Renolution !

Ik ben Julien Kessler van Up! Architects, een bureau dat gespecialiseerd is in duurzame bouw en renovatie, voornamelijk in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest.

Energierenovatie is vandaag essentieel: we moeten de Kyoto-doelstellingen halen en onze impact op het klimaat verkleinen.
De bouwsector is verantwoordelijk voor een groot deel van de uitstoot: in Brussel komt meer dan 40% van de emissies van gebouwen, die vaak oud zijn. Er is dus een grote uitdaging op het vlak van renovatie.

De energieprestatieregelgeving bestaat al sinds 2008, met de EPB, maar de laatste jaren merken we een sterk groeiende interesse van het publiek voor energierenovatie.
Bij nieuwbouw zijn de normen strikt, maar bij renovatie was er tot voor kort weinig verplichting. Vandaag komen steeds meer klanten met de wens om hun gebouw te isoleren en de energie-efficiëntie te verbeteren.
Die trend is nog versterkt door de oorlog in Oekraïne: de energiekosten zijn zo sterk gestegen dat ze soms even hoog zijn als de huurprijs. Mensen hebben er dus alle belang bij om te isoleren om hun factuur te verlagen.

We zien ook een mentaliteitsverandering: renovatie is niet langer alleen esthetisch, maar vaak grondig of puur energetisch.
Een bestaand gebouw renoveren is op zich al duurzaam, maar we kunnen nog verder gaan door na te denken over de materialen: ecologische isolatie, hergebruikte materialen of zelfs circulair bouwen.

Zo kunnen sommige uitgenomen isolatiematerialen opnieuw worden gebruikt in andere projecten.
Deze circulaire aanpak, die sterk wordt ondersteund door Leefmilieu Brussel, betekent dat we materialen hergebruiken in plaats van ze weg te gooien.
Dat geldt zowel voor esthetische elementen – zoals een schouw, deur, handvat of lamp – als voor bouwmaterialen.

Duurzaamheid gaat verder dan enkel hergebruik. Ze omvat ook:

• de herkomst van de materialen: natuurlijke materialen zoals houtvezel zijn milieuvriendelijker dan minerale wol;

• de demonteerbaarheid: materialen plaatsen op een manier die hergebruik in de toekomst mogelijk maakt;

• de flexibiliteit van de ruimtes: gebouwen ontwerpen die zich gemakkelijk kunnen aanpassen zonder alles te moeten afbreken.

In Brussel ontstaan steeds meer tweedehands bouwmateriaalstromen, ook al is opslagruimte schaars.
In een van onze projecten hebben we bijvoorbeeld leem uit Brusselse bouwplaatsen gebruikt in plaats van klassiek pleisterwerk.
Dat hergebruikte materiaal heeft zelfs betere eigenschappen: het reguleert vocht, is herbruikbaar en volledig natuurlijk.

Qua kostprijs merken we dat het vaak vergelijkbaar is. Hergebruik kan goedkoper zijn in materialen, maar vraagt meer arbeid – een oude deur schuren duurt langer dan een nieuwe plaatsen.
Toch levert het vaak een mooier resultaat en meer karakter op.

De voordelen van hergebruik zijn duidelijk: minder afval, betere materiaalkwaliteit, behoud van erfgoed...
Maar er blijven uitdagingen: de sector moet zich verder ontwikkelen, en de technische regelgeving moet beter aangepast worden aan hergebruik.
Bovendien vraagt hergebruik samenwerking: architect, studiebureau, aannemer en opdrachtgever moeten bereid zijn hun gewoontes te veranderen.

De sector evolueert snel. Brussel speelt daarin een belangrijke rol met oproepen voor voorbeeldgebouwen, die goede praktijken verspreiden en andere actoren inspireren.

Vandaag denken we ook meer na over de globale milieu-impact van gebouwen:
is het beter een passief gebouw te bouwen met petrochemische materialen, of een lage-energiewoning met biogebaseerde materialen?
Het gaat om de juiste balans tussen energieprestatie en milieu-impact.

In een recente renovatie van een herenhuis hebben we gekozen voor natuurlijke materialen:

• houtvezelisolatie,

• gebrand houten gevelbekleding,

• zonnepanelen en een warmtepomp om het energieverbruik te verlagen.

We gebruiken ook de TOTEM-software, ontwikkeld door de drie Gewesten, om de milieu-impact van materialen te vergelijken en de meest duurzame oplossingen te kiezen.

Mijn advies aan opdrachtgevers:
omring u met een team – architect of aannemer – dat duurzaam bouwen en hergebruik echt beheerst.

En aan aannemers:
volg opleidingen en durf de stap te zetten naar deze manier van werken.
Het vraagt wat aanpassing, maar het brengt veel voldoening en draagt bij aan een duurzame toekomst.