Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Πάσχα πλησιάζει και δεν έχουμε βάλει κάτι σχετικό στο ιστολόγιο. Διορθώνω σήμερα την παράλειψη με ένα φρασεολογικό της Μεγαλοβδομάδας.

Μια φράση που λέγεται για να  στιγματίσει την αχαριστία που δείχνει κάποιος προς τον ευεργέτη του, είναι «αντί του μάννα χολή», με το ρήμα «δίνω» να υπονοείται ή να διατυπώνεται ρητά. Συχνά λέμε επίσης «αντί για μάννα  χολή».

Το μάννα είναι λέξη της Παλαιάς Διαθήκης, δάνειο από τα εβραϊκά: η τροφή που έριχνε ο Θεός από τον ουρανό στους Εβραίους, όταν αυτοί περιπλανιόνταν στην έρημο. Στη φρασεολογία μας  τη βρίσκουμε επίσης στη φράση «σαν το μάννα  εξ ουρανού», που τη λέμε  για ανέλπιστο αγαθό, που μας έρχεται όταν το χρειαζόμαστε ή/και χωρίς εμείς να κάνουμε καμιά προσπάθεια.

Το μάννα εδώ αντιδιαστέλλεται με τη χολή, κάτι πολύ ωφέλιμο με κάτι βλαβερό και πικρό, για να δείξει ότι κάποιος ανταποδίδει το καλό που του έγινε με κακό, την ευεργεσία με αχαριστία.

Παράδειγμα χρήσης, στο θεατρικό έργο Η βέρα του Δημ. Κεχαΐδη:

— Όχι! Τη φιλία μας την καταπάτησες. Την πέταξες στα σκουπίδια! Αλλά δε φταίει κανένας άλλος. Φταίω εγώ! Εγώ που σού’σωσα τη ζωή! […] Κι αντί του μάννα, χολή. Χολήηηηη!!                            

Βέβαια,  στην πράξη, η φράση χρησιμοποιείται και όταν κάποιος μας πικραίνει ενώ περιμέναμε να μας βοηθήσει, δηλαδή δεν υπάρχει τόσο έντονο το στοιχείο της αχαριστίας. Σε ένα τραγούδι του Καζαντζίδη, των Δερβενιώτη-Βίρβου, εκφράζεται το παράπονο:

Νόμιζα κοντά σου, πως θα βρω στοργή
πως θα μου γιατρέψεις κάθε μου πληγή,
μα εσύ μου κάνεις μαύρη τη ζωή
και αντί για μάννα με κερνάς χολή.

Εδώ αχαριστία δεν υπάρχει, απλώς διάψευση της προσδοκίας.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Αντιδρώντας στη νέα δικογραφία  που ήρθε από την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία, όπου ζητείται η άρση ασυλίας 11 βουλευτών του κυβερνώντος κόμματος, ο πρωθυπουργός στο  προχτεσινό διάγγελμά του αναγνώρισε ότι πρόκειται για σοβαρή εξέλιξη, κάλεσε την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία να προχωρήσει ταχύτατα μετά την άρση ασυλίας στις ανακριτικές ενέργειες ώστε να αποφανθεί σε ποιους θα ασκηθούν διώξεις και κάλεσε σε συστράτευση ενάντια στο βαθύ κράτος και στις «διαχρονικές  παθογένειες που ακόμα δεν ξεριζώσαμε».

Όπως ανάγγειλε, μετά τις εκλογές του 2027 θα εισηγηθεί «το ασυμβίβαστο υπουργού και βουλευτή, με αντικατάσταση του υπουργού στη Βουλή από τον πρώτο επιλαχόντα για όσο συμμετέχει στο Υπουργικό Συμβούλιο».

Η εξαγγελία αυτή προκάλεσε αίσθηση και, προσωρινά, απέσπασε την προσοχή. Κάπου διάβασα ότι αυτό το τέχνασμα λέγεται στρατηγική της ψόφιας γάτας. Δηλαδή, αντιγράφω, όταν τα πράγματα στριμώχνουν, διατυπώνεις έναν εξωφρενικό ισχυρισμό για να αποσπάσεις την προσοχή από τα ζητήματα που σε φέρνουν σε δύσκολη θέση και να αλλάξεις τη συζήτηση. «Πέτα μια ψόφια γάτα στο τραπέζι του δείπνου και όλοι θα συζητάνε για τη γάτα» ήταν το παράδειγμα που χρησιμοποιήθηκε και έδωσε το όνομα στη στρατηγική. Τον όρο τον επινόησε ένας σύμβουλος του Μπόρις Τζόνσον.

Ότι η εξαγγελία έγινε για αποπροσανατολισμό είναι  πολύ πιθανό. Καταρχάς, είναι κάτι που θα δρομολογηθεί «μετά τις εκλογές του 2027», άρα όχι άμεσα. Στην πραγματικότητα,  όμως, επειδή χρειάζεται συνταγματική αναθεώρηση, ο ορίζοντας εφαρμογής του μέτρου πάει πολύ πιο μακριά. Οπότε, προς τι οι εξαγγελίες;

Βέβαια, το πρώτο σκέλος της σχεδιαζόμενης  μεταρρύθμισης, δηλαδή ότι ο βουλευτής που γίνεται υπουργός θα παραιτείται από τη Βουλή, μπορεί να εφαρμοστεί και αύριο το πρωί, που λέει  ο λόγος, αρκεί ο κ. πρωθυπουργός να ζητήσει από τους υπουργούς του που είναι  και βουλευτές να διαλέξουν θώκο: ή να παραιτηθούν από την κυβέρνηση  ή να εγκαταλείψουν τη βουλευτική τους έδρα.

Ο διάολος, που λένε οι Αγγλοσάξονες, βρίσκεται στο δεύτερο σκέλος, δηλαδή στο ότι, όταν/αν ο βουλευτής που έγινε υπουργός και παραιτήθηκε, πάψει να είναι υπουργός, θα ξαναβρίσκει τη βουλευτική του έδρα. Η ρύθμιση αυτή είναι αδύνατο να υλοποιηθεί χωρίς συνταγματική αναθεώρηση, ενώ πιθανότατα απαιτεί και αλλαγές στον εκλογικό νόμο.

Να σημειώσουμε εδώ ότι ενώ η θητεία μιας Βουλής είναι κανονικά τετραετής και εν πάση  περιπτώσει συνήθως πολυετής, οι υπουργοί κατά κανόνα είναι πολύ πιο βραχύβιοι. Συχνά συμβαίνει ένας υπουργός να  αντικαθίσταται μέσα σε λίγους μήνες. Καταλαβαίνει κανείς εύκολα ότι, αν ισχύσει η ρύθμιση που έχει κατά νου ο κ. Μητσοτάκης, θα έχουμε ένα διαρκές «σήκω εσύ να κάτσω εγώ» καθώς οι υπουργοποιούμενοι βουλευτές θα παραιτούνται υπέρ των επιλαχόντων, οι οποίοι θα  γίνονται βουλευτές «υπό προθεσμία» με ορατό ενδεχόμενο να χάσουν την έδρα τους αν ο υπουργός χάσει το υπουργείο του. Κι αν τη χάσουν, πού θα επιστρέψουν; Πάλι στη θέση του πρώτου επιλαχόντα (την οποία τώρα θα κατέχει άλλος) ή μήπως τελευταίοι στην ουρά;

Και τι γίνεται αν, πριν από τον  ανασχηματισμό ο επιλαχών που έγινε βουλευτής ανεξαρτητοποιηθεί; Ή αν διαφωνήσει και διαγραφεί από την Κ.Ο.; Ή  αν πάει σε άλλο κόμμα; Πώς θα χάσει την έδρα του στην περίπτωση αυτή;

Είπαν κάποιοι ότι «αυτό είναι το γαλλικό σύστημα». Παραβλέπουν μια ουσιώδη διαφορά. Στη Γαλλία, όλες οι εκλογικές περιφέρειες είναι μονοεδρικές: 577 έδρες η Βουλή, 577 οι περιφέρειες. Σε κάθε περιφέρεια, κατεβαίνει ένας υποψήφιος (ή μία υποψήφια) και ο αναπληρωτής του (ή η αναπληρώτριά του – suppléant ή suppléante). Πολύ συχνά στις αφίσες βλέπει κανείς και τους δύο, παρόλο που ο αναπληρωτής δεν θα δει τη Βουλή παρά μόνο αν ο βουλευτής υπουργοποιηθεί ή παραιτηθεί (ή πεθάνει). Αυτοί οι δυο λοιπόν αποτελούν ένα δίδυμο: όχι απλώς ανήκουν  στο ίδιο κόμμα, αλλά και η τύχη του ενός είναι άρρηκτα δεμένη με του άλλου. Και αν τύχει ο βουλευτής να γίνει υπουργός, τότε ο αναπληρωτής παίρνει την  έδρα, και όταν ο υπουργός χάσει τον  υπουργικό του θώκο ξαναβρίσκει την έδρα του.

Προφανώς το σύστημα αυτό δεν μπορεί να  εφαρμοστεί στην Ελλάδα χωρίς συνταγματική αναθεώρηση, αλλά και είναι σύστημα που ταιριάζει σε μια προεδρική δημοκρατία, όπως η Γαλλία, όπου ο πρωθυπουργός είναι απλώς «πρώτος υπουργός» και ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας μπορεί να τον αλλάζει με την  ίδια ευκολία που σε μας ο πρωθυπουργός αλλάζει υπουργούς.

Επομένως, άνθρακες η εξαγγελία περί ασυμβίβαστου -ή ψόφια γάτα,  αν προτιμάτε (οι γατόφιλοι θα με μισήσουν).

Κατά τα άλλα,  είναι πολύ διασκεδαστικό να βλέπεις όλη την ορχήστρα των προπαγανδιστών του κυβερνώντος κόμματος, από τον Άδωνη Γεωργιάδη έως το τελευταίο τρολ του Χ/Τουίτερ, να επιτίθενται στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία και στην κ. Κοβέσι προσωπικά με λάσπη και ψέματα.

Άλλοι βλέπουν «ύποπτη» τη χρονική συγκυρία, ο Άδωνης μίλησε για ευθεία πολιτική παρέμβαση στη χώρα και αμφισβήτησε ευθέως τη χρησιμότητα του θεσμού της Ευρ.  Εισαγγελίας, η Σοφία Βούλτεψη υπαινίχθηκε ρωσικό δάκτυλο, τα τρολ του Τουίτερ ανέφεραν τις κατηγορίες που είχε εκτοξεύσει εναντίον  της Λ. Κοβέσι κάποια ρουμανική κυβέρνηση (αποσιωπώντας ότι το Ανώτατο Δικαστήριο της χώρας θεώρησε πολιτική τη  δίωξή της).

Όπως έγραψε ο συγγραφέας Γιάννης Μακριδάκης στο Φέισμπουκ:

Τελικά, όπως όλα δείχνουν, θέλαμε να Μένουμε Ευρώπη αλλά χωρίς Ευρωπαϊκή Εισαγγελία.

Εξάλλου τότε που διαδηλώναμε και βροντοφωνάζαμε πως Μένουμε Ευρώπη, δεν υπήρχε αυτός ο θεσμός. Άμα υπήρχε, θα το σκεφτόμασταν αλλιώς το πράγμα. Δεν το ρισκάρεις. Μας τη φέρανε οι κουτόφραγκοι. Διότι μετά την δημιουργήσανε την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία. Βρε λες να την φτιάξανε για πάρτη μας, που είδανε πως είμαστε ακόμα υπήκοοι και κοτζαμπάσηδες της Οθωμανικής αυτοκρατορίας και πως τρέχουμε να φιλάμε κατουρημενες ποδιές του κάθε πολιτικάντη για ρουσφέτια; Και πως εδώ κάτω είναι στημένο ένα βαθύ κράτος αναξιοπρεπών ιδιοτελών υποτελών, που ο καθένας κοιτάζει να κάνει τη δουλίτσα του με κάθε πρόσφορο τρόπο;

Μπορεί ναι, να την φτιάξανε για μας. Πιστεύω να βγει ο υπουργός μας, ο Άντωνις, στα εγκαίνια ελαιοχρωματισμού κάποιου ΤΕΠ και να τους ξεμπροστιάσει τους Ευρωπαίους εισαγγελείς, να πάρει το αίμα μας πίσω.

Και επειδή «όλοι ίδιοι είναι», ο Άδωνης πάλι απείλησε πως, αν βουλευτής της αντιπολίτευσης στραφεί εναντίον βουλευτή της κυβέρνησης για το θέμα των ρουσφετιών, θα δημοσιοποιήσει (ο Άδωνης) τα μηνύματα που του έχει στείλει ο βουλευτής ζητώντας του ρουσφέτια. Είτε είναι μπλόφα (που είναι για κάποιους) είτε αδέξια προσπάθεια επιβολής  ομερτά (που είναι για κάποιους άλλους), είναι αισχρό.

Δεν λεξιλογήσαμε σήμερα, οπότε να  κλείσω με ένα ορολογικό, έστω κι αν κινδυνεύω  να με ξεφιλιώσουν και οι τελευταίοι γατόφιλοι φίλοι μου. Ο όρος dead cat, πέρα από τη χρήση  που είδαμε υπάρχει επίσης στη φράση  dead cat bounce, της αργκό του χρηματιστηρίου. Λέγεται όταν μια μετοχή που βρίσκεται σε μεγάλη πτώση, παρουσιάσει μια προσωρινή άνοδο. Διότι, λένε, και μια ψόφια γάτα αν πετάξεις από ψηλά, μιαν αναπήδηση  θα την κάνει όταν χτυπήσει στο έδαφος. Το γκελ της ψόφιας γάτας, λοιπόν. Αλλά αυτά τα αφήνω για άλλη φορά.

Είχα πάει στη Μυτιλήνη για μερικές μέρες, για να δω τα αρχεία του Δημοκράτη και να εντοπίσω χρονογραφήματα του παππού μου που δεν είχαν καταγραφεί. Με την ευκαιρία έγινε και μια παρουσίαση του βιβλίου Εφτά ευτυχισμένα καλοκαίρια  του πατέρα μου, που έχει αρκετά για τη Μυτιλήνη. Γνώρισα επιτέλους τον Αριστείδη Καλάργαλη, που επικοινωνούσαμε με τηλέφωνο και μέιλ τόσα χρόνια, ξαναβρήκα φίλους δικούς μου και του πατέρα μου, σαν τον Δημήτρη Μάντζαρη, τον  Παναγιώτη Σκορδά ή τον  Στρατή Ζαφείρη, είχα απρόοπτες συναντήσεις όπως με παλιό συμφοιτητή στην Αγιάσο, περπάτησα πολύ και θα περπατούσα περισσότερο αν δεν έβρεχε τόσο πολύ -αλλά πώς θες να είναι καταπράσινο το νησί χωρίς να βρέχει τακτικά;

Έδωσα και μια συνέντευξη, την Τετάρτη,  στην  Ανθή Παζιάνου, στον ραδιοφωνικό σταθμό Στο Νησί. Η συνέντευξη υπάρχει σε βίντεο,  που έχει ανέβει στο YouTube και θα το βάλω και εδώ. Το κείμενο δεν  το έχω, αλλά θα παραθέσω το άρθρο της  Α. Παζιάνου, που περιγράφει τα όσα ειπώθηκαν. Όπως θα δείτε, η συζήτηση  δεν  περιορίστηκε στο σκοπό της επίσκεψης στο νησί ή στην εκδήλωση αλλά επεκτάθηκε σε γενικότερα γλωσσικά θέματα.

Οι οικογενειακές ρίζες στη Μυτιλήνη

Ο Νίκος Σαραντάκος μίλησε με ιδιαίτερη συγκίνηση για τη σχέση της οικογένειάς του με τη Μυτιλήνη, επισημαίνοντας ότι ο πατέρας του, Δημήτρης Σαραντάκος, γεννήθηκε στην πόλη το 1929, ενώ από τη μητρική γραμμή του πατέρα του η οικογένεια είχε καθαρά μυτιληνιές ρίζες. Όπως είπε, ο παππούς του είχε έρθει στο νησί ως τραπεζικός υπάλληλος και τελικά έμεινε εδώ, όπως συχνά συνέβαινε εκείνη την εποχή.

Ο ίδιος δεν πέρασε μεγάλα διαστήματα στο νησί στα παιδικά του χρόνια, θυμάται ωστόσο επισκέψεις με τους γονείς του και αργότερα, ως φοιτητής, μερικές ημέρες παραμονής στο οικογενειακό σπίτι. Αυτή τη φορά, η επίσκεψή του έχει και έναν ακόμη ιδιαίτερο σκοπό: να αναζητήσει στα αρχεία του «Δημοκράτη» τα χρονογραφήματα που έγραφε σχεδόν έναν αιώνα πριν ο παππούς του, Νίκος Σαραντάκος, με το ψευδώνυμο «Βριάρεως».

Παράλληλα, υπενθύμισε ότι ο παππούς του, ο γνωστός «Άχθος Αρούρης», υπήρξε σημαντική μορφή των μυτιληνιών γραμμάτων, υπογράφοντας κείμενα τόσο σε αθηναϊκά όσο και σε λεσβιακά έντυπα, κυρίως στον «Τρίβολο». Όπως ανέφερε, σήμερα συνεχίζει με τον δικό του τρόπο αυτό το νήμα, ενώ ετοιμάζει και την έκδοση των «Μυτιληναϊκών Περιπάτων», των παλιών χρονογραφημάτων του παππού του στον «Δημοκράτη».

Ένα βιβλίο-φόρος τιμής στον Δημήτρη Σαραντάκο

Αναφερόμενος στο βιβλίο «Εφτά ευτυχισμένα καλοκαίρια», ο Νίκος Σαραντάκος εξήγησε ότι πρόκειται για ένα έργο που ο πατέρας του είχε ουσιαστικά ολοκληρώσει πριν από τον αιφνίδιο θάνατό του, τον Δεκέμβριο του 2011, αλλά τελικά εκδόθηκε αρκετά χρόνια αργότερα, το 2018.

Το βιβλίο παρακολουθεί τη ζωή του Δημήτρη Σαραντάκου μέσα από επτά καλοκαίρια-σταθμούς, από το 1936 και το 1944 στη Μυτιλήνη, έως μεταγενέστερες χρονιές, όπως το 1952, το 1961, το 1973 και το 1985. Όπως ανέφερε, το έργο συνθέτει προσωπικές μνήμες και ιστορικό βίωμα, δίνοντας μια αφηγηματική τομή στη ζωή του συγγραφέα.

Ο ίδιος σημείωσε ότι ήθελε να παρουσιάσει στη Μυτιλήνη και ένα ακόμη βιβλίο, τον «Άγνωστο ποιητή Άχθο Αρούρη», αφιερωμένο στον παππού του, κάτι που δεν κατέστη εφικτό αυτή τη φορά για τεχνικούς λόγους. Ωστόσο, άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο μιας νέας παρουσίασης στο μέλλον.

Η γλώσσα δεν κινδυνεύει

Στη συνέχεια της συζήτησης, ο Νίκος Σαραντάκος στάθηκε στη δημόσια συζήτηση για την ελληνική γλώσσα, απορρίπτοντας τις συνήθεις καταστροφολογικές προσεγγίσεις περί «παρακμής» ή «κινδύνου». Όπως είπε, η γλώσσα εξελίσσεται διαρκώς και δεν έχει νόημα να αντιμετωπίζεται με φοβικότητα ή με μια διαρκή διάθεση αστυνόμευσης.

Με αφορμή πρόσφατες γλωσσικές «διορθώσεις» που κυκλοφορούν στον δημόσιο λόγο, υπογράμμισε ότι συχνά δεν πρόκειται για πραγματική φροντίδα για τη γλώσσα, αλλά για έναν τρόπο υποτίμησης του άλλου. Παρατήρησε ότι τέτοιου είδους «γλωσσικά παιχνίδια εξουσίας» μπορούν να οδηγήσουν ανθρώπους σε ανασφάλεια και αυτολογοκρισία, αποτρέποντάς τους από το να εκφραστούν.

Τόνισε πάντως ότι άλλο πράγμα είναι η κακόβουλη διόρθωση των αδυνάμων και άλλο η σάτιρα απέναντι στους ισχυρούς, υπενθυμίζοντας πως ο χλευασμός της εξουσίας έχει μακρά παράδοση, ήδη από την εποχή του Αριστοφάνη.

Από το ιστολόγιο στη «λέξη της χρονιάς»

Ο Νίκος Σαραντάκος αναφέρθηκε και στη μακρά διαδρομή του ιστολογίου του, που λειτουργεί από το 2009 και αριθμεί πλέον χιλιάδες αναρτήσεις. Όπως είπε, το blog γεννήθηκε από την ανάγκη για πιο άμεση επικοινωνία γύρω από θέματα γλώσσας και λογοτεχνίας, σε μια εποχή που τα ιστολόγια βρίσκονταν ακόμη σε άνθηση.

Σήμερα, παρότι τα blogs έχουν υποχωρήσει μπροστά στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, το ιστολόγιό του εξακολουθεί να αποτελεί έναν ζωντανό χώρο καθημερινής γραφής και διαλόγου. Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η καθιερωμένη ψηφοφορία για τη «λέξη της χρονιάς», η οποία, όπως φάνηκε και από τη συζήτηση, λειτουργεί όχι μόνο ως γλωσσικό παιχνίδι αλλά και ως ένας άτυπος καθρέφτης της κοινωνικής και πολιτικής συγκυρίας. Από το «μνημόνιο» και τον «ΕΝΦΙΑ» μέχρι τη «γυναικοκτονία», τον «κορονοϊό» και πιο πρόσφατα τον «ΟΠΕΚΕΠΕ», οι λέξεις που ξεχωρίζουν αποτυπώνουν κάθε φορά τα βάρη και τις εντάσεις της εποχής.

Η τεχνητή νοημοσύνη ως εργαλείο, όχι ως αυθεντία

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχε και η τοποθέτησή του για την τεχνητή νοημοσύνη. Ο Νίκος Σαραντάκος αναγνώρισε ότι τα συστήματα αυτά μπορούν να προσφέρουν σημαντική βοήθεια, ιδίως σε χρονοβόρες ή τεχνικές εργασίες, όπως η μορφοποίηση κειμένων, η επεξεργασία αρχείων ή η παραγωγή εικόνων για εκπαιδευτική χρήση.

Ταυτόχρονα, όμως, προειδοποίησε ότι η τεχνητή νοημοσύνη «φαντάζεται» πράγματα όταν δεν γνωρίζει και γι’ αυτό δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως αλάνθαστος κριτής της αλήθειας. Όπως σημείωσε, όποιος τη χρησιμοποιεί πρέπει να διαθέτει τα κριτήρια για να ελέγχει το αποτέλεσμα, αλλιώς υπάρχει σοβαρός κίνδυνος παραπλάνησης.

Μάλιστα, έκανε λόγο και για το περιβαλλοντικό αποτύπωμα της τεχνητής νοημοσύνης, επισημαίνοντας ότι η λειτουργία της απαιτεί τεράστιες ποσότητες νερού και ενέργειας, ενώ δεν απέκλεισε το ενδεχόμενο να μετασχηματίσει ριζικά πολλές μορφές εργασίας, με τον άνθρωπο του μέλλοντος να λειτουργεί όλο και περισσότερο ως ένας «κένταυρος» που θα εργάζεται μαζί με τα εργαλεία της μηχανής.

Η συμπεριληπτική γλώσσα

Ξεχωριστό μέρος της κουβέντας αφιερώθηκε στο ζήτημα της γυναικείας ορατότητας στη γλώσσα. Ο Νίκος Σαραντάκος υπερασπίστηκε τη χρήση τύπων όπως «βουλεύτρια», εξηγώντας ότι η αμηχανία ή η επιθετικότητα που συχνά προκαλούν τέτοιες λέξεις λένε περισσότερα για εκείνους που αντιδρούν παρά για τις ίδιες τις λέξεις.

Αναφέρθηκε επίσης στη συλλογική δουλειά που ολοκληρώθηκε πρόσφατα στην Ελληνική Εταιρεία Ορολογίας για έναν οδηγό επαγγελματικών και θεσμικών θηλυκών ουσιαστικών, με τη συμμετοχή γλωσσολόγων και ειδικών, ώστε να υπάρχει ένα πρακτικό βοήθημα για όσες και όσους θέλουν να χρησιμοποιούν έμφυλους τύπους χωρίς αμηχανία.

Όπως υπογράμμισε, όταν ακούμε εκφράσεις όπως «δύο υπουργοί», η εικόνα που σχηματίζουμε αυθόρμητα είναι συνήθως ανδρική. Ακριβώς γι’ αυτό, είπε, έχει σημασία να χρησιμοποιούνται τύποι όπως «δύο βουλεύτριες», όταν αναφερόμαστε πράγματι σε γυναίκες, ώστε η γλώσσα να αποτυπώνει με μεγαλύτερη ακρίβεια και ισότητα την κοινωνική πραγματικότητα.

Μια βραδιά για τη μνήμη, τη γραφή και τη συνέχεια

Η παρουσία του Νίκου Σαραντάκου στη Μυτιλήνη συνδέει τελικά πολλά νήματα μαζί: την οικογενειακή μνήμη, τη λογοτεχνική παρακαταθήκη του Δημήτρη Σαραντάκου, την πνευματική παρουσία του «Άχθου Αρούρη», αλλά και τη σύγχρονη δημόσια συζήτηση για τη γλώσσα, την τεχνολογία και τον τρόπο με τον οποίο μιλάμε για τον κόσμο.

Η παρουσίαση του βιβλίου «Εφτά ευτυχισμένα καλοκαίρια» στο Book and Art αναμένεται έτσι να αποτελέσει όχι μόνο μια λογοτεχνική εκδήλωση, αλλά και μια βραδιά αφιερωμένη στη μνήμη, τη γραφή και τη δύναμη των ιστοριών να κρατούν ζωντανή τη συνέχεια ανάμεσα στις γενιές.

Ο Κώστας Βάρναλης δεν συνάντησε ποτέ τον Λευκάδιο Χερν (1850-1904) αφού όταν γεννήθηκε στον Πύργο της Βουλγαρίας, το 1884, ο Χερν βρισκόταν στις Ηνωμένες Πολιτείες -και από το 1890 στην Ιαπωνία.

Η συνάντηση λοιπόν για την  οποία λέει ο τίτλος είναι φιλολογική -και μάλιστα έμμεση, διότι απ’ όσο ξέρω ο Βάρναλης  ποτέ δεν έγραψε για τον Χερν. Συναντήθηκαν, διότι επισκέφτηκαν κι οι δυο το ίδιο θέμα, ένα αρχαίο  ποίημα.

Ο Βάρναλης, εκτός που ήταν μεγάλος ποιητής, έχει δώσει και αξιόλογο μεταφραστικό έργο. Όντας γερός κλασικός φιλόλογος, αναμετρήθηκε με σημαντικά έργα της αρχαίας ελληνικής  γραμματείας (Νεφέλες, Ιππόλυτος, Βάκχες, Ηρακλής Μαινόμενος κτλ) αλλά και της  γαλλικής (ιδίως του Μολιέρου). Πολλές μεταφράσεις του έχουν εκδοθεί σε κλασικές σειρές αρχαίας γραμματείας (Φέξης, Ζαχαρόπουλος) ή έχουν ανεβεί στο θέατρο.

Η πρώτη μεταφραστική προσπάθεια του Βάρναλη χρονολογείται από το 1909, όταν ο ποιητής, έχοντας πάρει το πτυχίο της Φιλοσοφικής, είχε διοριστεί ελληνοδιδάσκαλος στην Αμαλιάδα. Πρόκειται για ένα ανακρεόντειο ποίημα, δηλαδή ποίημα που αποδίδεται στον Ανακρέοντα τον Τήιο, τον λυρικό ποιητή του 6ου αι. π.Χ., αλλά που κατά πάσα πιθανότητα είναι έργο κάποιου μεταγενέστερου μιμητή του.

Η μετάφραση δημοσιεύτηκε το 1909 στο περιοδικό Παρθενών και την κατέγραψε ο Γ.Π.Σαββίδης το 1975 («Ο Βάρναλης νέος. Τα πρώτα ποιήματα /συνέχεια/ και κριτικά», περιοδικό Ηριδανός, τχ. 2, Οκτ-Νοε 1975, σελ. 33 κ.ε.) Παραμένει άγνωστη  στο ευρύτερο κοινό, αφού δεν συμπεριλήφθηκε σε καμιά συγκεντρωτική έκδοση έργων του Βάρναλη, ενώ και τα δύο παραπάνω έντυπα είναι σήμερα δυσπρόσιτα.

Η μετάφραση του Βάρναλη έχει επίσης αναδημοσιευτεί στο περιοδικό Εικονογραφημένος Παρνασσός (τεύχος 48, 27 Μαρτίου 1911, σελ. 7) σε άρθρο του Μιλτιάδη Κ. Βολανάκη με τίτλο «Ανακρέων ο Τήιος» (όπου ο Βάρναλης αναφέρεται ως «Κωστής», που δεν το έχω ξαναδεί).

Την παραθέτω:

Ο ΤΖΙΤΖΙΚΑΣ (Ανακρέοντος)

Τζίτζικα σε μακαρίζω
που στις άκρες των δεντρών
λίγη δρόσο έχοντας πιει
τραγουδάς σαν βασιλέας·
γιατ’ είναι όλ’ αυτά δικά σου
όσα βλέπεις στους αγρούς
κι όσα φέρνουνε τα δάση.
Εσύ φίλος των γεωργών,
τι απ’ το τίποτε πιο λίγο
τους ζημιώνεις για να ζεις.
Σε τιμούν εσέ οι ανθρώποι
του θέρου γλυκέ προφήτη!
Σ’ αγαπάν κι οι εννιά Μούσες
κι αγαπώντας σε κι ο Φοίβος
λυγερή φωνή σού δίνει.
Δε σε φθείρουν γηρατειά,
φίλυμνε, άπαθε, σοφέ
και χωματογεννημένε!
άναιμε, άσαρκε σχεδόν
όμοιος είσαι με τους Θεούς.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Που βέβαια τα λέω έτσι διότι χτες  η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία έστειλε δικογραφία στη Βουλή με την οποία ζητείται η άρση ασυλίας βουλευτών και υπουργών της ΝΔ, με  αποτέλεσμα να παραιτηθούν ήδη τρία μέλη της κυβέρνησης και να γίνει μίνι ανασχηματισμός ώστε να αντικατασταθούν οι παραιτηθέντες.

Όλοι; Όχι όλοι. Ο παραιτηθείς Υφυπουργός Υγείας (με αρμοδιότητα την ψυχική υγεία) κ. Βαρτζόπουλος δεν αντικαθίστανται αλλά οι αρμοδιότητές του θα καλυφθούν με εσωτερική αναδιανομή.

Μου άρεσε αυτό που έγραψε ο Κώστας Κωστάκος  στο Φέισμπουκ:

Υπήρχε υφυπουργός ψυχικής υγείας, είναι μέσα στους οπεκεπέδες της ευρωπαϊκής εισαγγελίας, τον παραίτησαν, δεν έβαλαν άλλον ή άλλη στη θέση του, οι αρμοδιότητες λέει θα διαμοιραστούν εσωτερικά, δύσκολη μέρα για την ψυχική υγεία στη χώρα σήμερα, προχωράμε, αλλά προσπαθήστε να μείνετε ψυχικά υγιείς όσο γίνεται, τουλάχιστον μέχρι να γίνει η ανακατανομή των αρμοδιοτήτων.

* Και προχωράω στα καθαυτό μεζεδάκια με ένα μηαπόφευγμα.

Στέλνει φίλος οθονιά από το Φέισμπουκ με την εξής καλημερατζίδικη φωτογραφία:

Εχει γράψει τέτοιο πράγμα ο Ρίτσος;  με ρωτάει.

Βλέποντάς το, ήμουν έτοιμος να στοιχηματίσω την ημίσειαν περιουσίαν μου ότι δεν το έχει γράψει, ότι είναι από τα καλημερατζίδικα αποφεύγματα των  σόσιαλ.

Υπάρχει όμως η Ανεμόσκαλα, ο ιστότοπος που περιέχει συμφραστικούς πινακες λέξεων για μείζονες νεοέλληνες ποιητές, ανάμεσά τους και τον Ρίτσο. Και κάνοντας αναζήτηση εκεί (που δεν είναι τόσο εύκολη διότι για τον Ελύτη και τον Ρίτσο, για λόγους δικαιωμάτων, δεν δίνονται ολόκληρα  ποιήματα αλλά μόνο μεμονωμένοι στίχοι) βλέπω ότι στην Εαρινή συμφωνία ο Ρίτσος γράφει:

Λύσε τα χέρια.
Άνοιξε τα παράθυρα
να δεις το σύμπαν ανθισμένο
μ’ όλες τις παπαρούνες του αίματός μας
– να μάθεις να χαμογελάς.

Είναι το καλημερατζίδικο μιμίδιο παραποίηση των στίχων του Ρίτσου ή θεμιτή προσαρμογή τους; Είναι απόφευγμα, μη απόφευγμα ή  κάτι  ανάμεσό τους; Ευτυχώς που δεν στοιχημάτισα την ημίσειαν περιουσίαν μου, στα δικαστήρια θα την έτρωγα!

* Κι ένα από διαφήμιση,  χμμ… για πισίνες.

Iδέες για τον σχεδιασμό μικρών πισινών, λέει η αγγελία.

Το στέλνει φίλος, με το σχόλιο: Σωστό γραμματικά, αλλά…

Αλλά θα μπορούσε  να το αποφύγει ο συντάκτης, εκτός αν δίνει συμβουλές για δίαιτα.

Το αποφεύγει  άλλωστε  πιο κάτω όταν λέει για «κατασκευαστές πισίνας».

Ιδέες για μικρές πισίνες – Ιδέες για  τον σχεδιασμό μικρής πισίνας, τέτοια.

* Εκτός από την  ακλισιά, όταν  κακώς μένει άκλιτη μια λέξη, υπάρχει και το πολύ σπανιότερο φαινόμενο της… κλισιάς, όταν κλίνεται λέξη που είναι  άκλιτη.

Παράδειγμα, ο επικεφαλής. Σε πρωταπριλιάτικο άρθρο, που έχει γούστο, διαβάζει κανείς:

Σύμφωνα με τον Γερμανό επικεφαλή μηχανικό του έργου, Dr. Lirpa Sloof, η Google κατάφερε να αξιοποιήσει τις υποδομές οπτικών ινών για να «ανεβάσει» τον χρήστη στο cloud και να τον «κατεβάσει» στον προορισμό του μέσα σε ελάχιστα δέκατα του δευτερολέπτου.

Ε, αυτό το «τον  επικεφαλή» δεν είναι σωστό. Τον επικεφαλής και συνεχιζουμε  με το αστείο.

* Και ένα μαργαριτάρι από εκείνα που συμβαίνουν εις Ζυρίχην αν όχι εις Παρισίους. Το ψάρεψε ο φίλος Νίκος Λούντος.

Όπως γράφει ο ίδιος, επίσκέφθηκε πρόσφατα το μουσείο Τέχνης και Ιστορίας της Γενεύης. Εκεί φιλοξενείται και ο πίνακας «Η θαυματουργή ψαριά» του Κόνραντ Βιτς, που εικονογραφεί ένα επεισόδιο από το κατά Λουκά Ευαγγέλιο.

«Der wunderbare Fischzug» στα γερμανικά, «La Pêche miraculeuse» στα γαλλικά.

Ας κοιτάξουμε και την αγγλική μετάφραση που προσφέρει το μουσείο:
«The miraculous peach», δηλαδή το θαυματουργό… ροδάκινο.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Αναδημοσιεύω σήμερα το προχτεσινό άρθρο μου στην Εφημερίδα των Συντακτών, στην τακτική εβδομαδιαία στήλη μου «Μέσα από τις λέξεις».  

Το άρθρο είναι πρωταπριλιάτικο και το έχω πάρει, όλο σχεδόν, από παλαιότερο πρωταπριλιάτικο άρθρο του ιστολογίου. Eδώ προσθέτω υστερόγραφο.

Η εικόνα που συνοδεύει το άρθρο είναι από την ηλέκδοση της εφημερίδας. 

Φάρσες και πλάκες

Πρωταπριλιά σήμερα, το έθιμο θέλει να λέμε ψέματα, να κάνουμε φάρσες και πλάκες. Στο περυσινό αντίστοιχο άρθρο είχαμε λεξιλογήσει για το ψέμα, ας δούμε σήμερα τη φάρσα και την πλάκα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Το Μηνολόγιο, που το δημοσιεύω εδώ συνήθως την πρώτη του μηνός, ήταν ιδέα του πατέρα μου, του αξέχαστου Δημήτρη Σαραντάκου, ο οποίος αρχικά το δημοσίευε στο περιοδικό Φιστίκι, που το έβγαζε επί πολλά χρόνια στην Αίγινα. Στο εδώ ιστολόγιο, το Μηνολόγιο άρχισε να δημοσιεύεται τον Οκτώβρη του 2010 και βέβαια μέσα σε 12 μήνες έκλεισε τον κύκλο. Τότε, αποφάσισα να εξακολουθήσω να το δημοσιεύω στις αρχές κάθε μήνα, επειδή έχει γίνει το σταθερό σημείο αναφοράς που ενημερώνεται συνεχώς με δικά σας σχόλια μέσα στη διάρκεια του μήνα, σχόλια που συνήθως αφορούν επισήμανση ημερομηνιών, αν και κυρίως αγγελτήρια θανάτων.

Οπότε, συνεχίζω τις δημοσιεύσεις όσο θα υπάρχει ενδιαφέρον, προσθέτοντας πάντοτε δικές σας προτάσεις από πέρυσι. Πάντως, σε κάποιες περιπτώσεις η επέτειος έχει εσκεμμένα μετατεθεί κατά μία ημέρα (όπως εδώ με την Μαρία Πολυδούρη, που πέθανε στις 29/4). Σημειώνω ακόμα ότι κανονικά σήμερα ήταν να δημοσιευτεί η επόμενη συνέχεια από το αφήγημα του πατέρα μου,  η οποία μετατίθεται για αύριο.

Τε 1 Του βαρώνου Μυγχάουζεν και των ανιδιοτελώς ψευδομένων
Πε 2 Ιακώβου Καζανόβα του μεγάλου εραστού και Ημέρα του παιδικού βιβλίου
Πα 3 Γενέσιον Θεοδώρου Κολοκοτρώνη του στρατηλάτου
Σα 4 Γενέσιον Ανδρέου Ταρκόφσκη και αυτοκτονία Δημητρίου Χριστούλα
Κυ 5 Γεωργίου-Ιακώβου Δαντώνος καρατόμησις
Δε 6 Του ζωγράφου Ραφαήλου
Τρ 7 Παγκόσμια ημέρα υγείας – Ιπποκράτους του Κώου
Τε 8 Γενέσιον Ιακώβου Μπρελ
Πε 9 † Φραγκίσκου Βάκωνος. Kαι Γς τελευτή
Πα 10 Θρίαμβος Σπυρίδωνος Λούη του ωκύποδος
Σα 11 Γιούρι Γκαγκάριν, του πρώτου ανθρώπου εις το Διάστημα
Κυ 12 Τα μεγάλα Διονύσια
Δε 13 Βαρούχ Σπινόζα του προδρόμου του Διαφωτισμού και Σαμουήλ Μπέκετ γενέσιον
Τρ 14 † Βλαδιμήρου Μαγιακόφσκι αυτοχειριασμός
Τε 15 Λεονάρδου ντα Βίντσι
Πε 16 † Γεωργίου Βιζυηνού, το τελευταίον της ζωής του ταξίδιον
Πα 17 Γενέσιον Κωνσταντίνου Καβάφη και τελευτή Νίκου Παπάζογλου και Δημήτρη Μητροπάνου
Σα 18 † Αλβέρτου Αϊνστάιν τελευτή
Κυ 19 † Καρόλου Δαρβίνου
Δε 20 Τελευτή Μανόλη Τριανταφυλλίδη
Τρ 21 Βεβήλωσις του Φοίνικος (αποφράς ημέρα)
Τε 22 † Γουλιέλμου Σαιξπήρου του μεγάλου δραματουργού
Πε 23  † Τελευτή Γεωργίου Καραϊσκάκη. Και παγκοσμία ημέρα του βιβλίου
Πα 24 Της γενοκτονίας των Αρμενίων
Σα 25 † Μαγελάνου του εξερευνητού. Και τελευτή Σπειροειδούς αρχιτέκτονος.
Κυ 26 Γενέσιον Ευγενίου Ντελακρουά
Δε 27 Γενέσιον Αδαμαντίου Κοραή του Διαφωτιστού
Τρ 28 Μιχαήλ Λομονόσωφ
Τε 29 † Κωνσταντίνου Καβάφη του ανεπαναλήπτου
Πε 30 Μαρίας Πολυδούρη τελευτή.

Επίσης, ο Απρίλης είναι συνήθως ο μήνας του Πάσχα -το οποίο μπορεί να πέσει από 4 Απριλίου έως 8 Μαΐου (τουλάχιστον στον αιωνα μας), άρα τις περισσότερες φορές πέφτει Απρίλη, όπως και φέτος, που πέφτει στις 12 του μήνα, όπου στο Μηνολόγιο τιμούνται τα Μεγάλα Διονύσια -και μη με ρωτήσετε πώς ο πατέρας μου υπολόγισε τις ημερομηνίες.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Την Παρασκευή η Εστία κυκλοφόρησε με πηχυαίο πρωτοσέλιδο τίτλο «Μέλος της Φιλικής Εταιρείας ο Μπετόβεν».

Καθώς τα πρωτοσέλιδα της Εστίας αποτελούν αντικείμενο ειδικής προσοχής  από το ιστολόγιό μας, το προσέξαμε  αμέσως. Ωστόσο, παρά το γεγονός ότι κάτω από τον  τίτλο υπήρχαν τέσσερις στήλες κειμένου από το σχετικό  άρθρο, ο τολμηρός (για να το πω επιεικώς) αυτός ισχυρισμός δεν τεκμηριωνόταν πουθενά στην ορατή πρώτη σελίδα.

Ο φίλος μας ο Βαγγέλης Δαρδαντάκης, δεινός μελετητής του Μπετόβεν, αγόρασε το φύλλο της Εστίας για να διαβάσει τη συνέχεια του άρθρου, αδημονώντας να δει πώς τεκμηριώνεται ο ισχυρισμός. Τίποτα. Κανένα στοιχείο, καμιά απόδειξη, μόνο άσχετα γεγονότα για να γεμίζει η σελίδα, και για μπόνους ανακρίβειες και αναχρονισμοί.

Έγραψε λοιπόν το άρθρο που ακολουθεί και στο οποίο ανασκευάζει το άρθρο της Εστίας. Επιπλέον κέρδος είναι ότι προτείνει εκτελέσεις των κομματιών του Μπετόβεν (και άλλων) που μνημονεύονται στο άρθρο του.

Το άρθρο της Εστίας μπορείτε να το διαβάσετε εδώ, ή στις φωτογραφίες των  σελίδων. Η αρχή του:

και η συνέχειά του:

Kαι το άρθρο του φίλου μας: 

                                                Ο Μπετόβεν και η Φιλική Εταιρεία

 Τις προηγούμενες μέρες βγήκε ένα διασκεδαστικό πρωτοσέλιδο της 150χρονης  πλέον εφημερίδας ΕΣΤΙΑ, μόνο που η συνέχεια στις μέσα σελίδες δεν ήταν και τόσο διασκεδαστική. Μυθεύματα, στρεψοδικίες και σπασμένα τηλέφωνα, η χαρά του ακροδεξιού συνωμοσιολόγου, βρίσκουν την τιμητική τους αφού το άρθρο προβάλλεται με πηχυαία γράμματα, τόσο μεγάλα που τα βλέπεις από δέκα χιλιόμετρα μακριά που λέει ο λόγος. Αλλά όπως λέει το κλισέ, όσο είναι μικρά πρέπει να τα σκοτώνεις νωρίς, θα εξετάσουμε λοιπόν τις απιθανότητες του κειμένου γιατί στο τέλος βγαίνει κάτι δυσάρεστο που δεν το περίμενα από τον διευθυντή της ιστορικής εφημερίδας του Άδωνη Κύρου.

Είχε λοιπόν άμεση σχέση ο Μπετόβεν με την Φιλική Εταιρεία και με την Επανάσταση του ‘21; Σίγουρα όχι αλλά θα δούμε στη συνέχεια γιατί.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Ο τίτλος μπορεί να φαίνεται επίκαιρος, αφού και τώρα πόλεμος γίνεται, στον  οποίο, κακά τα ψέματα, συμμετέχει και η χώρα μας, αλλά τα φαινόμενα απατούν. Άλλωστε, η αναφορά στον Μπάμπη Άννινο (1852-1934) αρκεί για να διαλύσει κάθε υποψία επικαιρικότητας.

Ο πόλεμος του τίτλου, λοιπόν, δεν είναι κάποιος τωρινός αλλά ο λεγόμενος ατυχής  πόλεμος του 1897. Και πάλι όμως, το ευθυμογράφημα που θα διαβάσετε δεν έχει θέμα του τον πόλεμο  καθαυτόν, αλλά ένα φιλοπόλεμο σύνθημα, Ζήτω ο πόλεμος! γραμμένο σε έναν τοίχο σπιτιού στο Βατραχονήσι.

Ενώ ο πόλεμος έχει τελειώσει, δυο γείτονες, ο ένας μορφωμένος συνταξιούχος σχολάρχης και ο άλλος «μπακάλης εν αποστρατεία», συζητούν. Ο μπακάλης θέλει να ασβεστώσει τον τοίχο του και να σβήσει το σύνθημα και ο σχολάρχης αναπτύσσει φιλοσοφικά επιχειρήματα περί του αντιθέτου.

Το ευθυμογράφημα είναι παρμένο από το βιβλίο «Ο σύλλογος των εισαγγελέων» (1925). Στο βιβλίο αυτό είχα αναφερθεί πριν  από πολλά χρόνια σε παλιότερο άρθρο του ιστολογίου, όπου έλεγα ότι » θα μπορούσαμε να το ονομάσουμε «ανθολογία του ελληνικού χιούμορ του 19ου αιώνα», παρόλο που δεν είναι συλλογικό έργο» διότι σε αυτό ο Άννινος δεν αρκείται σε ευθυμογραφήματα αλλά εξετάζει γενικά τις «πηγές του γέλωτος» και, «έχοντας φάει τη δημοσιογραφία με το κουτάλι, δίνει στη συλλογή αυτή το χιουμοριστικό απόσταγμα της σταδιοδρομίας του». Όσο για τον παράξενο τίτλο, σας παραπέμπω στο παλιότερο άρθρο αν έχετε απορία.

O παππούς μου, θυμάμαι, είχε σε πολύ μεγάλη εκτίμηση τον  Σύλλογο των εισαγγελέων και μετέδωσε και σε μένα την αγάπη αυτή. Αλλά οι σημερινοί αναγνώστες; Βέβαια, και ο φίλος Στρατής Μπουρνάζος,  που είναι νεότερός μου, έχει πει πολύ καλά λόγια για το βιβλίο -αλλά ο Μπουρνάζος είναι ιστορικός.

Οπότε, συνεχίζοντας τρόπον τινά το πείραμα της Τετάρτης, που είχα βάλει ποίηση του Βαλαωρίτη με την απορία αν σήμερα διαβάζεται, θα βάλω τώρα το ευθυμογράφημα του Άννινου, με το ερώτημα αν αντέχει στον  χρόνο το στιλ της εύθυμης πρόζας της Μπελ Επόκ. Μάλιστα, στην αρχή είχα σκεφτεί να διατηρήσω την  ορθογραφία του πρωτοτύπου (πλην πολυτονικού) ώστε να υπάρχει ακόμα μεγαλύτερη εμβύθιση στο παρελθόν, αλλά τελικά την εκσυγχρόνισα (εκτός από  λίγες εξαιρέσεις). Βροντερά γέλια μην περιμένετε, μάλλον χαμόγελα.

Και επειδή εδώ λεξιλογούμε, να πω κάτι που το έχουμε  συζητήσει ξανά. Στην αρχή του κειμένου, ο Άννινος λέει ότι ο μπακάλης, με τα κέρδη από το επάγγελμα, έχτισε σπίτι ή μάλλον ότι του έχτισε το σπίτι κάποιος τσούσης. Η λέξη αυτή που απ’ όσο ξέρω δεν έχει λεξικογραφηθεί, και που σήμερα μόνο ως επώνυμο απαντά, σημαίνει αφενός τους χτίστες, που οι περισσότεροι έρχονταν από την Ήπειρο και τη Δυτ. Μακεδονία, και αφετέρου τους Βούλγαρους ή τους σλαβόφωνους της Μακεδονίας. Σε παλιότερο άρθρο υπάρχουν πολλά σχόλια για την ετυμολογία και τη σημασία της λέξης. Θα έπρεπε κάποτε να γίνει αυτοτελές άρθρο.

Τα μαύρα-πλάγια στο άρθρο είναι όπως στη δημοσίευση σε βιβλίο. Ενα sic είναι δικό μου.

Ζήτω ο πόλεμος!

(1897)

Ο μπάρμπα-Νικολός, μπακάλης εν αποστρατεία, εξηκοντούτης, όστις διά του ταγγού βουτύρου, του δυσόσμου ελαίου, της ψιλής ζάχαρης, ανακατευμένης με αλεύρι, των λιποβαρών σταθμών και μέτρων, διά των οποίων έκλεπτε θεαρέστως τον πλησίον, και διά του δηλητηριώδους βιδανίου, με το οποίον επότιζε τους διψώντας πελάτας του, μεταβεβλημένων πάντων τούτων των ειδών εις λίθους τε και πλίνθους και ξύλα και κεράμους, — ουχί «ατάκτως ερριμμένα και διεσκοπισμένα», κατά το γνωστόν παράδειγμα του Συντακτικού, αλλά συνηρμολογημένα δεόντως διά χειρός του τυχόντος τσούση, — εγένετο ιδιοκτήτης μικρού οικίσκου εις το Βατραχονήσι και ζει με τα ενοίκιά του και με το μικρόν περίσσευμα, το οποίον του αφήκεν η διαρκής παράβασις της εβδόμης εντολής.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Που βέβαια τα λέω έτσι εξαιτίας του σαρδάμ που διέπραξε ο (οΘντκ) Πρόεδρος της Δημοκρατίας,  ο οποίος στις δηλώσεις του μετά την παρέλαση είπε, επί λέξει: «το 1981 οι πρόγονοί μας ανέλαβαν και εκπλήρωσαν για εμάς, την ευθύνη της ελευθερίας μας»

Εκτός βέβαια αν δεν ήταν σαρδάμ, κι αν ο κ. Τασούλας αναγνωρίζει έτσι τη συμβολή του ΠΑΣΟΚ στην απελευθέρωση της πατρίδας από τον ζυγο της Δεξιάς! Φυσικά στα σόσιαλ έγινε πανηγύρι, με μιμίδια που έδειχναν τον Ανδρέα Παπανδρέου με φουστανέλα ή με ατάκες για τον Παλαιών ΠΑΣΟΚ Γερμανό.

Τη σκηνή μπορείτε να την παρακολουθήσετε εδώ. Τη βρίσκω πολύ παράξενη πάντως, διότι ο κ. Τασούλας αρχίζει τις δηλώσεις του κανονικά, μιλάει σχεδόν  επί δίλεπτο, και στο 1.55 του βίντεο κοντοστέκεται και λέει «Να το πω απ’ την αρχή; Να το διακόψουμε». Πράγματι γίνεται διακοπή, το βίντεο δείχνει τον ιερό βράχο, και στο 2.04 συνεχίζει ο κ. Πρόεδρος, όχι «από την αρχή» αλλά «και κατοχυρωμένη  ελευθερία μας». Τέλος πάντων, κάποιοι θα  λέγανε «μια δουλειά είχες να κάνεις», ελπίζω ο άνθρωπος να είναι καλά.

* Kαι αρχίζω με ένα που στάλθηκε από φίλο την περασμένη Παρασκευή, ενώ είχε… κλείσει η ύλη, αλλά αντέχει και για τώρα, αφενός επειδή η υπόθεση του γνωστού γκαλερίστα βρίσκεται πάντοτε στην επικαιρότητα και αφετέρου επειδή μάς γνωρίζει τον επιφανέστερο ζωγράφο της Νομανσλάνδης, τον Μηταράκη.

Όπως βλέπετε, ανάμεσα στους πίνακες που θεωρούνται πλαστοί είναι  και ένας «της τεχνοτροπίας Μηταράκη».

Δεν ξέρω αν ο τ. υπουργός κ. Μυταράς έχει να πει κάτι για το θέμα.

Το αστείο είναι ότι, μια βδομάδα μετά, δεν το έχουν ακόμα διορθώσει!

* Και μια έκτακτη ανακοίνωση, όσοι έχετε μαμούθ πρέπει να τα δώσετε για σέρβις:

Κάτι για αερόσακους, λέει. Έχουν και αερόσακους τα μαμούθ;

* Και κάτι ακόμα σχετικό με την Επανάσταση του… Ογδονταένα. Αυτή η αφίσα, φτιαγμένη με ΑΙ βέβαια, αφορά γιορτή σε Δημοτικό σχολείο, στου Παπάγου.

Όπως βλέπετε, το παλικάρι στο κέντρο κρατάει περήφανο ένα καλάσνικοφ! Όταν οι Οθωμανοί έτρωγαν βελανίδια, εμείς κραδαίναμε καλάσνικοφ, κύριε.

(Ρε μήπως είχε δίκιο ο κ. Τασούλας που είπε για την επανάσταση του 1981; Διότι το 1981 καλάσνικοφ υπήρχαν!)

* Και άλλο ένα με αφορμή την εθνική επέτειο.

Οι εθνικοί επέτειοι στον τίτλο, Οι εθνικές επέτειοι στο κείμενο -αφήστε χίλια λουλούδια ν’ ανθίσουν!

* Kι ένα για τις εξελίξεις στη Νέα Αριστερά -η οθονιά από το dnews.

Το ξέρουμε ότι η Έφη Αχτσιόγλου έχει απόψεις παραπλήσιες με τον Αλέξη Χαρίτση, αλλά η προσέγγιση δεν έχει φτάσει στο σημείο να έχει πάρει και το επώνυμό του!

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Αναδημοσιεύω σήμερα το χτεσινό άρθρο μου στην Εφημερίδα των Συντακτών, στην τακτική εβδομαδιαία στήλη μου «Μέσα από τις λέξεις».  Κανονικά, τα άρθρα αυτά δημοσιεύονται την Τετάρτη, αλλά λόγω της αργίας της 25ης Μαρτίου δεν βγήκε φύλλο οπότε το άρθρο μπήκε στο φύλλο της Πέμπτης -με θέμα επετειακό,  άλλωστε.

Το μισό περίπου άρθρο το έχω πάρει από τον πρόλογο του βιβλίου μου Το ζορμπαλίκι των  ραγιάδων, που εξετάζει, ακριβώς, τη γλώσσα του Εικοσιένα. Το υπόλοιπο είναι φρέσκο υλικό. 

Στην εδώ δημοσίευση έκανα μια μικρή προσθήκη στο κυρίως άρθρο και έβαλα και ένα υστερόγραφο.

Η εικόνα που συνοδεύει το άρθρο είναι από την ηλέκδοση της εφημερίδας. 

Η  γλώσσα του Εικοσιένα

Κάτοικοι της Ελλάδος! Η εθνική Συνέλευσις ενεπιστεύθη εις ημάς την εκτελεστικήν δύναμιν· το βάρος ήτον ανώτερον της δυνάμεώς μας, έπρεπεν όμως να υπακούσωμεν εις τας προσταγάς της πατρίδος και να αγωνισθώμεν υπέρ αυτής εφ’ όσον δυνάμεθα. (….) Μινίστροι της Διοικήσεως εκλέχθησαν  άνδρες ικανοί να φέρωσιν εις έκβασιν τους υπέρ της Ελλάδος σκοπούς της… Έτσι ξεκινούσε η Διακήρυξη του Εκτελεστικού Σώματος  της Προσωρινής Διοικήσεως της Ελλάδος, «εν Επιδαύρω, τη 16 Ιανουαρίου 1822».

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »