστικό της στα λαϊκά λατινικά ήταν pannellus και από  εκεί στα παλαιά γαλλικά panel, αρχικά με την ίδια σημασία: κομμάτι υφάσματος, πανί.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Αν έχετε άγνωστη λέξη στον τίτλο, θα σας  λυθεί η απορία διαβάζοντας παρακάτω. Το σημερινό θέμα αρχικά το είχα στα Μεζεδάκια του Σαββάτου, αλλά επειδή δεν έχει μόνο μία πτυχή και προσφέρεται για συζήτηση, το αναβάθμισα από μεζεδάκι σε αυτοτελές άρθρο.

Λοιπόν, πριν από πεντέξι μέρες, ένας φίλος του ιστολογίου μού έστειλε το σκρίνσοτ που βλέπετε:

Βλέπετε τι έγινε: ζήτησε από το ChatGPT να του γράψει (ή να του μεταφράσει)  το άρθρο, το μηχανάκι  εν ριπή οφθαλμού εκτέλεσε την εντολή και στο τέλος,  όπως συνηθίζουν τα μηχανάκια, πρόσθεσε ότι μπορεί  επίσης να  δώσει εναλλακτικούς τίτλους.

Ο συντάκτης από αβλεψία κοπιπάστωσε όλο το κείμενο που του έδωσε το μηχανάκι, αμελώντας  να σβήσει την επίμαχη  παράγραφο.

Κι άλλες φορές  έχει συμβεί αυτό, αλλά σε ξένα μέσα. Ήταν το πρώτο κρούσμα (απ’ όσο ξέρω) από μεγάλη ελληνική εφημερίδα.

Οπότε έβαλα το σκρίνσοτ στο Φέισμπουκ  και έγραψα το εξής:

Ένα πολύ διασκεδαστικό τυπογραφικό λάθος, που το έχω ακούσει να το διηγούνται δεκάδες φορές, είναι με τον ποιητή εκείνο, ο οποίος έγραψε τον στίχο
τι μ’ ωφελούν τα μάτια μου;;;

Ο διορθωτής, βλέποντας τα τρία ερωτηματικά στο χειρόγραφο, σημείωσε δίπλα: Βγάλ’τα!
Και βέβαια, τελικά τυπώθηκε:

Τι μ’ ωφελούν τα μάτια μου;;; Βγάλ’τα!

Δεν ξέρω αν είναι αληθινό ή μπεντροβάτο, διότι έχει περάσει στο φολκλόρ του σιναφιού κι έτσι κυκλοφορεί με διάφορες παραλλαγές.

Ωστόσο, η Τεχνητή Νοημοσύνη, αν συνδυαστεί με την Φυσική Τσαπατσουλιά δίνει νέες παραλλαγές σε αυτό το θέμα. Ετσι, πάνω από μια φορά έχει τύχει δημοσιογράφος να ζητήσει από το ΤσατΓΠΤ να του γράψει άρθρο και το έχει πάρει κόπι πάστε, μαζί και την καταληκτική παράγραφο στην οποία το πάντα ευγενικό (στα όρια της δουλικότητας) μηχανάκι δηλώνει διατεθειμένο να δώσει κι άλλες παραλλαγές.

Τελευταίο κρούσμα, στο Πρώτο Θέμα, ρεπορτάζ από το Ντουμπάι, με την τελευταία παράγραφο να μαρτυράει την απάτη.

Η δημοσίευσή μου είχε καμιά πενηνταριά κοινοποιήσεις και άλλα τόσα σχόλια. Το σκρίνσοτ διαδόθηκε πολύ στο ελληνικό Φέισμπουκ αν και δεν νομίζω να  ήμουν εγώ η μοναδική πηγή διάδοσης -πιθανότατα όχι.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Χωρίς θέμα  διότι δεν έβρισκα τίτλο, και αφού απέρριψα καναδυό ιδέες σκέφτηκα ότι και ο μη τίτλος τίτλος είναι. Και στο σχολείο, θυμάμαι, όταν βαριόταν ο δάσκαλος μάς έβαζε «ελεύθερο θέμα» στην έκθεση.

Και ξεκινάω με μια ανταπόκριση από τον Βολο, απ’ όπου η πινακίδα:

Ήξερα για υψηλή τέχνη, λέει η φίλη που το στέλνει, ήξερα για υψηλούς στόχους, αλλά φαίνεται πως και τα ψηλά δέντρα έχουν γίνει «υψηλά δέντρα».

Δίκιο έχει βέβαια η φίλη,  αλλά οι λεπτές διακρίσεις,  που λέγαμε, δεν αντέχουν πολύ.

* Και ένα σχετικό,  που το άκουσα την Κυριακή ενώ έβλεπα το ματς Παναθηναϊκού – Κηφισιάς:

Έχει εντολή να προσέχει τον Αντίνο, να κολλήσει ως βδέλλα πάνω του.

Λέω ότι είναι σχετικό διότι κι εδώ δεν τηρείται η διάκριση, που λέει: Το «ως» όταν είναι κατηγορούμενο, το «σαν» στις παρομοιώσεις. Επειδή ο αμυντικός της Κηφισιάς δεν είναι βδέλλα, εδώ έχουμε  παρομοίωση,  άρα ήθελε «σαν».

Στην πραγματικότητα, η διάκριση δεν τηρούταν (σικ, ρε) ούτε τον καιρό της καθαρεύουσας, όπου λέγανε «ως» παντού. Στη μεταπολίτευση, η πλάστιγγα έγειρε προς το «σαν», αλλά με  τη μπαμπινιωτική παλινόρθωση τώρα οι περισσότεροι την παθαίνουν ως αγράμματοι και συμπεριφέρονται ως γάιδαροι.

* Κι ένα μεταφραστικό, από το in.gr. Ο φίλος μας ο Κώστας Χ, που το στέλνει, έκανε τον  κόπο να μοντάρει και το πρωτότυπο.

Ο λόγος για τον μακαρίτη τον Μάικλ Τζάκσον, ο οποίος το 2005 αθωώθηκε «από την  κριτική επιτροπή». Αλλά η κριτική επιτροπή θα μπορούσε να τον αθωώσει, ενδεχομένως, αν η κατηγορία που τον βάραινε ήταν ότι  έκανε φάλτσα.

Όχι όμως, πέρασε από κανονικό δικαστήριο και οι ένορκοι τον αθώωσαν.

Jury το ένα, jury  και το άλλο, μπερδεύτηκε ο συντάκτης!

* Κι αλλο ένα από το in.gr, πιο απλό:

Oυδείς χαίρετε, λέει.

Σαν έναν ανθυπασπιστή που είχα γνωρίσει, τότε που ήμουν φαντάρος. Όποιος του έλεγε «Χαίρετε», απαντούσε «ποιος χαίρεται;».

