
Inchradokshan
~
Im a sebntiin nou, ahn Benji disaid fi taak bout ihn laif tu wan a ihn fren dem. Som paat stan out muor dahn adaz, bot wan ting kaman bitwiin aal a dem: di uoliip a schrogls we ihn go chruu. Nex mont im a gaa Kyanada go stodi pahn wahn ful skalaship, redi fi go shuo di worl wa ihn riili mek op a. Kom wid mi, ahn fala di paat we kyaa im kom yaso, miebi iwii gi yu likl uop se tingz gwaihn work out fi yu wan die tu.
Chapta 1: Dier Dier Antijais
***
~Kou an Guot tu di slaata~
Evri Fraide maanin bifuo mi go skuul, mi ron kraas di fens gaa di slaata ous- Aal mi did afi du woz kot chruu di kien fiil ahn jomp uova wahn gota. Di bucha dem yuus tu kil kou ahn pig, ahn fi som riizn mi did lov fi si evriting. Di naif dem did lang ahn shaap an dem yuuz difrent wan fi di kou an di pig. Afta di fos stab, a di siem ting apn tu di tuu a dem duo, an a da taim de mi rialaiz se animal kyahn fiil pien tu. Di soun we di kou ahn pig mek az dem jraa dehn laas bret yuus tu aant mi. An a di siem miit mi wuda iit lieta dong ina di wiik. Mi wii neva figet di siiriosnes pan di bucha dem fies… Di muonin… Di blod… Wen di animal dem jrap a grong… di luk pan di bucha fies wen im don… Di rosh we mi get frahn aal dis kyaahn eksplien wid wod. Afta dat don, mi ron go bak a di yaad fi go bied ahn ed out.
Nex wiik agen.
***
~A so mumi se~
“Benji, yuu Gilbert ahn Jiemilii gwaihn afi go liv wid unu Antijais. Rabert no waahn fi go, bot im uol inof fi tek kier a ihnself. So gwaan go pak op yo tings dem bifuo i get tuu liet.”
Mumi don disaid aredi, bot a wa mek mi kyaahn tan wid dadi agen? Afta mi no main ef wi afi kuk pahn ud faiya. Mi no nuo we mi bada go tel ar se wi lait ahn waata kot aaf fa, kaaz nou wi afi go muuv.
“Aarait. So mumi, yo suuhn kum bak?”
“Bwai biebi, a jos a fyuu muor mont. Mi de ya a work aad fiwi sa. Benji, mek mi taak tu yu sista de.” Bwai, mumi no rialistik at aal; di skai blak op uova wi fyuucha, bot shi a pramis son shain siem wie.
“Mumi Jiemi de uova Shaaliin yaad frahn maanin. Gilbert mosi gaan go kaal ar bot shi no kom yet.”
A did di sekan taim nou Jiemilii mis mumi pahn Misklaadet fuon.
“Bot a wa du mi daata duo iihn, mi kyahn neva get ar. Wa swiit nani guot ago ron ar beli!… Biebi di uman did se mi onggl av wan minit lef, so lieta. Memba fi pak op unu tings ahn go dong a unu anti tumaaro. Se tangks tu Misklaadet fimi. Memba se mi lov unu, waak gud!”
***
~Chrii a kroud~
“Di chrii a unu ago sliip pan de bed de kraas frahn Kiira.”
Ar maaga lef an paint pahn wahn dobl bed front a ar. I did luk kaina sumaal fi di chrii a wi, kansidarin se wi yuus fi av sepret bed, bot mi sumail siem wie ahn se, “ye.” Mi tek mi taim luk roun di ruum, bot kwestyan did a raid mi, “ou kom wi kudn stie wid dadi, ou kom?” Di ruum wehna bout ten bai ten fut, wid tuu duor we liid frahn di livin ruum an di neda wan tu Antijais bedruum. Chrii baril shub op ina wan a di kaana dem, a wahn kriep op kriep op bagas buod dresa did de gens di waal bisaid wi bed. Praivisi neva gwaihn go bi wahn apshan yaso at aal. Wiet de, a mosi dis tiicha se a hextendid faambli man, kaaz iz a uoliip a piipl liv ina dis ya wan ous ya: Frahn grani, tu di grani pikni dem, tu di grani pikni pikni dem, ahn nou di chrii a wi. Mi kount tu miself op tu sixtiin an den shuo Gilbert se, “a demaya moch a wi de ina di ous nou.” Di ruum dii daak, wid onggl likl lait a siip iin chruu wahn luuva windo we dii uova wi bed. Bifuo mi get fi rejista ebriting gud Antijais kaal wi ina di livin ruum ahn staat gi wi sohn sitn we shi se shi bai fi wi wid mumi moni. Iich wan a wi get: wan likl boul, wan likl pliet, wan kop, wan tuutbrosh, wan likl tuupies, ahn wahn tuu liita bakl a arinj suoda. Mi se tangks an ton iina di ruum wid dem. Yu shuda si mi tiit dem; a mai mada bai demya fimi. I did fiil kaina gud fi nuo se mumi did a go tek kier a wi, kansidarin se di laas kopl mont dem dii so rof.
***
~A no so wi du tingz roun yaso~
Mi ton roun iina di bed ahn luk op striet ina Kiira fies, duo mi yai dem dii bieli opn. A kuda we shi a wiek mi op fa?
“Yu miin fi tel mi se, di fluor we mi tel yu se fi palish dis maanin wen mi lef no palish aal nou? Tek yu raas out a i bed ahn go du i bifuo mi fain sitn fi dos yu out wid!”
Bot a wa dis duo iihn, shi kudn wiet til maanin? Mi afi rub mi yai dem az mi a kraal outa i bed; Jiemilii ahn Gilbert dem faas a sliip siem wie. A kudn mii sliip ded? Az mi liin aafa di ej, dem staat fi stor, ahn Gilbort tek di kuoknat brosh we shi push giim. Bwai, wi dii so taiyad wi no iivn av mout fi aagyu wid ar. Kiira loud mout wiek op Antijais tu ahn shi muuv uopn di duor ahn piip iin. Shi woz suo nais fi tek wi iin wen mumi niid ar elp dat shi uda dashi ina wi tiit ef wi did eva komplien to ar. Mi no se notn, an shi tan op de suoso so a wach wi. Jiemilii shii naav no manaz frahn maanin duo, ahn baal out bluu morda se shi naa palish no grong wid no red palish. Antijais aaks ar ou shii wan brait so ahn tel ar se shi ago kaal ar tida Antimorna pan ar. Aal nou Jiemilii no boj.
“…Yes man, shi duohn waahn fi du notn iin ya, aal shi gud fa a fi priti op ar self. Lisn tu ar in de a nyam op Kiira…Mi taiyad a di disrispek! Bot mi ago lef ar aluon ino, kaaz ar mada suuhn kom, an mi waahn shi fi kohn fain ar kwiin jos laik ou shi lef ar…” Antijais staam bak ina di ruum ahn se tu Juodi, “yu gwaan man, yu gwaan. Aal mi afi se iz, unu niid fi pul muo wiet roun ya.”
Antijais likl daata jomp bak iin pan di kanvasieshan wid ar mash mout, “A chruu mama…you unu ori op man, mi ahn mi pitni waahn go bak a wi bed, a afta lebn!”
Wans wi don, di ous kwaiyat bak dong, an wi go bak a wi bed.
Onggri did a baak ina mi tomok, bot mi manij fi faal asliip ivenchuwali. Jais ed did a at ar, so shi neva kuk no dina. Aal di siem, miebi a di siem parij we shi swiitn wi shuga shi uda kuk tinait. Mi no so onggri! Mi kech ar bak duo, kaaz mi yuujali manij fi sniik iina ikichin ahn tek out wahn bakl a juus outa di diipfriiz. Shi did ron a shap ina di aakied, ahn shi aalwiez av wuoliip a juus in de we shi friiz ahn kyaa gu dong de. Mi did afi smaat duo, kaaz she wuda brok mi aas ef shi did eva kech mi; mi jos stofi ina mi skuul bag ahn dringki wen mi riich skuul. Duol, Guzla, Insiizn, Luukozied, yuu niemi, mi dii tiifi. Jais staat rashan evriting ina di ous- a mosi bikaaz mumi stap sen moni. A dii di onggl wie mi kuda ties dem kaina sinting de we moni afi bai.
Di neks maanin, di chrii a wi wiek op bout siks torti. Evri maanin wi chrai fi fos di res a wi kozn dem fi di riek dem. Wi paatna wid Bab, Bil ahn Biyangka fi swiip op chrii difrant paat a i yaad. I neva iizi, kaaz a dii wan big eleva yaad, bot wi kudn get redi fi skuul til i don. Iz a gud ting mi aiyan mi kluoz frahn Sonde, kaa mi don liet fi skuul bai di taim mi staat bied. Jais aalwiez mek tii fi di wola wi, wid bred ahn bota ar sinting elz we simpl. Afta wi nyam, we gaa skuul. Evribadi we go liet afi jain di liet gruup we de baka di res a pitni dem. Di wola wi get lik ina wi an bifuo wi go klaas, ahn evribadi did nuo. Di res a pitni dem yuus tu chobl mi, bot mi neva main afta a wail, kaaz afta mi kudn du no beta!
***
~Sok Iin Nof Ier~
Yu eva yuuz pit tailit yet? A wan Jais did av, ahn mi yuus tu fried se mi gwaihn jrap iin de wan die. Bot unu nuo ou i go wen niecha kaal- yaafi ansa pan di dobl. Di sent dii aalwiez a raiz frahn diip dong, ahn yu kuda ier di flai dem a boz dong iin de. Aarait. mi tek wahn big gulp a ier ahn ron go iin de. Yu afi kierful no fi uopn yu mout ino, kaaz den i uda kom iin laik se yaa ties duudu. PlAP!…PLAP!…PLAP! A siem soi soun wen yu jrap raktuon in de. Yu kudn elp bot fiil doti afta dat, so a wuda biedin taim. A wanda ef a did mi aluon a go chruu dem tingz de ina Jumieka? Piipl did riili liv so?
***
~Difrent Sistim~
Mi jos wiek op no tuu lang. I orli, bot Jais se bed no fi sliip ina wen die lait. Wi kudn iivn go lie dong ef wi taiyad afta wi ramp. Ina eni kies, tide a washin die. Di chrii a wi baro sepret biesn ahn shier di bag a fab we shi lef fi wi. Mi did afi wash mi uona kluoz a riba afta wi lait kot aaf, so mi did a get yuus tu i. Bifuo dat, mumi wuda wash wid ar mashiin we shi chos frahn kuots ar wid ar an dem. Jais insis se wi fi kyahn wash bai fiwi iej, ahn tel wi ou shi tiich ar tida granpitni Bab fi wash frahn im a faiv. Wi no komplien. Da siem nait de, mi en op a baal a di dina tiebl wen mi si plaatn parij a sorv ina mi bluu boul. Mi duohn laik parij, i aalwiez mek mi fiil sik. Den agen, piipl riili nyam parij fi dina? Di wola ipitni dem a luk pahn mi laik mi mad. Mi naa tap baal notn. Wen Jais si mi shi tek op di boul frahn infront a mi. Mi fraitn si shi kom bak wid a boul a chikin chasi suup we di big piipl dem did a nyam. “Ai ya yai!” Di suup bon mi pahn mi an! Luk ou di uman jrap di sinting dong pani tiebl ahn meki plash pahn mi . . Bwai… Bwai… Mi no waant i agen!
***
~*Kistiit* A neva mii…~
Jeri a did mi kozn, bot chuu shi so big mi yuuz tu kaal ar Antijeri. Somtaim mi yuus tu fain miself ina di ous aluon, ahn di onggl ting we mi kuda fain fi du a saach op piipl tingz. Mi neva nuo wa kaina chreja mi huda kom kraas, bot Jeri did a wahn tiicha a di biesik skuul dong di ruod, ahn mi did nuo se shi av aal kaina priti priti piepa we shi get fran ar neda sista a farin. Mi yuus tu tek out likl likl ahn aid dem anda di sela inna wahn uol we mi dig. Wan die mi kom kraas bout fiftiin yuues an mi tek i out. Afta nobadi kudn did nuo se a mi tiif i?
Mi did staat wahn club a skuul wid som a mi klaasmiet dem, ahn wi did waahn fi av wahn piknik, so wi disaid fi staat wahn fon rieza. Wi liebl sohn emti tin wid liebl we wi mek, den buor di tap a dem wid naïf. Evri lonch taim, wi wuda waak roun Puot Maraiya ahn aaks fi moni. “Eluo saar, wi av wahn klob a di praimeri skuul fi divelop suoshal skils wid gried chrii chilren. Yu kyahn kanchribyuut somting tuwaadz i?” Mi stil sopraiz ou iizi piipl yuus tu paat wid dem moni- dem did jenaros bad. Mi did aal put di US dem dong iin a di tin de fi bil op wi kalekshan.
Wan maanin mi lef di yaad wid di tin ina mi an, wen Maastamas, Jais ozban, aaks mi “a wa de iin de.” Mi eksplien tu dis man we mi a riez di moni fa, onli fi ier im se, “mek mi si no.” Mi se mi prie so til se i tuu daak fi ihn si di yuues dala dem dong iin de…bot i luk laik se gad nehna lisn tu mi- notn anyuujuwal! Lieta ina di iivlin Jais beg fi si di tin tu. Wen shi si di dalaz dem shi aax mi we mi get dem fram. Chruu mi a gud laiya frahn lang taim, mi jos tel ar, “wahn bwai niem Gadfri we chravl regyula gi mi dem.” Shi shiek ar ed laik shi biliiv mi den se, “mi gwaihn fala yu gaa skuul a maanin fi taak tu Gadfri.” Mi se man, rait desomi nieli pis op miself. Di nex maanin, shi fala mi fi chuu, orli bifuo skuul staat. (Mi neva wehn afi swiip yaad de maanin de.) Bifuo mi kyaa ar go di klaas, she se tu mi, “tel mi di chuut bikaaz mi nuo se a tiif yu tiif di moni frahn Jeri.” Mi staat baal de nou, kaaz mi kyaahn du notn agen fi kanvins ar adawaiz. Afta mi neva miin fi tiifi. De die de, mi shiem til shiem kyaahn don. Bot ou kom big piipl fi av moni bot likl pitni neva fi av non- dat duohn fier. Afta dat, evritaim mi go ina ar ruum mi si di tin a di kaana a ar bedsaid. Mi no nuo ef a mak shi did a chrai mak mi, kaaz i neva luk laik shi uopn i; bot mi nuo se shi uopn i op wan die ahn spen di resa moni we shi fain duo. Afta mi ahn mi fren dem work so aad fi get i.
***
~Riva kum dong!~
Di bes paat a anti yaad a dii di riva we ron biyaini. Evri wiiken wi wuda ron go dong de go kech fish, ar pik gwaava. Wan die, mi nieli ded dong de wen mi go disaid fi swim ina di riva we jos kum dong. Di waata did a muuv faas, ahn nof likl waata faalz did mek weni riva did a ruor. Evribadi did redi fi go bak op, ekspeshali chuu wi neva fi kom dong ya, bot mi beg dem fi wiet pahn mi, “wan laas taim!” Den, outa nowe- die ton nait! Mi tan op pahn sohn rak pahn wan a di faalz dem, onggl fi luuz mi balans ahn fi di riva staat wash mi we. Mi grab aan pan di riva bangkin, ahn uol out mi an fi smadi kech mi, bot niecha dii waahn fi tiich mi a lesn, faa di bangkin did mek op a san an it just brok we. Dong di riva mi de go, nier nier di paat we dem se mermied liv. Mi staat fret nou. Mi si wahn tree ruut ahn grab aan pani. Mi badi kompliitli arizantal wid di sorfes a di wata ahn mi kuda onggl prie se it no tier aaf wid mi. Wahn bwai uufa yaad mi de biyain kom dong ahn pul mi op. Evribadi tan op wid dehn yai dem uopn op pahn mi; mi fren dem did a ron saida i riva ahn fainali riich mi. Mi aat a biit faas, mi main aal uova di plies. Di uola wi ron bak a di yaad, den mi beg dem nofi tel nobadi waapn, kaaz a wuda shuorli get a haasn pahn mi taiyad badi.
***
~Mi sik ahn taiad~
Pingk yai a go roun, ahn mi did luki inof fi avaid i, antil nou. Sandi kechi fos, den Kluova, den Bil, den Bigbab, den Jeri, den Biyangka, den mi! Mi wiek op dis maanin wid mi yaid dem siil op wid mata. A did onggl a matara taim, wid somoch piipl a inabit di siem spies. Evri iivlin, Jais mek som kaina kankakshan wid sitn shi kaal bisi, ahn jrapi ina mi yeye dem. Fi wan uol mont, mi no go skuul. Mumi se mi fi tel anti fi kyari mi go dakta, bot shi se a di siem ting dakta a go put ina pil. Enitaim mi ben dong i yuus tu fiil laik se sohn tring biyain mi yai a draa mi bak op. Yu eva av da fiilin de yet? Wen mi go bak a skuul mi did laas an i wuda tek wahn lang wail bifuo mi kech op bak agen.
***
~Beta mos kom~
Mumi aalwaiez a tel mi wan die wan die tingz ago beta, an i luk laik se dat die de fainali kom. Faiv mont wid mi wikid anti ahn mi redi fi lef lang taim. Wi gwaihn go bak op a wi yaad we wi big breda stil de. Dadi de a Morka nou duo, so im naago de de.
A wanda wa mumi ago kyaa fi mi?
Tags: Cassidy/JLU Orthography, Chailud, Farin, Jamaican Creole, Patwa, Ruural Laif, Shaat Tuori