سیستم ارت چیست؟ اهمیت، نحوه عملکرد و روش تست ارت ساختمان

شاید تا حالا براتون پیش اومده که بدنه یخچال یا لباسشویی برق داشته باشه، کلید محافظ جان مدام قطع بشه یا حتی موقع لمس یک وسیله برقی، یه برق‌گرفتگی خفیف احساس کنید. خیلی‌ها توی این شرایط فکر می‌کنن مشکل از خود وسیله برقیه، اما واقعیت اینه که گاهی ریشه همه این اتفاق‌ها به یک بخش مهم از سیستم برق ساختمان برمی‌گرده؛ سیستم ارت.

سیستم ارت یکی از مهم‌ترین بخش‌های ایمنی برق ساختمان است؛ سیستمی که شاید تا وقتی درست کار می‌کند، اصلاً متوجه وجودش نشوید. اما اگر وجود نداشته باشد یا دچار مشکل شود، می‌تواند خطر برق‌گرفتگی، آسیب به وسایل برقی و حتی آتش‌سوزی را افزایش دهد.

توی کارهایی که انجام دادیم، بارها با ساختمان‌هایی روبه‌رو شدیم که صاحب‌خانه تصور می‌کرد مشکل از یخچال، لباسشویی یا سیم‌کشی یکی از اتاق‌هاست، اما بعد از بررسی مشخص شد علت اصلی، نبود سیستم ارت یا اجرای غیراصولی آن بوده است. به همین دلیل، بررسی سیستم ارت یکی از اولین کارهایی است که هنگام عیب‌یابی برق ساختمان انجام می‌دهیم.

توی این مقاله از فازینو توضیح می‌دهیم سیستم ارت چیست، چگونه کار می‌کند، چرا وجود آن اهمیت دارد، از کجا بفهمیم ساختمان ارت دارد و چه زمانی لازم است این سیستم توسط یک برقکار متخصص بررسی یا اجرا شود.

سیستم ارت چیست؟

اگر بخواهیم خیلی ساده توضیح بدهیم، سیستم ارت مثل یک مسیر امن برای تخلیه جریان‌های ناخواسته برق عمل می‌کند. در حالت عادی، جریان برق باید فقط از مسیر مشخص خودش عبور کند؛ اما اگر به هر دلیلی از این مسیر خارج شود، سیستم ارت آن را به زمین هدایت می‌کند تا خطری برای افراد یا تجهیزات برقی ایجاد نشود.

برای مثال، فرض کنید داخل یخچال یا ماشین لباسشویی به دلیل خرابی عایق یا یکی از قطعات داخلی، جریان برق به بدنه فلزی دستگاه نشت کند. اگر ساختمان به سیستم ارت استاندارد مجهز باشد، این جریان از طریق سیم ارت تخلیه می‌شود و احتمال برق‌گرفتگی به حداقل می‌رسد.

اما اگر ساختمان ارت نداشته باشد یا این سیستم به‌درستی عمل نکند، جریان نشتی روی بدنه وسیله باقی می‌ماند. در چنین شرایطی ممکن است هنگام لمس یخچال، لباسشویی یا سایر وسایل فلزی، احساس برق‌گرفتگی خفیف یا سوزن‌سوزن شدن دست را تجربه کنید؛ مشکلی که معمولاً با عنوان برق داشتن بدنه وسایل برقی شناخته می‌شود.

به همین دلیل، سیستم ارت فقط یک سیم اضافه در ساختمان نیست؛ بلکه یکی از مهم‌ترین تجهیزات ایمنی برق است که از جان افراد، وسایل برقی و حتی ساختمان محافظت می‌کند. هر زمان جریان برق از مسیر طبیعی خود خارج شود، سیستم ارت آن را از یک مسیر ایمن به زمین هدایت می‌کند تا احتمال بروز برق‌گرفتگی، آسیب به تجهیزات و آتش‌سوزی به حداقل برسد.

سیستم ارت چگونه کار می‌کند؟

شاید براتون جالب باشه که در حالت عادی، هیچ جریانی از سیم ارت عبور نمی‌کند. تا وقتی همه‌چیز درست کار می‌کند، برق فقط از مسیر فاز و نول حرکت می‌کند و سیم ارت عملاً وظیفه‌ای ندارد.

اما کافی است یک ایراد در سیستم برق به وجود بیاید. مثلاً عایق یکی از سیم‌ها آسیب ببیند، داخل یخچال یا ماشین لباسشویی نشتی جریان ایجاد شود یا برق به بدنه فلزی یک وسیله برقی منتقل شود. از همین لحظه، سیستم ارت وارد عمل می‌شود.

فرض کنید داخل یک یخچال، به دلیل خرابی یکی از قطعات، سیم برق با بدنه فلزی دستگاه تماس پیدا کند. اگر ساختمان سیستم ارت استاندارد داشته باشد، جریان نشتی از طریق سیم ارت به زمین هدایت می‌شود و احتمال برق‌گرفتگی تا حد زیادی کاهش پیدا می‌کند. اما اگر ارت وجود نداشته باشد یا به‌درستی کار نکند، همان جریان روی بدنه دستگاه باقی می‌ماند و ممکن است هنگام لمس آن، دچار برق‌گرفتگی شوید.

البته سیستم ارت به‌تنهایی مسئول ایمنی ساختمان نیست. این سیستم در کنار تجهیزاتی مثل کلید محافظ جان (RCD) کار می‌کند. یعنی ارت مسیر تخلیه جریان نشتی را فراهم می‌کند و کلید محافظ جان هم در صورت تشخیص این نشتی، برق مدار را در کسری از ثانیه قطع می‌کند تا از بروز حادثه جلوگیری شود.

اگر بخواهیم خیلی ساده سیستم ارت را توضیح بدهیم، می‌توان گفت مثل یک مسیر فرار برای برق عمل می‌کند. هر زمان جریان برق از مسیر طبیعی خودش خارج شود، سیستم ارت آن را به زمین هدایت می‌کند تا به جای عبور از بدن انسان یا آسیب رساندن به وسایل برقی، از یک مسیر ایمن تخلیه شود.

چرا سیستم ارت اهمیت دارد؟

شاید از خودتان بپرسید اگر سال‌ها در یک ساختمان بدون ارت زندگی کرده‌ایم و مشکلی پیش نیامده، پس چرا این سیستم تا این اندازه مهم است؟

واقعیت این است که سیستم ارت برای شرایط عادی طراحی نشده؛ بلکه زمانی اهمیتش را نشان می‌دهد که یک ایراد در سیستم برق به وجود بیاید. درست همان لحظه‌ای که یک سیم آسیب می‌بیند، یک وسیله برقی دچار نشتی جریان می‌شود یا برق به بدنه فلزی دستگاه منتقل می‌شود.

اگر در چنین شرایطی ساختمان سیستم ارت استاندارد داشته باشد، جریان نشتی از یک مسیر ایمن به زمین هدایت می‌شود و احتمال برق‌گرفتگی تا حد زیادی کاهش پیدا می‌کند. اما اگر ارت وجود نداشته باشد، همان جریان ممکن است روی بدنه وسایل برقی باقی بماند و هنگام لمس آن‌ها خطر ایجاد کند.

اهمیت سیستم ارت فقط به محافظت از جان افراد محدود نمی‌شود. این سیستم از بسیاری از وسایل برقی هم محافظت می‌کند و باعث می‌شود تجهیزاتی مثل کلید محافظ جان (RCD) عملکرد درستی داشته باشند. به همین دلیل، امروزه اجرای سیستم ارت در بسیاری از ساختمان‌ها، یک الزام ایمنی محسوب می‌شود.

به زبان ساده، شاید هیچ‌وقت متوجه وجود سیستم ارت نشوید، اما اگر روزی به آن نیاز پیدا کنید و وجود نداشته باشد، ممکن است با خسارت‌های مالی یا حتی خطرات جانی روبه‌رو شوید.

اگر ساختمان سیستم ارت نداشته باشد چه اتفاقی می‌افتد؟

شاید این سؤال برای شما هم پیش آمده باشد که اگر ساختمان سیستم ارت نداشته باشد، دقیقاً چه مشکلی به وجود می‌آید؟

واقعیت این است که ممکن است سال‌ها در یک ساختمان بدون ارت زندگی کنید و هیچ اتفاقی هم نیفتد. اما این به معنی بی‌نیاز بودن ساختمان از سیستم ارت نیست. چون ارت فقط زمانی اهمیت خودش را نشان می‌دهد که یک ایراد در سیستم برق به وجود بیاید.

برای مثال، فرض کنید داخل یخچال یا ماشین لباسشویی نشتی جریان ایجاد شود و برق به بدنه فلزی دستگاه منتقل شود. اگر ساختمان سیستم ارت داشته باشد، این جریان از یک مسیر ایمن به زمین هدایت می‌شود. اما اگر ارت وجود نداشته باشد، همان جریان روی بدنه باقی می‌ماند و ممکن است هنگام لمس دستگاه، باعث برق‌گرفتگی شود.

نبود سیستم ارت فقط خطر برق‌گرفتگی را افزایش نمی‌دهد. در بعضی شرایط، ممکن است باعث آسیب دیدن وسایل برقی، عملکرد نادرست کلید محافظ جان و حتی افزایش احتمال آتش‌سوزی در اثر نشتی جریان هم شود.

به همین دلیل، اگر در ساختمان خود علائمی مثل برق داشتن بدنه وسایل برقی، قطع شدن مکرر کلید محافظ جان یا احساس برق‌گرفتگی هنگام لمس تجهیزات برقی را مشاهده می‌کنید، بهتر است وضعیت سیستم ارت هم بررسی شود. خیلی وقت‌ها ریشه این مشکلات، جایی است که کمتر کسی به آن توجه می‌کند.

در نهایت، نبود سیستم ارت شاید در ظاهر هیچ مشکلی ایجاد نکند، اما وقتی یک خطا در سیستم برق اتفاق بیفتد، نبود همین سیستم می‌تواند تفاوت بین یک اتفاق ساده و یک حادثه جدی باشد.

از کجا بفهمیم ساختمان سیستم ارت دارد؟

خیلی از افراد تصور می‌کنند اگر داخل پریز یا جعبه برق یک سیم سبز و زرد ببینند، یعنی ساختمان سیستم ارت دارد. اما واقعیت این است که وجود سیم ارت، همیشه به معنی سالم بودن یا درست کار کردن این سیستم نیست.

بارها پیش آمده ساختمانی سیم ارت داشته، اما به دلیل اجرای غیراصولی، قطع شدن سیم یا بالا بودن مقاومت چاه ارت، عملاً هیچ عملکردی نداشته است. یعنی روی کاغذ ساختمان ارت داشته، اما در عمل نمی‌توانسته از افراد یا وسایل برقی محافظت کند.

اگر ساختمان نوساز باشد، احتمال وجود سیستم ارت بیشتر است، اما باز هم نمی‌توان فقط بر اساس نوساز بودن ساختمان مطمئن شد. از طرف دیگر، در خیلی از ساختمان‌های قدیمی اصلاً سیستم ارت اجرا نشده یا بعدها به‌صورت غیراستاندارد به آن اضافه شده است.

اگر می‌خواهید مطمئن شوید سیستم ارت ساختمان شما سالم است، بهترین راه استفاده از تجهیزات مخصوص تست ارت و بررسی آن توسط برقکار متخصص است. با این کار مشخص می‌شود که سیستم ارت واقعاً جریان نشتی را به زمین منتقل می‌کند یا فقط یک سیم بدون عملکرد داخل ساختمان وجود دارد.

به خاطر داشته باشید، هدف فقط داشتن سیستم ارت نیست؛ مهم این است که این سیستم در زمان نیاز، بتواند وظیفه خودش را به‌درستی انجام دهد.

 سیستم ارت چگونه تست می‌شود؟

خیلی از افراد فکر می‌کنند اگر ساختمان سیم ارت داشته باشد، دیگر نیازی به بررسی آن نیست. اما واقعیت این است که سیستم ارت هم مثل هر بخش دیگری از سیستم برق، باید به‌صورت دوره‌ای بررسی شود.

برای این کار، برقکار از دستگاهی به نام ارت تستر استفاده می‌کند. این دستگاه مقاومت سیستم ارت را اندازه‌گیری می‌کند و مشخص می‌کند که آیا جریان نشتی می‌تواند به‌درستی به زمین منتقل شود یا نه.

اگر مقاومت چاه ارت بیشتر از مقدار استاندارد باشد، یعنی سیستم ارت عملکرد مناسبی ندارد و در زمان بروز نشتی جریان، ممکن است نتواند از افراد یا وسایل برقی محافظت کند.

البته تست سیستم ارت فقط به اندازه‌گیری مقاومت محدود نمی‌شود. در بسیاری از مواقع، سیم ارت، اتصالات، تابلو برق و حتی وضعیت چاه ارت هم بررسی می‌شوند تا مشخص شود مشکل دقیقاً از کدام بخش است.

به همین دلیل، صرف دیدن یک سیم سبز و زرد یا وجود چاه ارت، دلیل بر سالم بودن این سیستم نیست. تنها راه مطمئن، انجام تست با تجهیزات مخصوص و بررسی آن توسط برقکار متخصص است.

 چه زمانی باید سیستم ارت ساختمان بررسی یا اجرا شود؟

خیلی از افراد تصور می‌کنند تا وقتی مشکلی در برق ساختمان به وجود نیامده، نیازی به بررسی سیستم ارت نیست. اما واقعیت این است که منتظر ماندن تا زمان بروز حادثه، بدترین زمان برای فکر کردن به ایمنی برق ساختمان است.

اگر ساختمان شما قدیمی است و نمی‌دانید سیستم ارت دارد یا نه، بهتر است این موضوع را بررسی کنید. همچنین اگر ساختمان نوساز است اما تاکنون تست سیستم ارت انجام نشده، باز هم بهتر است از عملکرد صحیح آن مطمئن شوید.

از طرف دیگر، بعضی نشانه‌ها می‌توانند خبر از وجود مشکل در سیستم ارت بدهند. برای مثال اگر بدنه یخچال، لباسشویی یا سایر وسایل برقی برق دارد، کلید محافظ جان بدون دلیل مشخص قطع می‌شود یا هنگام لمس تجهیزات برقی احساس برق‌گرفتگی می‌کنید، بهتر است بررسی سیستم ارت را در اولویت قرار دهید.

همچنین بعد از بازسازی ساختمان، تعویض سیم‌کشی، تغییر تابلو برق یا انجام تعمیرات اساسی برق، بهتر است وضعیت سیستم ارت دوباره بررسی شود. چون هر تغییری در سیستم برق می‌تواند روی عملکرد این بخش هم تأثیر بگذارد.

در نهایت، هدف از بررسی سیستم ارت فقط اطمینان از وجود آن نیست؛ مهم این است که مطمئن شوید این سیستم در زمان نیاز، دقیقاً همان کاری را انجام می‌دهد که برای آن طراحی شده است.

خدمات اجرای سیستم ارت در غرب و شمال غرب تهران

اگر بعد از خواندن این مقاله متوجه شدید ساختمان شما سیستم ارت ندارد، از سالم بودن آن مطمئن نیستید یا علائمی مثل برق داشتن بدنه وسایل برقی، برق‌گرفتگی خفیف یا عملکرد نامناسب کلید محافظ جان را مشاهده می‌کنید، بهتر است این موضوع را به تعویق نیندازید.

تیم فازینو خدمات بررسی، تست و اجرای سیستم ارت را در غرب و شمال غرب تهران به‌صورت تخصصی انجام می‌دهد. در این خدمات، فقط به وجود یا نبود سیم ارت اکتفا نمی‌کنیم؛ بلکه کل سیستم ارت، اتصالات، تابلو برق، چاه ارت و مقاومت سیستم به‌صورت کامل بررسی می‌شود تا علت اصلی مشکل مشخص شود.

اگر نیاز به اجرای سیستم ارت داشته باشید، این کار مطابق اصول فنی و استانداردهای ایمنی انجام می‌شود تا سیستم برق ساختمان بتواند در زمان بروز نشتی جریان، عملکرد درستی داشته باشد.

خدمات فازینو در مناطق صادقیه، پونک، جنت‌آباد، مرزداران، شهرک غرب، سعادت‌آباد، شهران، باغ‌فیض، اکباتان، تهرانسر، چیتگر، دهکده المپیک و سایر مناطق غرب و شمال غرب تهران ارائه می‌شود.

اگر درباره وضعیت سیستم ارت ساختمان خود مطمئن نیستید، قبل از اینکه یک ایراد ساده به یک حادثه جدی تبدیل شود، بهتر است آن را توسط یک برقکار متخصص بررسی کنید.

سخن پایانی

سیستم ارت شاید بخشی از برق ساختمان باشد که هیچ‌وقت دیده نشود، اما نقش آن در حفظ ایمنی ساختمان بسیار مهم است. خیلی از مشکلاتی مثل برق داشتن بدنه وسایل برقی، نشتی جریان یا حتی بعضی از خطرات برق‌گرفتگی، می‌توانند به نبود یا عملکرد نادرست این سیستم مربوط باشند.

اگر از وضعیت سیستم ارت ساختمان خود مطمئن نیستید، بهتر است منتظر بروز مشکل نمانید. بررسی به‌موقع این سیستم می‌تواند از خسارت‌های مالی، آسیب به وسایل برقی و مهم‌تر از همه، خطرات جانی جلوگیری کند.

ایمنی برق ساختمان، چیزی نیست که بعد از وقوع حادثه به فکرش بیفتیم. رسیدگی به سیستم ارت، یک هزینه اضافی نیست؛ بلکه سرمایه‌گذاری برای حفظ جان افراد و محافظت از وسایل برقی ساختمان است.

امیدواریم این مقاله توانسته باشد به سؤالات شما درباره سیستم ارت، نحوه عملکرد آن و اهمیت استفاده از آن پاسخ دهد. اگر هنوز سؤال یا ابهامی درباره سیستم ارت دارید یا به بررسی، تست و اجرای آن نیاز دارید، کارشناسان فازینو آماده‌اند تا شما را راهنمایی کنند.

سوالات متداول