* Κι ένας απόηχος από την Ελενιάδα, τη φασαρία για τη μαύρη ωραία Ελένη. Ζήτησα από το Grok να μου φτιάξει την Ελένη να βγαίνει από το αυγό, και να την παρακολουθούν ο μπαμπάς της ο κύκνος και η μαμά της η Λήδα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Δεν έχω πάει στην Ιθάκη και δεν ξέρω ποιες είναι οι τοπικές σπεσιαλιτέ -βρίσκω πάντως ότι είναι πολύ γευστικό το κοτόπουλο στην τσερέπα, ένα σκεύος. Όμως ο τίτλος δεν αναφέρεται στο νησί, αλλά στο  βιβλίο του Αλέξη Τσίπρα, που μονοπώλησε την επικαιρότητα την περασμένη εβδομάδα.

Ωστόσο, κανένα από τα μεζεδάκια της σημερινής  μας πιατέλας δεν είναι  αντλημένο από το βιβλίο του Τσίπρα, απλώς έπρεπε  να βάλω έναν τίτλο. Αλλά μια και έχω το βιβλίο πρόχειρο, ας βάλω ένα «μεζεδάκι της Ιθάκης», δηλαδή από  το βιβλίο του Τσίπρα, που το διαλέγω επειδή χτες είχαμε άρθρο για αυτή ακριβώς τη  λέξη.

Στον πρόλογο, σελίδα 20, γράφει: Η δική μου Ιθάκη δεν είναι απλώς μια αφήγηση του παρελθόντος, δεν είναι η αφήγηση του νόστου. Δεν γράφτηκε, μόνο, για να καταγραφούν τα γεγονότα, ως ένα  είδος απολογισμού.

Αναρωτιέμαι με  ποια σημασία χρησιμοποιεί εδώ τη λέξη «νόστος» ο συγγραφέας.

Και ξεκινάμε με τα καθαυτό μεζεδάκια μας και σαν ορντέβρ βάζω μια σπεσιαλιτέ από τον Βόλο.

Εννοώ τη φωτογραφία αυτής της πινακίδας, που την  έστειλε φίλος του ιστολογίου που είχε πάει στον Βόλο.

Όπως βλέπετε, «αλυσοπρύονα». Δεν έχω ξαναδεί τη λέξη γραμμένη έτσι. Λέτε το ένα ύψιλον (στην άλυσο) να τραβάει το άλλο;

* Μου στέλνει φίλος μια αθλητική είδηση του in.gr, που λέει  ότι:

Υπενθυμίζεται ότι ο 32χρονος [ο Ελ Κααμπί] έφτασε τα 25 γκολ σε ευρωπαϊκές διοργανώσεις, και ισοφάρισε τον Κριστόφ Βαζέχα στην κορυφή της λίστας των ξένων σκόρερ με ελληνικές ομάδες στην Ευρώπη. Ο Μαροκινός χρειάστηκε λίγο παραπάνω από τα μισά παιχνίδια του Πολωνού για να επιτεύξει αυτή την επίδοση, ωστόσο δεν ήταν το μόνο ρεκόρ που έσπασε.

Σχολιάζει ο φίλος: Όχι, που δεν θα το «επιτεύξανε»…Απο το μέλλοντα τεύξομαι του ρήματος «τυγχάνω» σχημάτισε υποτακτική αορίστου «επιτεύξω». Να και άλλη απόδειξη για τη συνέχεια της ελληνικής…!

* Είχαμε  και την καταιγίδα Adel χτες-προχτές,  που έκανε μεγάλες ζημιές -και έδωσε και μεζεδάκια,  όπως:

Δεν  ξέρω αν  τη  λέξη «κυκλονογέννεση» την έπλασε ο μετεωρολόγος των  Νέων ή αν  υπάρχει στη μετεωρολογική ορολογία,  ξέρω όμως  ότι δεν  μπορεί να  γράφεται  έτσι.

Κυκλώνας,  κυκλωνο-. Και γένεση, όχι γέννεση, ούτε γέννηση -άλλο το γίγνομαι και άλλο το γεννώ και τα παράγωγά τους. Έτσι παρθενογένεση, καρκινογένεση, κυτταρογένεση και κυκλογένεση. Άλλο γενέθλια και άλλο γεννητούρια, άλλο γενηθήτω το θέλημά σου κι άλλο το γέννημα θρέμμα, όπως λέει ο φίλος που το στέλνει. Επομένως, κυκλωνογένεση.

* Σε  σχέση  πάντα  με την Adel, άλλος φίλος διαφωνεί με τον τίτλο της ΕφΣυν:

Έρχεται η Adel με μεγάλα «ντεσιμπέλ» βροχής

διότι  έχει  καταχρηστική-μικτή μεταφορά.

Δεν μου αρέσει, δεν  το θεωρώ και έγκλημα.

* Kι ένα θηριώδες μαργαριτάρι σε ρεπορτάζ από την Ιταλία.

Όπως διαβάζετε, στην Ιταλία ψηφίστηκε νόμος που «καθιστά τον φεμινισμό ως ξεχωριστό έγκλημα στην Ιταλία, το οποίο τιμωρείται με ισόβια κάθειρξη»

Καταρχάς, προσέξτε ότι στα ελληνικά το «καθιστά ως ξεχωριστό έγκλημα» είναι λάθος. Το «ως»  περισσεύει. Καθιστά ξεχωριστό έγκλημα (αν και η λέξη «ξεχωριστό» δεν ταιριάζει καλά).

Όμως θα ήταν τουκανισμός να εστιαστούμε εκεί,  όταν δίπλα γράφει ότι ο φεμινισμός αναγνωρίστηκε  ως ιδιώνυμο, ας πούμε,  έγκλημα που μάλιστα επισύρει ισόβια («Εντάξει, το έχουν παρακάνει αυτές οι φεμινίστριες, αλλά όχι και  ισόβια, βρε αδερφέ!»)

Φυσικά, υπάρχει μεταφραστικό λάθος. Αν δούμε το πρωτότυπο, το  αγγλικό κείμενο είναι:

The postponement came after Italy’s parliament gave the final approval this week to a bill making femicide a distinct crime, punishable with a life sentence.

Και βέβαια, femicide  (συχνότερα feminicide) είναι η γυναικοκτονία, όχι ο φεμινισμός!

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Είπα να το βάλω στα μεζεδάκια του Σαββάτου, αλλά θα έπιανε πολύ χώρο στην  πιατέλα, οπότε το αναβάθμισα σε αυτοτελές άρθρο.

Η κ. Ευγενία Μανωλίδου, σύζυγος του υπουργού Άδωνη Γεωργιάδη, η οποία εδώ και μερικά χρόνια διευθύνει τη σχολή Ελληνική Αγωγή των αδελφών Γεωργιάδη, δεν χάνει ευκαιρία να διαφημίζει την πρωτοποριακή «βιωματική μέθοδο» με την οποία διδάσκονται τα αρχαία ελληνικά στη σχολή της.

Τη σχολή αυτή, ο  αξέχαστος  φίλος Γιάννης Χάρης  την είχε βαφτίσει «Τσαρλατανείο», παρατσούκλι που δικαιολογείται απόλυτα από δημοσιεύσεις σαν κι αυτή που βλέπετε.

Πράγματι, τα πάντα σε αυτή τη μικρή δημοσίευση είναι λάθος:

• Δεν υπάρχει  αγγλική λέξη roote, το σωστό είναι root. Και δεν πρόκειται για λάθος πληκτρολόγησης, διότι ο λάθος τύπος αναγράφεται δύο φορές.
• Η  αγγλική λέξη root δεν έχει καμιά ετυμολογική σχέση με  το ελληνικό ρήμα  «ρέω», προέρχεται από πρωτογερμανική ρίζα.
• Τέλος, δεν είναι ελληνικής  προέλευσης το 48% των λέξεων της αγγλικής  γλώσσας. Το ποσοστό είναι κάπου 15%,  αν  και θα χρειαζόταν ολόκληρο άρθρο για να εξετασθούν οι παραδοχές της μέτρησης.

Το τουίτ αυτό δεν  είναι το μοναδικό που περιέχει αντιεπιστημονική παραπληροφόρηση.

Κι άλλες φορες η Ελληνική Αγωγή έχει δημοσιεύσει στα μέσα κοινωνικής  δικτύωσης ανυπόστατους ισχυρισμούς για την αρχαία  ελληνική γλώσσα.

Για παράδειγμα, ισχυρισμούς για τη δήθεν «μαθηματική δομή» της, χάρη στην οποία δήθεν είναι κατάλληλη για τη «νέα γενιά των εξελιγμένων υπολογιστών» -όπως βλέπετε σε τουίτ του 2017, που έσπευσε να αναδημοσιεύσει ο Άδωνης Γεωργιάδης,  μην πάει χαμένη η ψέκα:

Τα περί «μαθηματικής δομής» τα επανέλαβε, κάπως πιο συγκρατημένα είναι η αλήθεια, η ίδια η κ. Μανωλίδου σε διάλεξή της -δείτε το σχετικό άρθρο του ιστολογίου.

Τελευταία η κ. Μανωλίδου δημοσιεύει στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αναρτήσεις γραμμένες σε, κατ’ ισχυρισμόν, αρχαία ελληνικά,  για να δείξει πόσο εύκολο είναι να  γράψει κανείς αρχαία ελληνικά και πώς,  με  αυτή τη μέθοδο, χωρίς κόπο, μπορούν τα παιδιά να εξοικειωθούν  με την αρχαία ελληνική και να τη  μάθουν.

Πριν  από μερικές μέρες, αυτή εδώ η ανάρτησή της προκάλεσε πολλά σχόλια.

Γράφει  η Ευγενία Μανωλίδου, διαφημίζοντας τη μέθοδο που εφαρμόζεται στην Ελληνική Αγωγή:

“Ὀλίγα περὶ τῆς ἐνεργοῦ μεθόδου διδασκαλίας εἶπον τήμερον καὶ περὶ τοῦ κάλλους τῆς ἑλληνίδος φωνῆς. Ἐν τῇ Ἑλληνικῇ Ἀγωγῇ ἡ διδασκαλία τῆς Ἀρχαίας Ἑλληνικῆς γλώσσης ἐρείδεται ἐπὶ τῆς βιωματικῆς μεθόδου, ἣ συνάπτει τὴν ἀρχαίαν φωνὴν μετὰ συγχρόνων παιδαγωγικῶν μεθόδων. Διὰ λόγου, μουσικῆς, κινήσεως καὶ διαλόγου, οἱ παῖδες μανθάνωσιν τὰς λέξεις καὶ τὰς ἐννοίας, ἄνευ κόπου ἢ δυσκολίας. Οὕτως τὰ Ἀρχαῖα Ἑλληνικὰ γίνεται μέσον χαρᾶς, παιδιᾶς καὶ τέρψεως.”

Αυτά είναι αρχαία ελληνικά,  υποτίθεται.

Αλλά δεν  είναι.

Είναι καθαρεύουσα, με  κάποια στολίδια της  αρχαίας, καναδυό δοτικές και με τον αττικό ιδιωματισμό «τήμερον» όπως και την αττική σύνταξη  στο τέλος για φιγούρα. Δυσκολότερη ήταν  η καθαρεύουσα του Μιστριώτη από τα «αρχαία» της  κ. Μανωλίδου.

Φυσικά, λέξεις και φράσεις όπως «ενεργός μέθοδος διδασκαλίας», «βιωματική μέθοδος», «αρχαία Ελληνικά» είναι σημερινές. Επίσης, η λέξη  «σύγχρονος» στα αρχαία Ελληνικά χρησιμοποιόταν  για ανθρώπους που έζησαν στην  ίδια εποχή, όχι για έννοιες που εκφράζουν  τη σημερινή εποχή. Λείπουν από το κείμενο κάποιες δοτικές, π.χ. με το «συνάπτει».

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Πριν από τρεις μήνες δημοσιεύσαμε στο ιστολόγιο μια γλωσσολογοτεχνική πραγματεία του φίλου Τάκη Γεράρδη για το όνομά του, το Γεράρδης εννοώ,  ενώ στα τέλη Ιουλίου βάλαμε το αφήγημά του για το διάβασμα του φλιτζανιού.

Σήμερα έχουμε μιαν ακόμα γεράρδεια συνεργασία, περί μουσικής και όχι μόνο, με έκτακτη συμμετοχή του Ξερόλα, του ChatGPT. Τα μαύρα είναι δική του επιλογή.

Πόσες νότες έχει η 5η Συμφωνία του Μπετόβεν;

Είμαι καλός και απαιτητικός ακροατής μουσικής αλλά δεν έχω καμία ειδική σχέση με τη μουσική. Και καμία τεχνική γνώση. Δεν τραγουδώ, ούτε και παίζω κάποιο όργανο. Μόνο ακούω.

Χτες καθόμασταν στον καναπέ με τη Λίνα και βλέπαμε στην τηλεόραση ένα κοντσέρτο για πιάνο, διάρκειας περίπου είκοσι λεπτών. Καθώς παρακολουθούσα εκστασιασμένος τα δάχτυλα του σολίστα, πότε ανάλαφρα να χαϊδεύουν τα πλήκτρα και πότε να τα χτυπούν ορμητικά, ξαφνικά άστραψε ένα φλας:

«Πόσες νότες να είναι γραμμένες στις παρτιτούρες αυτού του έργου;»

Η Λίνα είναι καλή και έμπειρη μουσικός, αλλά δεν είναι άνετη στους αριθμητικούς υπολογισμούς. Ήθελε να απαντήσει αλλά δεν μπορούσε να υπολογίσει. Αιφνιδιασμένη από την ερώτηση έλεγε διάφορα, άλλοτε νούμερα άλλοτε ακατανόητες συσχετίσεις με το θέμα. Εγώ είχα μεν στο κεφάλι μου πρωτογενώς μια ιδέα, αλλά αυτή ήταν ακόμη αδιαμόρφωτη – όχι όπως τώρα. Καταλήξαμε να μαλώσουμε και να μην πούμε καληνύχτα όταν ήρθε η ώρα του ύπνου. Φωνάζω κιόλας από την ανασφάλεια και το άγχος μου όταν βρίσκομαι σε παρόμοια κατάσταση, να ξέρω κάτι αλλά να μην μπορώ να το εκφράσω καθαρά και με σαφήνεια…

Την αφορμή για να ρωτήσω την είχα από παλιά, όταν και προβληματίστηκα – χωρίς ποτέ να ρωτήσω κάποιον μουσικό – πώς γράφονται οι «άπειρες» νότες στο μπουζούκι από τους συνθέτες ή τους ενορχηστρωτές. Ειδικά όταν υπάρχουν και ταξίμια. Και γράφονται όλες; ή απλά σημειώνονται κάποια σύμβολα και αφήνετε ο δεξιοτέχνης ελεύθερος να κάνει τα δικά του; Μπορεί και να μην ξέρει να διαβάζει την παρτιτούρα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Κατακαλόκαιρο, αλλά Κυριακή,  να δούμε κάτι  ποιητικό σήμερα, ποιητικό και μεταφραστικό. Όχι εντελώς καινούργιο, υπήρχε εν  μέρει  στον παλιό μου ιστότοπο, που δεν λειτουργεί πια και που δεν έχω αξιωθεί να  τον  ανεβάσω πάλι στα κυβερτζιανά. Όμως έχω συμπληρώσει το παλιό άρθρο, υπερδιπλάσιο έγινε χάρη στη βοήθεια φίλων από το Φέισμπουκ που βρήκαν κι αλλες μεταφράσεις, ενώ επίσης έχω προσθέσει και κάμποσα λεξιλογικά.

Θα δούμε λοιπόν παράλληλες μεταφράσεις ενός διάσημου ποιήματος του Σαρλ Μποντλέρ (1821-1867) ή Μπωντλέρ ή Μπωντλαίρ, ενδεχομένως και Μποντλαίρ, παλιά Βωδελαίρος -ή να  τον γράψουμε Baudelaire να ξεμπερδεύουμε; Ο Μποντλέρ σημάδεψε την ποίηση όλης της  Ευρώπης και πολυμεταφράστηκε. Σε παλιότερο άλλωστε άρθρο του ιστολογίου είχαμε παρουσιάσει τρεις μεταφράσεις του ποιήματος  L’albatros του Μποντλέρ.

Η αγγλική λέξη spleen θα πει βαρυθυμία, μελαγχολία, πλήξη, υποχονδρία. Είναι αντιδάνειο στα ελληνικά. Από ένα βιβλίο που γράφω (ενεστώς διαρκείας) εδώ και χρόνια για τα αντιδάνεια, ξεσηκώνω:

Ο σπλην είναι ο αδένας, η σπλήνα επί το λαϊκότερο. Η λέξη περνάει στα λατινικά ως splen και από εκεί, μέσω του παλαιογαλλικού esplen ή και απευθείας, στα αγγλικά ως spleen. Στα αγγλικά spleen είναι η σπλήνα αλλά (από τον 17ο αιώνα) και μια ιδιότυπη μελαγχολία χωρίς προφανή αιτία, που από συγκεχυμένη πλήξη μπορεί να φτάσει στην αηδία για τη ζωή. Με την έννοια αυτή, και συχνά με την αγγλική προφορά, η λέξη επανακάμπτει στα γαλλικά (όπου ο αδένας σπλήνα λέγεται rate) και γίνεται διάσημη όταν τη χρησιμοποιεί για τίτλο ενός πασίγνωστου ποιήματός του ο Σαρλ Μποντλέρ. Διάσημη και διεθνής, οπότε και επιστρέφει στα ελληνικά, μεταξύ άλλων ως τίτλος ποιητικής συλλογής του Κώστα Ουράνη (1912). Ο Λαπαθιώτης έχει δύο ποιήματα με τίτλο Spleen.

Ίσως επειδή πολλές φορές γράφεται λατινικά, το σπλην δεν αποθησαυρίζεται στα σημερινά λεξικά, ενώ ο Σταματάκος την κατέγραφε. Παρ’ όλ’ αυτά, η λέξη υπάρχει ακόμα: λογουχάρη, ο ποιητής Γ.Ι.Μπαμπασάκης σε άρθρο του μιλάει για βραδυφλεγείς επίγονους του σπλην.

Προσθέτω πως υπάρχει και ο σπληνιάρης, αρχικά με τη σημασία κάποιου που πάσχει από τη σπλήνα του (ο Κοτζιούλας τη χρησιμοποιεί έτσι για κάποιους χωριάτες του κάμπου, που η ελονοσία τούς είχε προκαλέσει προβλήματα) και μεταφορικά, από το αγγλικό, με τη  σημασία «υποχόνδριος».

Ο Μποντλέρ έγραψε περισσότερα από ένα ποιήματα με τίτλο Spleen, αλλά το διάσημο, εκείνο που πολυμεταφράστηκε, είναι το Spleen (III), με τον βασιλιά της βροχερής χώρας:

SPLEEN

Je suis comme le roi d’un pays pluvieux,
Riche, mais impuissant, jeune et pourtant très vieux,
Qui, de ses précepteurs méprisant les courbettes,
S’ennuie avec ses chiens comme avec d’autres bêtes.

Rien ne peut l’égayer, ni gibier, ni faucon,
Ni son peuple mourant en face du balcon.
Du bouffon favori la grotesque ballade
Ne distrait plus le front de ce cruel malade ;

Son lit fleurdelisé se transforme en tombeau,
Et les dames d’atour, pour qui tout prince est beau,
Ne savent plus trouver d’impudique toilette
Pour tirer un souris de ce jeune squelette.

Le savant qui lui fait de l’or n’a jamais pu
De son être extirper l’élément corrompu,
Et dans ces bains de sang qui des Romains nous viennent,
Et dont sur leurs vieux jours les puissants se souviennent,
Il n’a su réchauffer ce cadavre hébété
Où coule au lieu de sang l’eau verte du Léthé.

Τρία τετράστιχα κι ένα εξάστιχο, δεκαοχτώ στίχοι σύνολο για την περιγραφή της αγιάτρευτης και ανεξήγητης αρρώστιας.

Πρώτη μετάφραση που θα δουμε, του Κώστα Καρυωτάκη. Την έχει συμπεριλάβει στη συλλογή Ελεγεία και σάτιρες, στην ενότητα Μεταφράσεις.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Παραδοσιακά, οι πέντε-δέκα μέρες γύρω από τον Δεκαπενταύγουστο είναι από τις περιόδους με τη μικρότερη κίνηση στα ιστολόγια, και η τάση αυτή ισχύει και φέτος. Φέτος μάλιστα, ο Δεκαπενταύγουστος πέφτει μέρα Παρασκευή οπότε πολλοί έκλεισαν όλη την  εβδομάδα.

Οπότε, θα συνεχίσω με μια παράδοση του ιστολογίου, δηλαδή θα ανεβάσω και πάλι σήμερα, ξανακοιταγμένο και ελαφρώς τροποποιημένο, ένα άρθρο που πρώτη φορά το ανέβασα τέτοιες μέρες το 2009 και που έκτοτε το ανεβάζω σχεδόν κάθε χρόνο, τις περισσότερες χρονιές που υπάρχει το ιστολόγιο (πλάκα-πλάκα, τούτος είναι ο δέκατος έβδομος ιστολογημένος μου Αύγουστος).

Η ανάπαυλα αυτή δίνει και στον ιστολόγο μία μέρα ημιρεπό, μια και το σερί των αναρτήσεων, ένα άρθρο τη μέρα, συνεχίζεται αδιάλειπτο από τα τέλη Ιανουαρίου του 2014. Θα μου πεις, συμβιβάζεται αδιάλειπτο σερί με επαναλήψεις; Ιστορικός συμβιβασμός, θα απαντήσω.

Πάντως, πέρυσι δεν έβαλα το κεσατλίδικο άρθρο -στα 17 χρόνια το έχω βάλει 11 φορές.

Στη φωτογραφία, του Νικου Ρόκκου, που είναι παρμένη το 2009 ή νωρίτερα από την οδόν Αιόλου, βλέπουμε δυο μαγαζάτορες που, επειδή έχουν κεσάτια, παίζουν τάβλι.

Τα κεσάτια βέβαια είναι οι αναδουλειές, στερεότυπη εμπορική απάντηση που την ακούμε ταχτικά στην αγορά, πολύ πριν από την κρίση. Η λέξη είναι τουρκικό δάνειο (kesat), αραβοπερσικής αρχής, και φαίνεται ότι οι έμποροι από πολύ παλιά τη χρησιμοποιούσαν, αν θυμηθούμε ένα γουστόζικο ανέκδοτο με τον βασιλιά Όθωνα, όπως το καταγράφει στην Ιστορική ανθολογία του ο Γ. Βλαχογιάννης:

Τρεις πραματευτάδες Χιώτες παρουσιαστήκανε στον Όθωνα το Βασιλέα.
     Αφού είπανε το ’να και τ’ άλλο, […] ο Βασιλέας, που μόνη γλώσσα του είχε να μιλεί τις ελληνικούρες που είχε πρωτομάθει από τον Φίλιππο Ιωάννου […], γυρίζει στον έναν από τους τρεις Χιώτες μ’ εκείνο το συνηθισμένο σοβαρό του και ρωτάει:
     ― Πώς προχωρεί το εμπόριον;
     ― Κεσάτια, Μεγαλειότατε! λέει ο Χιώτης.
     Ο Όθωνας απορεί· πρώτη φορά ακούει αυτή τη λέξη. Κοιτάζει αυτόν που μίλησε στα μάτια και ξαναρωτάει:
     ― Τι σημαίνει η λέξις κεσάτια;
     Ο Χιώτης απορεί κι αυτός, μα ο άλλος Χιώτης, πιο έξυπνος, πετιέται κι απαντάει:
     ― Δεν έχει νταραβέρι, Μεγαλειότατε!
     Ο Βασιλέας, με την ίδια πάντα σοβαρότη του, γυρίζει και σ’ αυτόν:
     ― Και η λέξις νταραβέρι, τι σημαίνει;
     Μα ώσπου ν’ απαντήσει ο δεύτερος, ο τρίτος Χιώτης δεν αργεί και λέει:
     ― Αλισιβερίσι, Μεγαλειότατε!
     Ο Βασιλέας δεν έκαμε άλλο ρώτημα. Και φύγαν οι τρεις φίλοι χαρούμενοι που φωτίσανε το Βασιλέα.

Προσθέτω ότι η πρώτη εμφάνιση της λέξης στη γραμματεία μας φαίνεται να είναι στον πάπα-Συναδινό, τον 17ο αιώνα, ο οποίος μας λέει ότι ύστερα από μια νομισματική μεταρρύθμιση που αποφάσισε ο βεζιρης Μουσταφά πασάς «και έτζι εγίνην μεγάλο κεσάτι εις τα πάντα εις όλον τον κόσμον και μεγάλην στενοχωρίαν είχαν πάντες άνθρωποι και εζημιώθηκαν όλοι τους, μικροί τε και μεγάλοι».

Κεσάτια λοιπόν αυτή την περίοδο στα ιστολόγια και με αυτή την ευκαιρία είχαμε θυμηθεί ένα αστείο κειμενάκι που κυκλοφορεί εδώ και καιρό στο Διαδίκτυο, με τις απαντήσεις που υποτίθεται ότι δίνουν διάφοροι επαγγελματίες που έχουν κεσάτια. Στο κείμενο αυτό πρόσθεσα μερικές νέες απαντήσεις που είχαν προταθεί όταν αναρτήθηκε το ίδιο κείμενο στο φόρουμ Λεξιλογία, και μερικές από αυτές που προτείνατε με σχόλιά σας τις προηγούμενες φορές που το συζητήσαμε εδώ, οπότε τώρα παρουσιάζω τον συμπληρωμένο και επικαιροποιημένο κατάλογο. Συμπληρώσεις γίνονται ευχαρίστως δεκτές στα σχόλια.

Ο  κατάλογος κάθε χρόνο αβγαταίνει καθώς προσθέτω δικά σας ευρήματα. Τα προηγούμενα χρόνια ας πούμε βάλαμε και μερικές απαντήσεις που αφορούσαν την πανδημική πραγματικότητα.

Φέτος σκέφτηκα να πρωτοτυπήσω, δηλαδή απευθύνθηκα στην ΑΙ, στο ChatGPT. Αφού το ρωτάνε οι πάντες για τα πάντα, ας το ρωτήσω κι εγώ για τα κεσάτια, σκέφτηκα.  Οπότε, του έδωσα  το λινκ του προηγούμενου κεσατοάρθρου και το ρώτησα:

Έχεις να προσθέσεις κάποια επαγγελματική απάντηση στον κατάλογο, στο ίδιο πάντοτε πνεύμα;

Πώς θα απαντούσε ένα AI chatbot στην ίδια ερώτηση;

Μου απάντησε:

Πολύ διασκεδαστική η συλλογή! Στο ίδιο πνεύμα, εδώ μια απάντηση για το πώς θα απαντούσε ένα AI chatbot στην ερώτηση “Πώς πάει η δουλειά;”:

— AI Chatbot: «Είμαι σε φάση ‘λόγος εκπέμπει και λάθη αναλύει’ — λίγο lag, όχι full bandwidth!»

Μια ακόμη εναλλακτική:

— AI Chatbot: «Είμαι στα bytes, αλλά όχι στα καλύτερά μου… αποστολές σε queue, ρυθμός processing σε low power!»

Ελπίζω να σου άρεσαν ή παρακίνησαν τη φαντασία σου! Αν θες, μπορώ να φτιάξω κι άλλες εκδοχές σε διαφορετικό ύφος ή για άλλα «επαγγέλματα AI» — πες μου πώς σου φαίνονται!

Του ζήτησα  να φανταστεί «επαγγελματικές απαντήσεις» από ανθρώπους, και μου απάντησε (αφού του εξήγησα τι θέλω) τα εξής:

Ψαράς: «Μπα… δεν τσιμπάει ούτε κουνούπι.»

Φούρναρης: «Ψίχουλα βλέπουμε… και αυτά μπαγιάτικα.»

Κουρέας: «Λιγοστό κούρεμα… μόνο οι πελάτες με νεύρα μακραίνουν.»

Μάγειρας: «Η δουλειά… νερόβραστη.»

Ηλεκτρολόγος: «Χαμηλή τάση στην αγορά.»

Οδηγός ταξί: «Στάση… και δεν εννοώ λεωφορείου.»

Δικηγόρος: «Δεν κινείται ούτε υπόθεση.»

Μηχανικός οικοδομών: «Τα έργα σταματημένα… και οι πελάτες σε φάση ανακαίνισης πορτοφολιού.»

Μουσικός: «Σιγή ασυρμάτου… και οι νότες κάνουν απεργία.»

Γιατρός: «Η δουλειά… σε κώμα.»

Πώς σας φαίνονται; Όχι πολύ νόστιμα, αλλά όχι και αποτρόπαια, λέω.

Βάζω λοιπόν τις  προπέρσινες απαντήσεις, χωρίς πολλές αλλαγές, και προσθέτω και την:

* Επαγγελματίας που έχασε τη  δουλειά του από την ΑΙ:  Άι-άι-άι!…

«Επαγγελματικές» απαντήσεις στην ερώτηση «Πώς πάει η δουλειά;»

Φούρναρης: ψίχουλα
Μανάβης: κολοκύθια
Αγρότης: ζήσε Μάη μου να φας τριφύλλι
Ανθοπώλης: μαρασμός
Υφασματέμπορος: πανί με πανί
Ψαράς: ούτε λέπι
Άλλος ψαράς: την κάτσαμε  τη βάρκα
Φαρμακοποιός: με το σταγονόμετρο
Ηλεκτρολόγος: δεν βλέπω φως
Υδραυλικός: μούφα η δουλειά
Mηχανικός αυτοκινήτων: στο ρελαντί
Έμπορος χαλιών: χάλια
Κομμωτής: τρίχες
Ψιλικατζής: ψιλοπράματα
Νεκροθάφτης: ψόφια πράματα
Ο απέναντι νεκροθάφτης: μεγάλη νέκρα
Οφθαλμίατρος : θολά τα βλέπω…
Μακιγιέρ : χλομά τα πράγματα..
Ορθοπαιδικός : κούτσα-κούτσα…
Ορθοπεδικός: σπασμένα τα πράματα
Βοθρατζής: σκ**
Ο απέναντι βοθρατζής: Χέσε μέσα
Δύτης: πιάσαμε πάτο
Υποδηματοπώλης: άνθρωπος δεν πατάει
Πιλότος: Χαμηλές πτήσεις
Χρηματιστής: Λίμιτ ντάουν
Οικονομολόγος: Δυστυχώς επτωχεύσαμε
Μάγειρας: βράσε όρυζα
Οδική βοήθεια: μείναμε
Γραφείο συνοικεσίων: ξεμείναμε
Γεωπόνος: χαιρέτα μου τον πλάτανο
Θεατρώνης: Χ… θέατρο
Ηθοποιός: δράμα
Μετεωρολόγος: Βαρομετρικό χαμηλό
Ποδοσφαιριστής: Χάσαμε τη μπάλα
Συγγραφέας: Ούτε λέξη!
Παπάς: Πάμε κατά διαόλου
Εργοστασιάρχης: πάγωσε η τσιμινιέρα
Κηπουρός: δεν κουνιέται φύλλο
Κλειδαράς: λουκέτο θα βάλουμε
Μαθηματικός: μηδέν εις το πηλίκο
Έμπορος λευκών ειδών: μαυρίλα
Αστρονόμος: μαύρη τρύπα
Εφοπλιστής: βουλιάξαμε!
Χρωματοπώλης: τη βάψαμε
Ελαιοχρωματιστής: μαυρίλα
Δάσκαλος: σκολάσαμε…
Κηπουρός: Ξεραΐλα
Ο άλλος κηπουρός: Αγγούρια
Υπάλληλος εταιρείας ύδρευσης: Ξενερώσαμε
Καπετάνιος:  Πέσαν έξω τα καράβια μας
Χαρτοπαίκτης: Ταπί και ψύχραιμος
Άλλος χαρτοπαίχτης: Μείναμε στον άσο!
Ποκαδόρος: Ανέπαφος!
Οπτικός: Σκούρα τα πράγματα
Ζαχαροπλάστης: πίκρα
Αρωματοπώλης: βρώμα η δουλειά…
Καρεκλοποιός: Δεν έχει κάτσει τίποτα
Εταιρεία απεντομώσεων: βαράμε μύγες
Πορνοστάρ: τον παίζουμε
Σκακιστής: Νούλα
Σκακιστής (επαγγελματίας):Zugzwang
Συλλέκτης νομισμάτων: πενταροδεκάρες
Σεναριογράφος : Δεν έχω ιδέα
Συντηρητής έργων τέχνης: τα ξύνουμε
Κουφωματάς: κατεβάσαμε ρολά
Βοτανοσυλλέκτης: βάλ’του ρίγανη!
Βουλκανιζατέρ: μείναμε από λάστιχο!
Άλλο βουλκανιζατέρ: Φούιτ
Εστιατόριο: Πείνα!
Οινοποιός: καλά κρασιά!
Αμπελουργός: έπεσε περονόσπορος!
Ψάλτης: άλαλα τα χείλη!
Εκφωνητής: δεν έχω λόγια
Λοιμωξιολόγος: φλάταρε η καμπύλη
Υπεύθυνος κέντρου εμβολιασμού: ούτε τσίμπημα!
Ηλεκτρολόγος: μπλακάουτ
Μουσικός: παύση διαρκείας
Webmaster: 404
Στρατιωτικός: ούτε με σφαίρες
Πωλητής εμφιαλωμένου νερού: στερέψαμε!
Κτηνίατρος: δεν πατάει γάτα
Σεξολόγος: γάμησέ τα
Δάσκαλος κολύμβησης: πατώσαμε…
Ιδιοκτήτης παλαιστηρίου: δεν την παλεύουμε!
Ωτακουστής της ΕΥΠ: ούτε φωνή ούτε ακρόαση!

και βέβαια….

Υπεύθυνος ιστολογίου: Ουδέν σχόλιον!

Κάτι μικρό και ευτράπελο σήμερα,  με βάση μιαν  ανάρτηση του φίλου μας του Ακίνδυνου, μανιώδους αρχειοπόντικα, που του αρέσει να σκαλίζει παλιές εφημερίδες -αλλά όχι πολύ παλιές- και να παρουσιάζει τα ευρήματά του.

Όχι πολύ παλιές για να έχουμε και παραστάσεις από την εποχή. Εδώ ας πούμε βλέπετε ένα αρθράκι που δημοσιεύτηκε το 1975, πριν από πενήντα ακριβώς χρόνια, στα Νέα, με θέμα τη «γλώσσα των νέων». Μια και τυχαίνει να ήμουν νέος τότε, το αρθράκι μού κίνησε το ενδιαφέρον  κι έτσι το αναδημοσιεύω εδώ, μεταγραμμένο -αν και δεν είναι κανένα ιδιαίτερα αξιόλογο κείμενο, μάλλον γονατογράφημα το βρίσκω.

Ομολογώ ότι κάποιες εκφράσεις τις θυμάμαι -και τις χρησιμοποιούσα- αλλά όχι όλες. Ποτέ δεν έχω ακούσει το «είμαι στο εννιά», ας πούμε, που σημαίνει «είμαι στενοχωρημένος». Λέγαμε τότε ή λίγο αργότερα «είμαι ντάουν», αλλά «στο εννιά» δεν θυμάμαι.

Επειδή το χούι βγαίνει τελευταίο, αλλά όχι μόνο γι’ αυτό,  έχω εκσυγχρονίσει την ορθογραφία.

ΤΟΥΣ ΚΑΤΑΛΑΒΑΙΝΕΤΕ;

«Άλλη γλώσσα μιλάνε οι νέοι…»

– Γιατί είσαι «στο εννιά»;
– Γιατί ο «έτσι» μου ΄δωσε τον πούλο.
– Τι του ‘κανες;
– Μη το κουράζεις!
– Δηλαδή;
– Του είπα, άμα λάχει είσαι και πολύ καψούρης και τσαντίστηκε.
– Και μετά;
– Μου είπε «δεν πουλάω, έκλεισα» κι έτζασε.

— Μα αυτός την είχε βρει μαζί σου!
— Κι εγώ είχα κληρώσει. Και τώρα, έχω πάθει πλάκα.
— Ζημιά η δική σου! Πώς θα τον «ψήσουμε» τώρα;
— Δεν τον παίρνεις εσύ στο τηλέφωνο, παραμύθι, και να του πεις ότι την έκανα λαχείο με κάποιον άλλο; Έτσι, μπορεί να ζηλέψει και να ξανάρθει.
— Θα την κάτσεις χειρότερα, δεν τους ξέρεις τους άντρες.
— Τότε, τι να κάνω;
— Να τον ξεχάσεις! Στο φινάλε, δεν είναι και για έτσι!

Αυθεντικός διάλογος, ανάμεσα σε δύο νεαρά κορίτσια, στο Κολωνάκι, που δείχνει ότι η νεολαία, σ’ ένα ποσοστό όχι πολύ μικρό, χρησιμοποιεί τελείως διαφορετική γλώσσα από τη δική μας.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Πειρατικά, όπως ο «προληπτικός» βομβαρδισμός της Τεχεράνης από το Ισραήλ και η δολοφονία αξιωματούχων του καθεστώτος και επιστημόνων που συνδέονταν με το πυρηνικό  πρόγραμμα του Ιράν. Μαζί και ο θάνατος συζύγων και παιδιών τους, που είχαν την ατυχία να βρίσκονται με τη λάθος μεριά της ιστορίας.

Πειρατικά, βέβαια, και επιπλέον στη θάλασσα, στα διεθνή ύδατα, όπως η σύλληψη του ιστιοφόρου που μετέφερε τους ακτιβιστές στη Γάζα.

Επίθετο για τον 3ο παγκόσμιο πόλεμο δεν έχουμε, ελπίζω να μη χρειαστεί τώρα κοντά να γράψω για «τριτοπαγκοσμιοπολεμικά» μεζεδάκια.

Ξεκινάμε πάντως με κάτι  σχετικό με το πολεμικό αυτό χτύπημα,  τον τίτλο στο in.gr:

Λάπσους βέβαια (ή λάψους; ας πούμε αβλεψία, παραδρομή). Στο Ιράν είναι οι νεκροί και το διόρθωσαν στο in.gr, μάλιστα αλλάζοντας εντελώς τον τίτλο. Ο λαθεμένος τίτλος παραμένει σε αναδημοσιεύσεις, πχ στο θυγατρικό 10.gr.

* Άλλο σχετικό μεζεδάκι, που δεν έχει ακόμα διορθωθεί. Στο news247, τα αρχικά IDF εξηγούνται κάπως ιδιόρρυθμα:

Η Ιατρική Δύναμη Άμυνας (IDF) δήλωσε ότι ο αρχηγός του γενικού επιτελείου των Ιρανικών Ενόπλων Δυνάμεων, ο διοικητής της Ιρανικής Ισλαμικής Επαναστατικής Φρουράς (IRGC) και ο διοικητής της Επείγουσας Διοίκησης του Ιράν «εξαλείφθηκαν σε ισραηλινές επιθέσεις σε όλο το Ιράν».

Χειρουργικά τα χτυπήματα, κατ’ ισχυρισμόν, αλλά το Ι στο IDF  δεν σημαίνει «ιατρική».

* Το πολεμικό χτύπημα εύλογα απέσπασε την προσοχή τόσο από τη Γάζα όσο και από όσα γίνονται από  την άλλη μεριά του Ατλαντικού, με την σχεδόν  εξέγερση  στην  Καλιφόρνια.

Σε ό,τι μας αφορά, εννοώ τα σαββατιάτικα πολυσυλλεκτικά μας άρθρα, είχαμε ένα αστείο μεταφραστικό λάθος, που δεν είναι η πρώτη φορά που συμβαίνει.

Aliens στο πρωτότυπο,  αλλά aliens είναι βεβαίως οι εξωγήινοι,  είναι όμως και οι αλλοδαποί.  Κανονικά, δεν θα περίμενε κανείς να το μπερδέψουν, να όμως που έγινε. Είπαμε, έχει ξαναγίνει σε υποτίτλους και σε ειδησεογραφία, αν αυτό αποτελεί ελαφρυντικό.

Κάποιος φίλος δοκίμασε το ChatGPT. Στην αρχή, το πρόγραμμα την πάτησε επίσης.  Μου λέει ότι έδωσε  την απόδοση: «….το Λος Άντζελες, έχει καταληφθεί και κατακτηθεί από Παράνομους Εξωγήινους και Εγκληματίες», είπε ο Τραμπ…»

Όταν όμως το ρωτάς πώς προέκυψαν οι εξωγήινοι, παραδέχεται και ζητά συγχώρεση:

“Σωστά, έχεις απόλυτο δίκιο! Η λέξη «εξωγήινοι» δεν είναι ακριβώς σωστή μετάφραση του αγγλικού «Illegal Aliens». Η λέξη «aliens» σε αυτό το πλαίσιο αναφέρεται σε «παράνομους μετανάστες» και όχι σε εξωγήινες οντότητες.
Ευχαριστώ για την επισήμανση, και ζητώ συγνώμη για την παρανόηση!”

Δοκίμασα και εγώ το ChatGpt και πήρα το εξής:

«Μια κάποτε σπουδαία αμερικανική πόλη, το Λος Άντζελες, έχει καταληφθεί και καταληφθεί από παράνομους μετανάστες και εγκληματίες.»

Αποφεύγει τους εξωγήινους, αλλά βάζει δυο φορές το «καταληφθεί»! Όταν του το επισήμανα, φυσικά, το διόρθωσε.

* Το λάθος του Σκάι το πρόβαλα στο Φέισμπουκ και στο Τουίτερ. Ίσως γι’ αυτό, ίσως από ανεξάρτητη αιτία, πάντως σε επόμενη εκπομπή ζήτησαν συγγνώμη:

* Και  κάτι ακόμα σχετικό με τη φωτιά που άναψε, που εμπλέκει και τη χώρα μας. Το προεδρικό αεροσκάφος του Ισραήλ «Πτέρυγα της  Σιών» προσγειώθηκε χτες στην Αθήνα, προκαλώντας  εύλογες απορίες. Σε ρεπορτάζ για τη διαμαρτυρία της Νέας Αριστεράς, διαβάζουμε:

Τι μεταβαίνει, τι επιβαίνει; Δε βαριέσαι, τελειώνει σε -βαίνει, άρα κάπου κοντά είμαστε.

* Μια αθλητική ακλισιά. Σε ρεπορτάζ για τη νίκη της Εθνικής στο ποδόσφαιρο διαβάζουμε πως η Ελλάδα νίκησε 4-1 τη Σλοβακία «σε φιλική αναμέτρηση στο Παγκρήτιο, με τους Κωνσταντέλιας, Παυλίδης και Δουβίκας να βάζουν το όνομά τους στον πίνακα των σκόρερ».

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Ξέρετε κάτι παιχνίδια συναναστροφών, που τραβάς τρεις κλήρους από ένα καπέλο, στον καθένα από τους οποίους είναι γραμμένη μια λέξη και μετά πρέπει να αφηγηθείς στην ομήγυρη μια ιστορία όπου να παίζουν  καίριο ρόλο αυτές οι  λέξεις; Νομίζω  πως ανάλογα παιχνίδια δίνονται και ως ασκήσεις σε  σεμινάρια δημιουργικής γραφής.

Εμείς εδώ λεξιλογούμε, όμως. Και παρόλο που ο τίτλος θα μπορούσε θεωρητικά να εισηγείται έναν τέτοιο διαγωνισμό -και  ποίημα θα μπορούσα  να ζητήσω- οι τρεις λέξεις μπήκαν στον τίτλο επειδή είναι συγγενείς.

Συγγενείς ετυμολογικά, όχι σε σημασία.

Πάμε ανάποδα,  από τη χούντα. Μπορεί να έχουμε γράψει κάμποσα άρθρα για τη δική μας χούντα, τη δικτατορία της 21ης Απριλίου,  ανάμεσα στα οποία και  ένα άρθρο για τις γλωσσολογικές της ενασχολήσεις, αλλά με τη λέξη «χούντα» δεν έχουμε ασχοληθεί.

Χούντα λέγαμε το καθεστώς, αλλά αυτό είναι επέκταση της σημασίας. Αρχικά, χούντα είναι ομάδα στρατιωτικών που παίρνει την εξουσία με πραξικόπημα και ασκεί δικτατορία. Η  λέξη είναι δάνειο από τα ισπανικά. Η αρχική της σημασία στα ισπανικά είναι «ένωση, σύνδεσμος» και είχε τη σημασία της οργανωμένης ομάδας ατόμων που συνεργάζονται για να προωθήσουν τους σκοπούς τους, πριν εξειδικευτεί στις ομάδες συνωμοτών στρατιωτικών. Με τα πραξικοπήματα στην  Ισπανία τη δεκαετία του 1930 και στη  Λατινική Αμερική όλες τις δεκαετίες του 20ού αιώνα η λέξη πήρε και την επεκτεταμένη σημασία του δικτατορικού καθεστώτος και βεβαίως έχει γίνει διεθνής (junta στα αγγλικά, junte στα γαλλικά).

Το ότι εμείς την προφέρουμε ισπανότροπα δείχνει ότι πήραμε τη λέξη απευθείας από τα ισπανικά. Ήταν σε χρήση και πριν από τη δικτατορία, συνήθως ως προειδοποίηση, αλυσιτελής δυστυχώς:

Σήμερα στην Ισπανία ο όρος junta μεταξύ άλλων δηλώνει τη συνεδρίαση, το συμβούλιο ή την επιτροπή. Το  δημοτικό συμβούλιο λέγεται junta municipal, ενώ η αρχή που διοικεί τις αυτόνομες περιοχές της χώρας λέγεται επίσης Junta, πχ Junta de Andalucia.

Η ισπανική λέξη είναι ουσιαστικοποιημένο επίθετο, θηλυκό του junto.  Ανάγεται στο λατινικό junctus, μετοχή του ρήματος jungere «ενώνω, συνδέω».

Αν δεν προφέρναμε ισπανότροπα τη junta, θα τη λέγαμε ζούντα ή τσούντα, έτσι; Από εκεί ως την τσόντα δεν είναι παρά ένα βηματάκι.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »