MIDDELEEUWSE EN RENAISSANCE BIBLIOTHEKEN / 17e en 18e eeuw / Prefect Vaticaanse bibliotheek B.Platina

17 dinsdag mrt 2026

Posted by in uncategorized

≈ Een reactie plaatsen

In 1964 is zowel in Parijs als Genua een tentoonstelling geweest rond architectuur van bibliotheken, ‘Architecture des Grandes Bibliothèques’ beginnen met de Griek-Romeinse bibliotheek van Efese in Klein-Azië tot moderne openbare bibliotheken in Europa, in totaal 76 gebouwen omvattende. Georganiseerd door het Centre d’Information et de Documentation du Batiment in Parijs èn het Palazzo dell’ Edilizia in Genua. Van dr. Zipoli ontving ik destijds voor het bibliotheekmuseum de gebruikte foto’s van oude bibliotheken, hieronder met een scan weergegeven.

Architecture des grandes bibliothèques (selectie Middeleeuwen en Renaissance)

Inleiding van Franstalige catalogus

De oudste nog bestaande bibliotheek in Europa is de kapittelbibliotheek in Verona, waarvan de geschiedenis teuggaat tot de 8e eeuw en zelfs tot het jaartal 312, twee eeuwen na de bekering van keizer Constantijn tot het christendom. Tussen cira 110 – 180 leefde de Romeinse jurist Gaius, die zijn ‘Gaius Institutiones’ schreef. Zijn dandbok voor he Romeins recht werd in de zesde eeuw de basis voor de ‘Instututiones Iustiananus’, die werden opgenomen in het Crous Iurus Civilis. De bibliotheek in Verona bezit o.a. de Gotica Veronese’, een uit de zesde eeuw stammend manuscript waarin Gotische glossen bij een Latijnse tekst zijn opgenomen. In het scriptorium van Verona zijn onder Pacificus van Verona (cira 776-814) tenmiste 218 manuscripten. geschreven.
Voorzijde van pubicaties gewijd aan de Biblioteca Capitolare in Verona
Luchtfoto van kloostercomplex met religieuze bibliotheek in Verona. De laaste verbouwing dateert van 1948
Interieurfoto van de kapittelbibliotheek Verona. Uit: Anthony Hobson, Libraries’. p.16-21.
Liberey St. Andreas, Braunschweig, Duitsland, circa 1412-1422
Religieuze kapittelbibliotheek in Noyon, Frankrijk, circa 1506
Kettingbibliotheek van de Walburgiskerk un Zutphen, Nederland 1561-1563
Pagina uit het standaardwerk van dr. K.O. Meinsma ‘Middeleeuwsche bibliotheken’. Zutphen, 1903. 320 pagina’s, Hoofdstuk V betreft ‘De Librije te Zuphen’ , p, 198-246. Tevens bezit ik van dr. Theodor Gottlieb ‘Über Mittelalterliche Bibliotheken’, 1890, 520 pagina’s. , waarin Niederlande. inclusied Zutphen, is beschreven op de bladzijden 255-264.
De Librije in Zutphen Nota Bene. Behalve in Zutphen en Cesena (Italië) bevindt zoch ool in het Engelse Hereford nog een middeleewse kettingbibliotheek
Wetenschappelijke catalogus van Zutphense librije gepubliceerd
Twee oude postkaarten van de Liibrije in Zutphen
De Schrijver A.C.W.Staring (17571840), wiens eerste vrouw uit Zuyphen afkomstig was, en die op kasteel De Wildenborch in de buurt van Vorden woonde, werd door de legende van een duivel in de librije rondwaarde geïnspireerd. Hij berijmde het verhaal van de duivel, die een argeloze monnik een loer tracht te draaien, in ‘Jaromir te Zutphen’ : ‘Liep hier de duivel waarlijk rond – in de oude boekerij! – Zoo dicht aan Godes heiligdom – Zoo dicht aan ’t sakristij! – En ziet men op het vast cimment – Zijn felle klauwen ingeprent! – Gelukkig was die oude tijd – Toen als de booze kwam, – Een ieder door oo zichtbaar blijk – Zijn bijijn ras vernam – Toen men hem voelen kon en zien – En dus geduchte weerstand bien! ‘

Privébliotheek van de Italiaanse hertog Frederico de Montefeltro (1422-1481) in Urbino, Italië
Exterieur kerkelijke Bibliotheca Malatestiana in Cesena, Italië, ontwerp Matteo Nuti, 1447-1452
Interieur van de Bibliotheca Malatestaina, Cesena ‘Domenico Malatesta Novello built up a personea library in Cesena in northern Italy in 1462, and then opened it to the public t the convent of Sn Francisco. Two citizens of te town were associated with the Friars in controlling the library. It was housed in building which was one hundred forty-eight by thirty-four feet, and which was designed by Matteo Nuzio, a celebrated architect o the period. There were thirty-two desks on each site of the long room, wih about sixteen books per desk. In 1473, this library was enlarged with the gift of the medical collection of Giovanni di Marco, consisting of scientific manuscripts dating from the thirteenth contury onward in Latin, Geek and Hebrew’. (Elmer D.Johnson. History of Libraries in the Western World, 1970, page 155).
Vooromslagboek over Biblioteca Malatesta, door Antonio Domeniconi, 1982.
Interieur van de Girolamini Bibliotca in Napels. Met rijke collectie van manuscripten, incinabelen en 160.000 boeken. Opgericht in 1586 en daarmee ook van de oudste openbare bibliotheken van Italië. Met titel ook van Nationale Bibliotheek.Begin van deze eeuw in het nieuws geweest vanwege diefstal van kostbare werken door een criminele bende. Na aanhoudong van de hoodverdachte kon ongeveer 80% van de gestolen boeken via antiquriaten e.d. achterhaald worden.
Recente foto van de Girolamini Nationale Binliotheek in Napels
Liberia Piccolomini in de kathedraal van Siena, Italië, 1492/1502-1509. Bevat o.a. de manuscripten /boeken van paus Pius 2. De fresco’s van Pinturicchio en diens leerlingen dateren van 1502-1509.
Gravure bibliotheek in kathedraal Siena, getekend Villemin engegraveerd door Rouargue
Twee van de fesco’s in de Libreria Piccolomini, kathedraal Siena.

–

Houtsnede Escoriaal plaeis, uit: Magazijn, circa 1870. Gebouw aangevangen onder de regering van Philips II, onder Philips III voortgezet en onder Philips IV voltooid. In 1674 door een zware brand geteisterd, maar onder Karel II hersteld. De boekerij bestaat o.a uit een zaal van 50 treden lengte en bevat 5 gaanderijen; in de rondte van welke de boeken gerangschikt staan in de muur uitgehouwen kasten. Zij bevat een menigt kostbare werken, maar vooral een schat van belangrijke andschriften, in verschillende talen. Onder deze munten uit de viier Evangeliën met goude letters; het door de Heilige Augustinus eigenhandig geschreven werk over de doop van kinderen, de oorspronkelijke werken van de Helige Theresia etcetera.
Gravure zaal Escuriaalbibliotheek
Gravure Escuriaal bibliotheek naar een ontwerp van Gustave Doré
Bibliotheek in het Escorial paleis buiten Madrid, ontworpen door Juan de Herres, about 1568
‘Philip II built the Palazzo and Escorial Library , appreciated the value of Arabic sources and brought together all that he could find in Spain, plus others purchased in Morocco. The Libraryof San Lorenzo de la Escorial founded in 1565, is a most valuable historical collection, with some 60.000 volumes and several thousand manuscripts. It became virtualy a national reference library, greatly enlarged by the accession of many private libaries nd collections. Don Diego de Mendoza presented his private libray collected when he was ambessador in Venice Italy to the Escorial in 1576‘. (Elmer D.Johnson, ‘History of Libraries in the Western World’ , 1970)
Escorial pronkzaalbibliotheek
Klooster van de H. Laurentius en trap naar de Bibliotheca Mediceo-Laureziana, in Forence, Italië, begonnen in 1525 dankzij Clemens VII (1478-1534, paals paus opvolger van Nederlanders Adrianus VI van 1523 tot 1534) , naar ontwerp van Michelangelo, voltooid door Giorgio Vasari in 1568.
Interieur van Bibliotheca Mediceo-Laurenziana in Florence, Italië
18e eeuese gravure van de Laurenzia bibliotheek door F. Bartolozzi naar een ttekening van G.Zacchi
Reliëfs in Bibliothea Mediceo-Laurenziana, Florence met ontwerpen van Michelangelo
Zaal van Bibliotheca Marciana in Venetië, ontworpen door architect Jacop Sansovino 1536-1553, Italië
Exterieur Marciana bibliotheek Venetië
Gravure St. Marcusplein, rechts deel Sint Marcus bibliotheek (Parijs, Beauvair, rue St. Jacqes) 18e eeuw
Houtgravure van Sint Marcus-binliotheek in Venetië
Marciana-bibliotheek is een schekking van Sansovino (ps. van Jacopo Tatti)
Gravure van bezoek keizer Frans Joseph van Oostenrijk-Homgarije aan de bibliotheek in Venetië,23 december 1856

=======================

Fresco van Pietro Fachetti (1535-1619): paus Sixtus V keurt het project goed van Domenico Fontana voor de nieuwe Vaticaanse bibliotheek , 1588. (Sixtijnse Zaal)
Platina (pseudoniem van Barthelomeo Sacchi) (1421-1482) door paus Sixtus IV in 1475 benoemd als prefect van de Varicaanse Bibliotheek in Rome. Fresco door Melezzo di Forli, 1477. Het manuscript van zijn boek over de geschiedenis van de pausen sinds Petrus tot bood hij aan de aous en bevindt zich in de Vaticaanse bibliotheek. Van het in het Latijn geschreven werk zijn later aanvullingen en meerdere edities in druk verschenen,
Een in 1626 in Keulen verschenen druk van de geschiedenis der pausen door Platina met supl ement tot Gregorius XV (1621-1623) met gegraveerde portretjes in mijn bezit. 538 pagina’s + index 50 pagina’s

‘The humanist scholar Bartolomeo Platina, was librarian in the Vartican lafter 1475. He cataloged and classified the library, keeping strict records of all use, and opened it to all serious scholars. Although the primary purpose of the library was to collect and preserve works on the history and doctrine of the church, fom the days of Nicholas V onward it also contained an increasing number of secular works. Although he exaggerated a little, the contempory Vespasiano da Bisticci was able to say of the new Vatican Library that “Never since the time of Ptolomy had half an large a number of books of every kind been brought together’. (Elmer D.Johnson, History of Libraries in the Western World. Metuchen, The Scarcrow Pess, 1970, page 156).

Eerste deel Roomsche Pauzen beschtreven door B.Platina
In 1650 gepubliceerd tweede deel als vervolg op Patina van Sixtus IV tot Innocentius X in Nederlandse vertaling. Amsterdam, Lodewijck Spillebout. Met op het titrelblad een afbeelding van de Amsterdamse (ketting)bibliotheek, 784 pagina’s.
Portrtjes pausen in Nederlandse editie
Paus Innocentius X portretgavure uit Nederlandse editie.
Van Platina bezit ik nog een oudere Latijnse druk in perkamenten band verschenen in 1597 in Luik bij Henrici Houij (bevat portretgravures vanaf Petrus tot Clemens VIII, 235ste paus, anno 1592).
Portretgraure door Theodor de Brij van Batholomeus Platina, historicus en Vaicaans bibliothecaris van1475 tot 1481.
Vaticaanse Bibliotheek, gebouwd door Domenico Fontana in 1587-1589 met fresco’s door Cesare Nebbia, Giovanni Guerra en hun assistenten
Boven voorgevel Vaticaanse bibliotheek, gravure door N,. Bonifacio (1538-1592), onder tekening door D.Castelli (17de eeuw)
Houtgravure interieur Vaticaanse bibliotheek
Hal naar de Vaticaanse bibliotheek met beeld uit de derde eeuw van de Heilige kerkvader en martelaar Hippolitus (circa 170 – circa 235) Van dezelfde persoon bestaat een portret mozaïek in de Saint Apollinare Nuovo basiliek in Ravenna
Tijdens het pontificaat van paus Paulus V (1611) is een geheim Vaticaans Archief aangevangen.

==================

Academiebibliotheel Leiden, gesticht in 1575, naar Woudanus
Kopergravure bibliotheek Leiden uit 1610. Aan de linkerwand het panorama van Constantinopel door Lorch
2 gravures van oude bibliotheekzaal Aacdemiebibliotheek Leiden

====================

Grote zaal van de Biblioteca Ambrosiana in Milaan gefotografeerd kort voor een geallieerd bombardement in 1943. De manuscripten en incunabelen, waren elders opgeslagen en bleven bewaard, o.a. een grote collectie tekeningen en teksten van Leonardo da Vinci
Voorgevel van Bibliotheca Ambrosiana, gesticht door kardinaal Frederigo Borromeo, en gebouwd tussen 1603 en 1609 onder arrchitectuur van Lelio Buzzi en Francesco Maria Richini. Bevat tevens Pinacotheca Ambrosiana
Recente foro van grote zaal Bibliotheca /Pinacotheca Ambrosiana in Milaan
Zaal van de Bibliotheca Vallicelliana in Rome, door architect Francesco Borromini, 1642-1643
Bezoek aan Bibliotheca Valliccellliana in 2004
Voorzijde van gids gewijd aan de Biblioreca Vallicelliana. 2001
Links authentieke kast met geschriften van San Filippus Neri (1515-1595, stchter van de priesterorde der Oratorianen en rechts een gedenkmonument gewijd aan kardinaal Ceasar Baronius (1538-1607), die Neri opvolgde als hoofd van de van Oratorianen. Hij was historicus en is in 1595 benoemd als prefect van de Vativaanse bibliotheek. (Biblioteca Valicelliana)
Zaal van de Bibliotheca Casanatense in Rome, door Carlo Fontana, 1700
Brocgure La Biblioteca Casanatense. Roma, 1978.
Biblioteca Casanatense (European Travenl Magazine)

Bezoek aan Bibloteca Angelica en Biblioteca Casanatense, Rome 2007
Leeszaal Biblioteca Angelica in Rome. Een van de ouste openbare bibliotheken in Europa, gesticht door bisschop en bibliofiel Ange;o Rocca (145-1620) in 1604. Hoofdgebouw ontworpen door Luigi Vanvitelli (1700-1773)

Bibliotheek universiteit Joanina in Coimbra, Portugal. gebouwd tussen 1715 en 1728 (eigen foto in 2000 gemaakt toen het nog verboden was in de bibliotheek foto’s te maken

Voor het bibliotheekgebouw in Coimbra, 2000
Interieurfoto van de historische bibliotheek in Coimbra. ‘In Portugal, the major university is at Coimbra which has a central library o over a million volumes housed in a beautiful but old building’ (Elmar D.Johnson, History of Libraries of the Western World’. 1970
Pronkzaal van de Hofbibliotheek in Wenen, Oostenrijk, ontworpen door Johann Bernahrd en Josef Fischer von Erlach, 1722-1726
Ponkzaal Österreichische Nationalbibliothek, Wenen
Keizerlijk bezoek aan de Hofbibliotheek in Wenen
Bibliotheca Corsina in Rome, Italië, met ontwerp van Ferdinando Fuga, 1732-1736. Tevens architect van de Bibliotheca Corsiniana in Rome.
Bibliotheek van Merton Colle, universiteot Oxford, Engeland, 1375-1378
Bibliotheek van Corpus Christi College, universiteit Oxford, Engeland, circa 1517

De Bodleian Universiteitsbibliotheek in Oxford gaat terug tot 1448, gesticht door Humphrey, genaamd de Goede. In 1597 liet Thomas Bodley het oorspronkelijk bibliotheekgebouw bouwen.

Houtgravure van xxterieur van Bodleian universiteit en bibliotheek
Interieur van de Bodleian library, Oxford
19e eeuwse prent van de Bodleian bibliotheek

=======

Gravure van oude bibliotheek Augsburg, circa 1750. Gravure door Georg Dieffenbrunner (1718-1785) naar Joan Klauber
Tekening interieur universiteitsbibliotheek Göttingen, Duitsland, 18e eeuw
gravure van universiteitsbibliotheek in Göttingen, opgericht in 1734 . Anno 2026 met ongeveer 3 miljoen banden.
18e eeuwse Gravure universiteitsbibliotheek Göttingen, door Georg Balthasar Probst (1732-1801)
De geschidenis van deuniversiteitsbibliotheek in Jena gaat terug tot 1549, oprichting van die Fürstliche Sächsische Bibliothek Jena’. Bovenstaand het bibliotheegebouw omstreeks 1820.

Interieur van vroegere Jezuïetenbibliotheek, later Nationale Bibliotheek Victor Emanuel 11 in Rome (18e eeuw)

Voorgaande artikelen