ਫੈਓਲ ਅਤੇ ਟੇਲਰ ਦਾ ਅਧਿਐਨ

ਸੰਬੰਧਿਤ ਲੇਖ

ਕੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਸੱਚਮੁੱਚ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ਾ ਹੈ? ਮੁੱਖ ਸੂਝਾਂ

ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ, ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਇਕਾਈ ਦੇ ਵਧਦੇ ਆਕਾਰ, ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮਾਲਕੀ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰਨਾ, ਵਧਦੀ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ੀ ਆਦਿ ਵਰਗੇ ਕਾਰਕਾਂ ਨੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਯੋਗਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਦਾ ਕੰਮ ਕਾਫ਼ੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਵਿਕਾਸਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਪੜਾਅ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸਭ ਕੁਝ...

ਇੱਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਬੰਧਨ

ਵਿਗਿਆਨ ਇੱਕ ਖਾਸ ਅਧਿਐਨ ਖੇਤਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਗਿਆਨ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਵਸਥਿਤ ਸਮੂਹ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੱਥ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਇੱਕ ਘਟਨਾ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਦੋ ਜਾਂ ਦੋ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੇਰੀਏਬਲਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਬੰਧ ਸਥਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਰੇਖਾਂਕਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਧਾਂਤ ਨਿਰੀਖਣ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਢੰਗ ਅਤੇ ਜਾਂਚ ਦੁਆਰਾ ਤਸਦੀਕ ਦੁਆਰਾ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਵਿਗਿਆਨ ਹੈ...

ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ

ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਸਰਵ ਵਿਆਪਕ ਹਨ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਸਿਧਾਂਤ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਸੰਗਠਨਾਂ - ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਗੈਰ-ਕਾਰੋਬਾਰੀ 'ਤੇ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੱਧਰਾਂ 'ਤੇ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹਰੇਕ ਸੰਗਠਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੰਭਵ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਉਹ ਸਰਵ ਵਿਆਪਕ ਹਨ। ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਲਚਕਦਾਰ ਹਨ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਸਿਧਾਂਤ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਹਨ...

ਵਰਗ

ਦੋਵਾਂ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ। ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਮੋਢੀਆਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ "ਟੇਲਰ ਫੈਓਲ ਦਾ ਕੰਮ, ਬੇਸ਼ੱਕ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੂਰਕ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਇਸਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਹਰ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਸਫਲਤਾ ਦੀ ਕੁੰਜੀ ਹੈ। ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ 'ਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਧੀ ਲਾਗੂ ਕੀਤੀ ਕਿ ਟੇਲਰ ਨੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਪੱਧਰ ਤੋਂ, ਹੇਠਾਂ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਫੈਓਲ ਨੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ ਕੰਮ ਕਰਨਾ, ਸਿਰਫ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਵੱਖਰੇ ਕਰੀਅਰ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬ ਸੀ"। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਪਹਿਲੂਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਹਨ: -

ਟੇਲਰ ਨੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਨੂੰ ਨਿਗਰਾਨੀ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਦੇਖਿਆ ਅਤੇ ਸੰਚਾਲਨ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਸਿਧਾਂਤ ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਵਧਿਆ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਫੈਓਲ ਨੇ ਉੱਚ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੇ ਪੱਧਰ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਫੈਓਲ ਟੇਲਰ ਨਾਲੋਂ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ।
ਟੇਲਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ "ਵਿਗਿਆਨਕ ਪ੍ਰਬੰਧਨ" ਕਿਹਾ ਜਦੋਂ ਕਿ ਫੈਓਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਨੂੰ "ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਇੱਕ ਆਮ ਸਿਧਾਂਤ" ਕਿਹਾ।
ਟੇਲਰ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ - ਕੰਮ ਦੇ ਔਜ਼ਾਰਾਂ ਦੇ ਮਾਨਕੀਕਰਨ ਦੁਆਰਾ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੀ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਰਤ ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨਾ। ਫੈਓਲ ਨੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਸਿਧਾਂਤ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਸਿਖਾਉਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ।
ਟੇਲਰ ਨੇ ਆਪਣਾ ਧਿਆਨ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੁਆਰਾ ਤੱਥਾਂ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦੁਕਾਨ ਦੇ ਫਲੋਰ 'ਤੇ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਫੈਓਲ ਨੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਚੱਕਰ ਦੇ ਆਮ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਸਮਾਨਤਾ - ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਅਤੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਆਪਸੀ ਸਹਿਯੋਗ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ।

ਮਨੁੱਖੀ ਗਤੀਵਿਧੀ ਦੇ ਖੇਤਰ

ਫੈਓਲ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਟੇਲਰ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਟੇਲਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਤਬਦੀਲੀ ਆਈ ਹੈ, ਪਰ ਫੈਓਲ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪਰੀਖਿਆ 'ਤੇ ਖਰੇ ਉਤਰੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਜੇ ਵੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਮੂਲ ਵਜੋਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।

ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ

ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਟੇਲਰ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਕਮੀਆਂ ਸਨ: -

ਮਨੁੱਖੀ ਕਾਰਕਾਂ ਨੂੰ ਅਣਡਿੱਠ ਕਰਦਾ ਹੈ - ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਸਮਝਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖੀ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ, ਇੱਛਾਵਾਂ ਅਤੇ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨੂੰ ਅਣਡਿੱਠ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਅਤੇ ਕਰਨ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰਨਾ।
ਅਸੰਤੁਸ਼ਟੀ - ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕਰਨਾ।
ਕੋਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਤਰੀਕਾ ਨਹੀਂ - ਵਿਗਿਆਨਕ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਤਰੀਕਾ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ।

ਆਧਾਰ	ਟੇਲਰ	ਫੈਓਲ
ਮਨੁੱਖੀ ਪਹਿਲੂ	ਟੇਲਰ ਮਨੁੱਖੀ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਅਣਦੇਖਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ, ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਅਤੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ 'ਤੇ ਵਧੇਰੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।	ਫੈਓਲ ਮਨੁੱਖੀ ਤੱਤ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ, ਐਸਪਿਰਿਟ ਡੀ' ਕੋਰਪਸ ਅਤੇ ਇਕੁਇਟੀ ਮਨੁੱਖੀ ਸਬੰਧਾਂ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਸਥਿਤੀ	ਵਿਗਿਆਨਕ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੇ ਪਿਤਾਮਾ	ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾਮਾ
ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ	ਕੁਸ਼ਲਤਾ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ	ਆਮ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ
ਪਹੁੰਚ	ਇਸਦਾ ਸੂਖਮ-ਪਹੁੰਚ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਫੈਕਟਰੀ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਹੈ।	ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੈਕਰੋ-ਪਹੁੰਚ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੇ ਆਮ ਸਿਧਾਂਤਾਂ 'ਤੇ ਚਰਚਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੇ ਹਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦਾ ਦਾਇਰਾ	ਇਹ ਸਿਧਾਂਤ ਉਤਪਾਦਨ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਹਨ	ਇਹ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਸੰਗਠਨ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਾਪਤੀ	ਵਿਗਿਆਨਕ ਪ੍ਰਬੰਧਨ	ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ

ਲੇਖ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ

ਹਿਮਾਂਸ਼ੂ ਜੁਨੇਜਾ

ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਸਟੱਡੀ ਗਾਈਡ (MSG) ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ, ਹਿਮਾਂਸ਼ੂ ਜੁਨੇਜਾ, ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਕਾਮਰਸ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹਨ ਅਤੇ ਮਾਣਯੋਗ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ (IMT) ਤੋਂ MBA ਹੋਲਡਰ ਹਨ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਕਾਦਮਿਕ ਉੱਤਮਤਾ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਮੁੱਲ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਅਣਥੱਕ ਇੱਛਾ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਵਿਅਕਤੀ ਰਹੇ ਹਨ। ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ "2025 ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਉੱਦਮੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕੋਚ (ਬਲਾਈਂਡਵਿੰਕ ਅਵਾਰਡਜ਼ 2025)" ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਮਿਹਨਤ, ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਤੇ MSG ਦੁਆਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਮੁੱਲ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹੈ।