व्यवस्थापन कार्यको रूपमा नियन्त्रणमा निम्न चरणहरू समावेश छन्:

1. मापदण्डको स्थापना- मापदण्ड भनेको योजना वा लक्ष्यहरू हुन् जुन व्यावसायिक कार्यको क्रममा प्राप्त गर्नुपर्ने हुन्छ। तिनीहरूलाई कार्यसम्पादनको मूल्यांकन गर्ने मापदण्ड पनि भन्न सकिन्छ। मापदण्डहरूलाई सामान्यतया दुई भागमा वर्गीकृत गरिन्छ-

   1. मापनयोग्य वा मूर्त - मापन र व्यक्त गर्न सकिने मापदण्डहरूलाई मापनयोग्य मापदण्ड भनिन्छ। तिनीहरू लागत, उत्पादन, खर्च, समय, नाफा, आदिको रूपमा हुन सक्छन्।

   2. मापन गर्न नसकिने वा अमूर्त - केही मापदण्डहरू छन् जुन मौद्रिक रूपमा मापन गर्न सकिँदैन। उदाहरणका लागि - प्रबन्धकको कार्यसम्पादन, कामदारहरूको विचलन, चिन्ताप्रति उनीहरूको दृष्टिकोण। यी मापदण्डहरूलाई अमूर्त मापदण्ड भनिन्छ।

   यी मापदण्डहरूको स्थापनाबाट नियन्त्रण गर्न सजिलो हुन्छ किनभने नियन्त्रण यी मापदण्डहरूको आधारमा गरिन्छ।

2. कार्यसम्पादनको मापन- नियन्त्रणको दोस्रो प्रमुख चरण भनेको कार्यसम्पादन मापन गर्नु हो। वास्तविक कार्यसम्पादन मापन गरेर विचलनहरू पत्ता लगाउन सजिलो हुन्छ।

   कार्यसम्पादन स्तर कहिलेकाहीं मापन गर्न सजिलो हुन्छ र कहिलेकाहीं गाह्रो हुन्छ। मूर्त मापदण्डहरूको मापन सजिलो छ किनकि यसलाई एकाइहरू, लागत, पैसाको सर्तहरू, आदिमा व्यक्त गर्न सकिन्छ। प्रबन्धकको कार्यसम्पादन मापन गर्नुपर्दा मात्रात्मक मापन गाह्रो हुन्छ। प्रबन्धकको कार्यसम्पादन मात्रामा मापन गर्न सकिँदैन। यसलाई केवल निम्न द्वारा मापन गर्न सकिन्छ:

   1. कामदारहरूको मनोवृत्ति,
   2. काम गर्ने उनीहरूको मनोबल,
   3. भौतिक वातावरण सम्बन्धी दृष्टिकोणमा विकास, र
   4. वरिष्ठहरूसँग उनीहरूको सञ्चार।

   यो कहिलेकाहीं साप्ताहिक, मासिक, त्रैमासिक, वार्षिक रिपोर्टहरू जस्ता विभिन्न रिपोर्टहरू मार्फत पनि गरिन्छ।

3. वास्तविक र मानक प्रदर्शनको तुलना- योजनाबद्ध लक्ष्यहरूसँग वास्तविक कार्यसम्पादनको तुलना धेरै महत्त्वपूर्ण छ। विचलनलाई वास्तविक कार्यसम्पादन र योजनाबद्ध लक्ष्यहरू बीचको खाडलको रूपमा परिभाषित गर्न सकिन्छ। प्रबन्धकले यहाँ दुई कुरा पत्ता लगाउनु पर्छ - विचलनको हद र विचलनको कारण।.

   विचलनको हद भन्नाले प्रबन्धकले विचलन सकारात्मक वा नकारात्मक छ कि छैन वा वास्तविक कार्यसम्पादन योजनाबद्ध कार्यसम्पादन अनुरूप छ कि छैन भनेर पत्ता लगाउनु पर्छ। प्रबन्धकहरूले अपवादद्वारा नियन्त्रण अभ्यास गर्नुपर्छ। उसले व्यवसायको लागि महत्वपूर्ण र महत्त्वपूर्ण विचलनहरू पत्ता लगाउनु पर्छ।

   सानातिना विचलनहरूलाई बेवास्ता गर्नुपर्छ। मेसिनरीको प्रतिस्थापन, कामदारको नियुक्ति, कच्चा पदार्थको गुणस्तर, नाफाको दर, आदि जस्ता ठूला विचलनहरूलाई सचेत रूपमा हेर्नुपर्छ। त्यसैले भनिन्छ, "यदि प्रबन्धकले सबै कुरा नियन्त्रण गर्छ भने, उसले केही पनि नियन्त्रण गर्दैन।"

   उदाहरणका लागि, यदि स्टेशनरी शुल्क ५ देखि १०% सम्ममा सानो वृद्धि भयो भने, यसलाई सानो विचलन भन्न सकिन्छ। अर्कोतर्फ, यदि मासिक उत्पादन निरन्तर घट्दै गयो भने, यसलाई ठूलो विचलन भनिन्छ।

   एकपटक विचलन पहिचान भएपछि, प्रबन्धकले विचलन निम्त्याउने विभिन्न कारणहरूको बारेमा सोच्नु पर्छ। कारणहरू निम्न हुन सक्छन्-

   1. गलत योजना,
   2. समन्वय खुकुलो हुन्छ,
   3. योजनाहरूको कार्यान्वयन दोषपूर्ण छ, र
   4. सुपरिवेक्षण र सञ्चार अप्रभावी छ, आदि।

4. उपचारात्मक उपायहरू लिँदै- विचलनको कारण र हद थाहा भएपछि, प्रबन्धकले ती त्रुटिहरू पत्ता लगाउनु पर्छ र त्यसको लागि उपचारात्मक उपायहरू लिनु पर्छ। यहाँ दुई विकल्पहरू छन्-
   1. भएका विचलनहरूको लागि सुधारात्मक उपायहरू लिने; र
   2. सुधारात्मक उपायहरू अपनाएपछि, यदि वास्तविक कार्यसम्पादन योजनाहरूसँग मेल खाँदैन भने, प्रबन्धकले लक्ष्यहरू परिमार्जन गर्न सक्छ। यहाँ नियन्त्रण प्रक्रिया समाप्त हुन्छ। अनुगमन एउटा महत्त्वपूर्ण कदम हो किनभने सुधारात्मक उपायहरू अपनाएर मात्र प्रबन्धकले नियन्त्रणको अभ्यास गर्न सक्छ।