Zoeken

Oosterman legt uit wat het verband is tussen obesitas en eczeem. “We denken dat hiervoor meerdere oorzaken zijn. De voornaamste is dat mensen met obesitas meer laaggradige ontstekingen hebben. Dat zit zo: vetcellen zijn geen passieve cellen die alleen vet opslaan, ze zijn juist heel actief.

Op het moment dat er te veel vet is, maken deze cellen ontstekingsstofjes aan. Dit is geen acute ontsteking, maar iets wat op de achtergrond sluimert. De ontstekingsstofjes worden vanuit het vet afgegeven aan het bloed en kunnen praktisch alle organen bereiken én beïnvloeden, ook de huid.”

De Wit vult aan: “Tel daarbij op dat mensen met obesitas vaker eczeemklachten of andere ontstekingen en infecties in de huidplooien hebben. Op die plekken is de huidbarrière verstoord door wrijving en doordat het daar wat vochtiger en warmer is. Deze huidklachten wijken af van het ‘standaard’ eczeem, al is het wel zo dat mensen met eczeem hier gevoeliger voor zijn.”

 

Moeilijk te behandelen

De Wit vervolgt: “Op deze plekken, ook wel smetplekken genoemd, is het eczeem lastig te behandelen. De huidplooien veroorzaken die vochtige, warme omgeving en de wrijving en dan blijft de huid irriteren. Daarnaast vormen ze een goed milieu voor bacteriën en schimmels.

Een behandeling verandert die omstandigheden niet, dus het eczeem blijft terugkomen. Behandelen helpt daarom hooguit tijdelijk. Bij mensen die vooral last hebben van eczeem in de plooien maken we hun gewicht op een gegeven moment wel bespreekbaar. Wanneer iemand dat zelf wil, verwijzen we die persoon door naar het Leefstijlzorgloket binnen het Erasmus MC. Dat doen we niet standaard, we merken namelijk dat niet iedereen hiervoor open staat. Of ze pakken dit liever zelf op of bespreken het met de huisarts.”

Oosterman: “Bij het leefstijlzorgloket worden patiënten geholpen met het opstarten van leefstijlinterventies in de meest brede zin van het woord. Denk aan beweegprogramma’s en gecombineerde leefstijlinterventies*, maar bijvoorbeeld ook aan schuldhulpverlening. Verder is er aandacht voor medische factoren die kunnen bijdragen aan overgewicht of obesitas (zie kader ‘Oorzaken obesitas’). We zien geregeld dat patiënten vanuit de afdeling dermatologie daarheen worden verwezen.”

De Wit vult haar aan: “Mogelijk komt dit doordat de overstap van zalven naar een systemische behandeling (pillen of injecties) voor sommige mensen te groot is. Dan willen ze liever eerst proberen of er via leefstijl winst te behalen is, voordat wordt gekeken naar een systemische behandeling.”

 

Bespreekbaar maken

Gewicht bespreekbaar maken blijft erg lastig. De Wit: “Veel mensen weten dat stress invloed heeft op hun eczeem. Dit kunnen we als arts prima bespreekbaar maken. We merken daarentegen dat gewicht en leefstijl lastiger zijn om te benoemen, omdat het minder bekend is dat die een rol kunnen spelen. En soms voelen mensen zich aangevallen als we dit benoemen.”

Oosterman: “Niet iedereen wil horen dat gewicht en leefstijl een rol kunnen spelen, dat zien wij ook. Maar de manier waarop dat tegen mensen met obesitas wordt gezegd, dat speelt vaak een rol. Mensen hebben regelmatig het gevoel dat hun klachten niet serieus worden genomen. Omstanders zeggen dat ze moeten afvallen, maar als je obesitas hebt, is dat juist heel moeilijk. De buitenwereld let erg op postuur en uiterlijk. Deze patiënten hebben vaak met vooroordelen te maken.”

 

Afvallen is moeilijk

Dat mensen met obesitas moeilijk afvallen heeft verschillende oorzaken. Oosterman legt uit: “We weten ondertussen dat obesitas een ziekte van de vetcellen is. Soms is de oorzaak genetisch, soms komt het door leefstijl, maar er zijn veel meer oorzaken te noemen.

Als iemand eenmaal obesitas heeft ontwikkeld, zijn – ongeacht de oorzaak – allerlei processen in het lichaam veranderd. Dat maakt het zo moeilijk om weer terug te keren naar een gezond gewicht. Iemand van 120 kilo moet allereerst veel moeite doen om af te vallen naar 70 kilo. En vervolgens blijvend veel meer moeite doen om op dat gewicht te blijven, in vergelijking met iemand die altijd al 70 kilo weegt. De vetcellen blijven zich namelijk gedragen alsof diegene nog steeds heel zwaar is. Dit is een biologisch fenomeen dat erg tegenwerkt. Dat maakt een passende behandeling erg ingewikkeld.”

 

Behandeling

Behandeling is dus wel mogelijk. Oosterman: “Allereerst proberen we te achterhalen wat heeft bijgedragen aan de obesitas van die persoon (zie kader). Wanneer is die begonnen? Welke factoren dragen eraan bij? De eerste stap in de behandeling is begeleiding geven in het aanpassen van de leefstijl. Veel mensen zijn hier al mee bezig geweest, maar vaak is alleen gefocust op voeding en bewegen. Wij kijken aanvullend bijvoorbeeld ook naar slaapgewoontes. Zo zijn slaapapneu (dit is een slaapstoornis) en obesitas nauw met elkaar verbonden.”

Ze vervolgt: “Als mensen een gecombineerde leefstijlinterventie hebben gevolgd, kunnen zij onder bepaalde voorwaarden in aanmerking komen voor vergoeding van obesitasmedicatie. Deze medicijnen kunnen ervoor zorgen dat het honger- en verzadigingsgevoel herstelt, ze kunnen tot gewichtsverlies leiden en ze verminderen waarschijnlijk ook de laaggradige ontsteking die bij obesitas voorkomt.

De behandeling kan bemoedigend werken: mensen werkten eerder ook al hard aan hun leefstijl, maar zagen daar toen nog geen effect van. Door de inzet van medicatie zien ze opeens wel effect. Daarnaast kijken we als arts of andere ondersteuning nodig is, bijvoorbeeld psychosociale ondersteuning of dus ondersteuning bij schuldhulpverlening.”

 

Leefstijl

Leefstijl is en blijft een belangrijke pijler binnen de behandeling van obesitas. Oosterman: “Leefstijlprogramma’s zorgen meestal voor slechts 5 procent gewichtsverlies. De meeste mensen vinden dat teleurstellend. Maar wanneer we verder doorvragen, vertellen mensen ons dat ze vaak wel andere verbeteringen zien. Bijvoorbeeld dat de huid rustiger is of dat ze minder last hebben van obstipatie of van pijnlijke of stramme gewrichten.”

De Wit: “Ook als arts zien wij soms effecten van een aangepaste leefstijl terug. Neem bijvoorbeeld bewerkte producten of producten waar veel suikers in zitten: hiervan weten we dat die invloed hebben op ontstekingsreacties. Dus als iemand minder bewerkte producten eet, kan het eczeem verminderen.

Soms vragen patiënten ons wat ze zelf kunnen doen. Die vraag is moeilijk te beantwoorden. Er is namelijk geen garantie dat het eczeem verdwijnt wanneer ze hun leefstijl aanpassen en ook afvallen. Dat geldt voor iedereen met eczeem. We zien wel vaak dat door een aangepaste leefstijl het eczeem vermindert.”

* Een gecombineerde leefstijlinterventie is een tweejarig traject gericht op gedragsverandering voor mensen met overgewicht of obesitas. Er wordt onder andere ingezet op voeding, beweging en mentaal welzijn.

 

Oorzaken obesitas

Oosterman: “Er zijn veel verschillende oorzaken voor het ontwikkelen van obesitas. Leefstijl is een belangrijke. Dus ongezonde voeding en onvoldoende bewegen, maar ook bijvoorbeeld slecht slapen. Ook stress, zorgen of psychische klachten kunnen bijdragen aan het ontwikkelen van obesitas.

Verder zien we dat bijwerkingen van medicatie een belangrijke bijdragende factor is. Uit onderzoek onder onze eigen patiënten blijkt dat meer dan de helft van hen medicatie met mogelijk een gewichtsverhogend effect gebruikt. Daarnaast zijn er nog hormonale oorzaken en, zeldzamer, bepaalde genetische afwijkingen of hersenafwijkingen. Dan zien we bijvoorbeeld een verstoring in het honger- en verzadigingsgevoel, waardoor mensen nooit het gevoel hebben vol te zitten, maar juist continu honger hebben.

Als mensen zelf willen weten wat bij hen bijdraagt aan overgewicht, kunnen zij op checkoorzakenovergewicht.nl een screenende vragenlijst invullen. Deze online vragenlijst kan helpen jouw overgewicht beter te begrijpen.”

Tips bij smetplekken

- Spoel dagelijks de huidplooien met water.

- Dep of föhn die plekken voorzichtig droog. Wrijf niet: de nieuwe huidlaag die is gevormd bij het herstel van de huid wordt anders van de huid afgewreven. Dit staat het herstel in de weg.

- Voorkom huid-huidcontact, want dit bevordert het zweten in de plooien. Breng eventueel scheurlinnen, gazen of Engels pluksel in de plooien aan.

- Breng zinkoxidezalf of talkpoeder aan. Dit droogt de huid. Ook dit niet wegwrijven, maar eventueel verwijderen met behulp van watten of gazen gedrenkt in olie (bijvoorbeeld olijfolie)

- Draag schone katoenen kleding en ondergoed zonder pijpjes

Bron: Folder Smetplekken, Nederlandse Vereniging voor Dermatologie en Venereologie