Ik heb een vraag ontvangen die ik graag beantwoord. Ik zal de vraag eerst delen, zodat je meteen weet waar dit blog over gaat.

“Vaak hoor je in podcasts en lees je boeken dat voltijds hb-onderwijs of een plusklas de heilige graal is. Als kind X of Y daar wordt toegelaten, is dat een soort van ticket naar de poort naar hemel. Ik ken ook een andere kant daarvan in de praktijk. Ik hoor in mijn regio best vaak over hb-klassen die starten en sneuvelen, alle ouders die hun kind weer weghalen, teveel afhangen van willekeur, van geldstroom die ophoudt, van die ene juf die de kar trok die vertrekt, een nieuwe directeur. Van teveel dubbel bijzondere kinderen in een groep waar de ‘gewone hb’ers’ op overprikkelen en thuis komen te zitten. Ik ben heel benieuwd hoe jij dat ziet en wat jouw ervaringen zijn. Wat maakt dat hb-onderwijs toch ook vaak niet helemaal duurzaam van de grond komt? Wat is er dan vaak misgegaan? Visie, selectie, positionering, aanbod, docenten, geld, dat het als luxe-goed gezien wordt…?”

Ik maak in dit blog gebruik van een afkorting: voltijds HB-onderwijs. Dit staat voor: voltijds hoogbegaafden onderwijs. Oftewel een onderwijs setting waar een groep van hoogbegaafde leerlingen samen komt en een aangepast curriculum krijgt, zodat ook zij kunnen leren op eigen niveau en eigen tempo.

De vragen die aan mij worden gesteld zijn:

1. Wat zijn mijn ervaringen met voltijds HB onderwijs?
2. Wat maakt dat HB onderwijs toch vaak niet duurzaam is, wat gaat er dan mis?

Ik geef hieronder een aantal antwoorden zonder daarmee volledig te zijn. Mijn motto: er zijn meerdere antwoorden goed.

Mijn ervaring met voltijds HB onderwijs

Ik heb zelf inderdaad ervaringen met voltijds HB onderwijs. Ik zet onder andere voltijds HB onderwijs op in de vorm ‘plusklas’ als ook de vorm van ‘een klas/school voor alleen hoogbegaafde leerlingen’.

Voor mij is de vraag en het verhaal herkenbaar. Bij het opzetten van voltijds HB onderwijs heb ik verschillende keren mogen meemaken dat de setting niet duurzaam was en/of niet bracht voor een leerling of klas wat nodig was in het kader van passend onderwijs.

Ik heb twee keer een extreme situatie mogen meemaken in het kader van het stoppen van een voltijds HB initiatief.

Ik wil de twee extreme situaties delen om te laten zien hoeveel weerstand of politiek er kan spelen rondom een voltijds HB initiatief.

De eerste extreme situatie.

Ik had net een opdracht gekregen om samen met een werkgroep een voltijds HB school op te gaan zetten op een bepaalde locatie. Ik werd vervolgens gebeld door een schooldirecteur. Deze schooldirecteur dwong mij de opdracht te stoppen, zodat de setting niet werd opgericht. Ik kreeg letterlijk te horen dat zij mijn bedrijf kapot zou maken als ik toch doorging.

Ik ben doorgegaan met mijn opdrachtgever en de setting is nu jaren later nog altijd het voltijds HB onderwijs aan het bieden voor hoogbegaafde leerlingen. En gelukkig bestaat mijn bedrijf ook nog.

Hier zie je dat helaas niet ‘het passende onderwijs voor elk kind’ centraal staat, maar het concurrentiebelang van een andere onderwijsinstelling.

De tweede extreme situatie.

Ik had een opdracht gekregen om een nieuw beleidsplan te maken met een werkgroep voor een voltijds HB school. Ze wilden een nieuwe doorstart maken die goed doordacht was. Hiermee zijn we aan de slag gegaan en het beleidsplan is ook definitief geworden. Dit beleidsplan is vervolgens met het schoolteam van de voltijds HB setting doorgesproken. Uit het niets kreeg ik een paar weken later te horen dat de school opgeheven zou worden. Ik kreeg een telefoontje van een ouder. Deze vader vertelde mij dat de ouders te horen kregen, dat een externe HB specialist had bevestigd dat de school beter kon stoppen. Die specialist was ik. Maar: ik kan je vertellen dat ik dat dus NIET had gezegd. Sterker nog: we hadden een prachtig beleidsplan gemaakt om nog jaren door te gaan. Mijn naam werd gebruikt om een bovenschools bestuurlijk gewenste stekker uit het initiatief te trekken.

De school is gestopt. Alle leerlingen moesten een nieuwe school vinden. En ik besloot nooit meer opdrachten uit te voeren voor deze opdrachtgever.

Hier zie je dat passend onderwijs voor elk kind alleen van de grond komt als ook alle lagen in het onderwijs oprecht meedoen.

Verder heb ik ervaren dat het opheffen van plusklassen of voltijds HB scholen vaker voorkomt, ook zonder deze extreme vormen.

Er is ook een ander kant van de medaille: dat het wél goed gaat. Die ervaringen heb ik ook. Daar ga ik straks verder op in. Nu eerst nog de vraag: wat gaat er dan mis dat dit niet duurzaam is?

Wat gaat er mis?

De redenen van opheffen van voltijds HB onderwijs zijn niet zo spannend, maar ik noem er toch een paar.

Dit zijn enkele ervaringen vanuit mijn kant:

• Er is geen of onvoldoende geld gereserveerd: bijvoorbeeld gebaseerd op tijdelijke budgetten (tijdelijke subsidies) in plaats van structureel budget in een begroting. Ik kom ook tegen dat de begroting niet te vinden is: dan is geld niet specifiek gereserveerd voor dit initiatief.
• De visie ontbreekt en de volgende overtuiging is hardnekkig: het is een luxeprobleem en niet noodzakelijk onderwijs. Het mist prioriteit en kan dus makkelijk sneuvelen als het gaat om inzet van het personeel, een locatie of geld. Dit wordt regelmatig netjes verpakt in een boodschap: wij gaan voor inclusief onderwijs en de hoogbegaafden horen dus in de reguliere klas. Ik begrijp dat de visie écht kan bestaan (wij gaan voor inclusief onderwijs), maar ik zie ook het misbruik van deze boodschap óf dat het zonder kennis van zaken wordt geroepen over hoogbegaafdheden onderwijs. Men weet dan niet de feiten over het effect op welbevinden en leren van heterogene en homogene groepen voor hoogbegaafde leerlingen. Die visie ontbreekt dan.
• De ambitie ligt te hoog voor het kennis- en ervaringsniveau van de leerkrachten: de initiatieven worden opgericht met leerkrachten die vaak een grote affiniteit hebben met de doelgroep, maar realistisch gezien nog wel kennis- en ervaring moeten opdoen. Tegelijkertijd begint het initiatief dan met een groep leerlingen vanaf groep 5 of hoger waar schooltrauma, leer- en/of gedragsproblemen al aardig ingesleten zijn. Kortom: een startende voltijds HB-leerkracht, waar kennis en ervaring nog ontbreekt, krijgt meteen de moeilijkste problematiek op zijn of haar bordje (bijvoorbeeld twice-exceptional leerlingen). En regelmatig ligt er dan ook nog een eis om een kleinere klas snel tot een normale klas te laten groeien (27 leerlingen of meer in verband met de financiën). Dit leidt tot (stress)klachten vanuit alle partijen: het schoolteam, de ouders, de leerlingen. De conclusie kan dan zomaar getrokken worden: het werkt niet. Of ik hoor ook: de ouders zijn te kritisch. Dit klopt niet. Wat namelijk niet werkt, is de onrealistische gestelde ambitie met bijbehorende verwachtingen.

Gaat het ook wel eens goed en wat is jouw visie?

Tegelijkertijd moeten we ons ook realiseren dat ook veel initiatieven wel blijven bestaan. Gelukkig.

Mijn ervaring is ook dat er initiatieven zijn die langdurig bestaan: deze scholen of Plusklassen bestaan dan al langer dan 10 jaar. Zij hebben hun draai met vallen en opstaan gevonden. En ontwikkelen zich nog altijd om het onderwijs zo goed mogelijk te maken. Zij investeren in professionalisering van personeel, zij communiceren goed met ouders en groeien met een realistische ambitie.

Ik geef ook aan dat ik blij ben dat er voltijds HB settingen blijven bestaan. In de casus wordt ook gesproken over ‘de heilige graal’. Is het een heilige graal en is het iets wat in mijn ogen moet bestaan? Is het niet beter om inclusief onderwijs te hebben?

Nee, het is geen heilige graal. Als de uitvoering moet plaatsvinden met onrealistische ambities dan werkt het niet. En ja, ik vind dat het er mág zijn. Net zoals speciaal onderwijs er mág zijn.

Ik vind dat een diversiteit aan onderwijsvormen of scholen in Nederland volledig past in de visie van ‘passend onderwijs voor elk kind’. Daar past een voltijds HB setting ook in.

Het is noodzakelijk en van belang: gelijke kansen door ongelijk onderwijs.

Het is ook iets waar de wetenschap zich over heeft uitgesproken. Het is bewezen dat kinderen onder het gemiddelde niveau baat hebben bij heterogene groepen. Hun prestaties en welbevinden stijgen in een heterogene groep. Dit is echter niet het geval voor (hoog)begaafde kinderen. Deze kinderen gaan in een heterogene setting juist achteruit in prestaties en welbevinden. Begaafde kinderen blijken baat te hebben bij homogene groepen. Hun leerprestaties gaan dan omhoog en ze krijgen de kans om hun potentieel te ontwikkelen. Het op termijn realiseren van gelegenheden of structureel onderwijs tot het treffen van ontwikkelingsgelijken/gelijkstemden is dus van groot belang in mijn visie.

Als we vinden dat er verschillende identiteiten van scholen mogen zijn bijvoorbeeld op basis van religie en we vinden dat er verschillende aanpassingen mogen zijn voor leerlingen die niet mee kunnen met het reguliere niveau, dan is het ook logisch dat we verschillende aanpassingen mogen bieden voor leerlingen aan de andere kant van het spectrum. Zij kunnen ook niet meekomen met het reguliere niveau, tenzij zij zichzelf (extreem) remmen in hun ontwikkeling en hun welbevinden aan de wilgentakken hangen. Niet voor een jaartje, maar voor jaren.

Ik ben dus voorstander voor óók voltijds HB onderwijs: dat dit ook bestaat voor bepaalde leerlingen. Het is in de praktijk niet de heilige graal als dit niet goed opgezet wordt.

Maar stel dat het wel goed wordt uitgevoerd, kan het dan de heilige graal zijn?

Ik kan bij een goede uitvoering van voltijds HB onderwijs alleen maar denken: stel dat je op jouw niveau, in jouw tempo passend onderwijs aangeboden krijgt met ontwikkelingsgelijken en waar je ook nog een aantal gelijkgestemden tegen kán komen, waarbij een deskundige leerkracht jou begeleidt op een wijze die aansluit bij jouw onderwijsbehoeftes. Kan het dan eigenlijk mislopen?

Het enige wat ik helder weet: regulier onderwijs is in ieder geval niet de heilige graal. Dit is onderwijs beneden het niveau en beneden het tempo van hoogbegaafde leerlingen, nauwelijks in contact met ontwikkelingsgelijken, nog minder met gelijkgestemden en vaak een leerkracht die niet de kennis of ervaring heeft om deze leerling emotioneel, sociaal en intellectueel te laten ontwikkelen.

Want hoogbegaafdheid is meer dan cognitie.

Je hebt ontwikkelingsgelijken en gelijkgestemden nodig om emotioneel, sociaal en intellectueel te ontwikkelen. Ieder mens heeft dit nodig. Maar wat als de kans zeer, zeer klein is dat je ontwikkelingsgelijken en gelijkgestemden in je leven tegenkomt: op school, sport, werk? Die groep is namelijk minder dan 2,3% van de bevolking.

Het is dus niet zo dat hoogbegaafden wel moeten leren omgaan met ‘andere’ mensen. Die komen zij volop tegen en daar leven zij mee.

Het is andersom: mogen zij óók omgaan met ontwikkelingsgelijken en gelijkgestemden voor hun welbevinden? Daar heeft ieder mens behoefte aan. Ondersteun dit door ze in contact te laten komen.

Tot slot: tips duurzaam bestaan

Ik wil nog tips geven om voltijds HB onderwijs toch duurzaam te laten zijn en wellicht zelfs die heilige graal voor bepaalde leerlingen. Ook hier ben ik niet volledig in. Het is een blog om gewoonweg inspiratie te geven.

Ik ga het mijzelf makkelijk maken. Want als je de redenen weet waarom een initiatief stopt, weet je ook wat je dus moet doen om dit te voorkomen. Denk dus bijvoorbeeld aan:

1. Maak structureel budget vrij en een begroting, leun niet op tijdelijke subsidies. Ik leer dit elke cursist bij het maken van beleidsplannen. Tenzij het een pilot is: dan gaat het om tijdelijk budget en begroting. Maar dan moet het ook duidelijk zijn voor alle betrokkenen inclusief de ouders dat het een pilot is.
2. Investeer in de visie: duik in de overtuigingen, vooroordelen en doe inspiratie op met het hele team inclusief de directeur en eventueel een betrokken bestuur. Besteed hier gedegen tijd aan.
3. Bepaal een realistisch ambitie op basis van je beginpositie. Ik gebruik hiervoor mijn onderzoeksvragen. Dit zijn 20 eenvoudige vragen die in 15 minuten een beeld geven. Je weet dan waar je als school nu staat en wat een realistische groei is. Als je beginnend bent, dan start je dus bij het begin. Heel simpel. En dus baken je ook de doelgroep af. Dit is niet buitensluiten van leerlingen, maar realistisch zijn welke doelgroep je kunt bedienen. Zodat je in de toekomst nog bestaat als Plusklas of voltijds HB school en dan vanuit een gevorderd niveau in staat bent je doelgroep uit te breiden: meer leerlingen toe te laten. Er zijn verschillende profielen van begaafdheid en die moeten passen bij het ontwikkelingsniveau van je leerkrachten.
4. Investeer in professionalisering en steun de leerkracht: structureel. De leerkrachten zijn hier niet in opgeleid en er valt veel te leren. Dit gaat stap voor stap en kost tijd. Dit is niet met één of twee of drie studiedagen klaar. De leerkracht heeft ook een directeur nodig die het initiatief snapt en steunt.

Ik heb een tijd terug 10 voltijds HB scholen bezocht. Ik haal daar nog de volgende, aanvullende tips uit van de scholen zelf:

• Investeer in relaties met ouders, zorg voor meer tijd tot communicatie en baken helder af waar nodig: dit wordt bij alle scholen genoemd;
• Academische leerkrachten nodig (en klassenassistenten wenselijk);
• Zorg voor een goed plan, niet zomaar wat beginnen;
• Daarnaast allerlei tips voor onder andere het curriculum en de uitvoering, maar dat gaat te ver voor dit blog.

Ik denk dat de vragen van de casus wel aardig zijn beantwoord.

Ik sta voor gelijke kansen door ongelijk onderwijs. Jij ook?

 

Niks missen?

Het is fijn als passend onderwijs ook voor (hoog)begaafde leerlingen wordt gerealiseerd. Wij zetten ons daarvoor in. En we delen elke 2 weken gratis informatie en blogs. Wil je niks missen? Schrijf je in voor de nieuwsbrief.

Om mijn kennis en ervaring te delen in een blog heb ik inspiratie nodig. Deze haal ik uit onder andere de praktijk op scholen, tijdens de opleidingen die we geven en uit berichten op social media.

Ik haal een klein stukje tekst aan uit één van deze berichten. Bewust plaats ik niet het hele bericht en ik hou het natuurlijk anoniem.

Casus:

“Heeft hier iemand ervaring rondom faalangst en hoogbegaafdheid? Onze zoon zit nu in 1e van de middelbare en z’n faalangst neemt nu extremere vormen aan. Er wordt ontzettend veel getoetst per week, eigenlijk vanaf het begin direct al. Hij heeft nog wel voldoendes maar het beeld is niet reëel gezien hij onnodige foutjes maakt door het dichtklappen. Thuis intens verdriet en wil niet meer naar school. Ik hoop hier wat tips op te kunnen doen…”

Welk advies zou jij geven?

Adviezen

In het bericht werden verschillende ideeën en tips gegeven. Ik ga een opsomming maken:

• Kernvisie methode
• Mentor en zorgcoördinator inschakelen
• Begeleider inzetten via Wij Kunnen Meer
• Hij is een onderpresteerder, daar begeleiding voor vragen
• Dyslexie test doen
• Docent na de toets mondeling de toets doorspreken om gedachten-gang van de antwoorden te achterhalen
• HB coach
• Reflexintegratie
• EMDR
• Overstappen democratische school
• Cursus faalangst

Mijn eerste reactie op het bericht was: aha, herkenning. Ook onze zonen lieten het gedrag zien zoals het werd beschreven. Onze zonen zijn inmiddels klaar met de middelbare school en ze zijn volwassen.

Dus ik begon met onze tips. Voor ons heeft het volgende gewerkt:

• Dyslexie onderzoek bij een specialist op het gebied van dyslexie én hoogbegaafdheid. Hoogbegaafde leerlingen hebben namelijk al compenserend gedrag aangeleerd rondom hun dyslexie. Wij kozen voor Lenneke (Orthopedagogie Praktijk Kapitein https://www.orthopedagogiepraktijk.nl/ ). Voor beiden werd dyslexie vastgesteld in het 2^e leerjaar en zij ontvingen dus de extra-tijd-ruimte voor toetsen.
• Huiswerkbegeleiding bij een kleinschalig, vakkundig instituut. Hier zijn twee vakdocenten aanwezig met meer dan 20 jaar ervaring die elkaar goed aanvullen. Er is continuïteit (deze twee vakdocenten zijn er altijd), humor, structuur, sensitiviteit én tegelijk directe duidelijkheid. Wij kozen voor Peter en Nico (Huiswerkinstituut Breij & Smeekes https://www.huiswerkbegeleidingutrecht.nl/ )

Bovenstaande twee punten hebben geholpen in het beter of zelfs goed maken van toetsen.

Maar als ik achteraf terugkijk, dan denk ik dat iets anders zeker zo effectief is geweest voor de aanpak van de faalangst. Want ik ben in eerste instantie ook van alles gaan onderzoeken op het gebied van onderpresteren en faalangst. Ik heb persoonlijk niet gekozen voor aanvullende begeleiding of een cursus. Een persoonlijke keuze die ik zeker niet wil veralgemeniseren als de oplossing. Absoluut niet.

Maar iets anders heeft mij ertoe gebracht om iets specifieks te doen en dat heeft voor onze zonen echt gewerkt. En dit zou ik wel willen veralgemeniseren: ik denk dat dit voor iedereen werkt.

Nieuwsgierig?

Helderheid en inzicht

Precies zoals de oproep in het bericht was ook bij ons herkenbaar het intense verdriet en het niet meer naar school willen. Ik weet het en kan het nog altijd voelen: dit is heel intens om mee te maken met je kind. Je voelt je machteloos, je wordt zelf verdrietig, bang en voelt een enorme urgentie om iets te doen. Je raakt al uitgeput bij het idee dat dit nog jaren gaat duren tot aan het eindexamen.

Vanuit die urgentie ging ik razendsnel aan de slag: ik zocht op internet, social media, boeken en ik ging zelfs excelbestanden maken om de toetsen van onze zoon en zijn inzet technisch te analyseren. Het werd complex en allesomvattend.

Met dit volle hoofd kwam ik puur toevallig in contact met een psycholoog die ooit de IQ test had afgenomen van één van onze zonen. Mijn allesomvattende en complexe verhaal vertelde ik aan haar. En ik liet de hele analyse in het excelbestand zien.

Wat denk je?

Zij ging nergens op in en zei alleen: hij heeft huiswerkbegeleiding nodig. Punt. De rest kan je vergeten; verwijder het excelbestand.

Zij zei dit in volle helderheid. Zonder urgentie. Zonder emotionele betrokkenheid. Zonder verhaal. Volledig in het moment. Nu. Gewoon één volgende stap.

Ik vond dit zo’n verademing. Het resoneerde direct in mij.

Ik legde dit voor aan onze zoon. Hij zei direct ja en ging zelfstandig de intake doen. Klaar.

Maar? Dit had ik toch al gedeeld: huiswerkbegeleiding?

Klopt. Deze ervaring bracht mij echter nog iets anders: en daar gaan we nu naar toe.

En dat is iets wat voor iedereen werkt: er komt pas een goed idee in je op, als je niet reageert op de onrust van urgentie, maar reageert op de rust van helderheid. Iets wat bij iedereen werkt en altijd de beste keuze in het moment oplevert.

Ik was door de helderheid van een ander in één klap zelf rustig geworden.

De urgentie was weg. Alle angstige toekomst verhalen in mijn hoofd waren weg. Want eerlijk is eerlijk: in mijn beleving was hij al gezakt voor zijn diploma, terwijl hij net in de brugklas zat. In mijn verhalen was hij een onderpresteerder, een faalangstige die waarschijnlijk geen diploma ging halen.

En met mijn rust kwam er heel natuurlijk nog een idee op. Dit ging vanzelf en moeiteloos. Omdat ik zelf helder was geworden. Er kwam nog iets anders in mij op dan huiswerkbegeleiding en een dyslexie onderzoek.

De andere oplossing heeft voor ons gedurende de hele schoolperiode geholpen: voor beide zonen.

Onze oplossing

Tijdens de eerstvolgende toetsweek besprak ik tijdens het avondeten met onze zonen:

‘Sla gerust een toets over in je toetsweek en maak die toets tijdens een inhaalmoment. Als dit de druk er bij jou vanaf haalt, dan heb je van ons alle ruimte om die keuze te maken.’

Want ben je eigenlijk faalangstig als je in een systeem zit waar 110 toetsen worden afgenomen in 10 maanden schooltijd tijdens je brugklas? Of zou het maar zo kunnen, dat het een prima lichamelijke reactie is om dicht te klappen? Dat het een gezonde roep is: haal de druk eraf? Dat je juist wilt, dat zij naar dit signaal blijven luisteren de rest van hun leven?

Ik gaf ze geen cursus faalangst. Er was niks mis met ze. Ik gaf ze autonomie.

Ze hebben gebruik gemaakt van deze autonomie tot aan het eindexamen. En ineens tijdens het eindexamen deden zij alles in één keer zonder een inhaalmoment of herexamen. Zij hebben allebei hun diploma. Er is nooit iets uitgekomen van mijn urgente (toekomst)gedachten tijdens de brugklas.

De oplossing kwam in mijzelf op toen ik de urgentie liet varen inclusief alle stormachtige gedachten. De juiste oplossing ligt voor de hand, is eenvoudig, helder en slechts één stap vooruit. Dit werkt voor iedereen zo.

Onze oplossing was dus: een dyslexieverklaring, huiswerkbegeleiding én vooral autonomie geven om een toets op een ander moment te maken.

Niks missen?

Het is fijn als passend onderwijs ook voor (hoog)begaafde leerlingen wordt gerealiseerd. Wij zetten ons daarvoor in. En we delen elke 2 weken gratis informatie en blogs. Wil je niks missen? Schrijf je in voor de nieuwsbrief.

Als we leerkrachten of ouders spreken dan horen we regelmatig dat de (hoog)begaafde leerling of kind snel overprikkeld raakt. Met een ander woord: overweldigd raakt. Dit wordt als onderdeel van (hoog)sensitiviteit of (hoog)begaafdheid gezien.

Wij kijken daar toch anders naar. Misschien inspirerend om eens met ons mee te kijken.

 

De cirkel oefening

In de opleiding doen we ook wel de ‘cirkel-oefening’. We vragen dan deelnemers om in de kleinste cirkel in het midden de kenmerken van hoogbegaafdheid te plaatsen. De cirkel die daarom heen zit, is de het gevolg of effect van de eigenschap. En daarom heen zit nog een derde cirkel: randverschijnselen noemen we dat. Daar mag je dus de rest plaatsen.

Je kunt het blog verder lezen op onze andere website (druk op onderstaande knop).

 

 

 

Erger jij je wel eens aan: een leerling, je werkgever, je partner, je ouders, je kind, je groep, de administratie, je collega?

Wat merk je dan nog meer op bij die ergernis?

• niet gezien worden
• geen erkenning
• miskenning
• geen respect
• voetveeg
• jezelf tekort doen
• verdriet
• boosheid

Binnen de opleiding merken we de ergernis op in het onderwijs. We zien dat leerkrachten:

• zich verdrietig voelen
• stressvol zijn
• overspannen / burn-outs / bore-outs
• gaan wisselen van school, met de hoop dat het daar beter wordt
• het onderwijs uit gaan
• conflicten hebben met directeur, intern begeleider, collega’s
• chronisch ziek worden / zijn
• niet meer naar vermogen kunnen presteren (onderpresteren)

Deze leerkrachten hebben een groot hart voor het onderwijs. Zij zien ook (hoog)begaafde leerlingen in hun groep zitten die:

• zich verdrietig voelen
• stressvol zijn
• overspannen / burn-outs / bore-outs
• gaan wisselen van school, met de hoop dat het daar beter wordt
• het onderwijs uit gaan, thuis zitten
• conflicten hebben met school, thuis
• chronisch ziek worden / zijn
• niet meer naar vermogen kunnen presteren (onderpresteren)

Zie je de overeenkomst?

Wat is de oorzaak?

• De leerkracht zegt dan bijvoorbeeld: de werkdruk. De werkdruk moet veranderen en dan voel ik me beter.
• De (hoog)begaafde leerling zegt dan bijvoorbeeld: mijn onderwijs is saai. Mijn onderwijs moet veranderen en dan voel ik me beter.

Die prachtige leerling, die onvergetelijke leerkracht staan niet meer in hun kracht. Zij denken afhankelijk te zijn geworden van iets buiten zichzelf om veerkrachtig te zijn, om nog te weten wat het beste is om te doen in het moment. Dit vertrouwen zijn ze kwijt. Zij raken mogelijk chronisch gespannen: de leerling en de leerkracht. Chronische stress is niet gezond.

Terwijl wij 100% zeker weten, dat ook deze leerkrachten én leerlingen twee hele fijne veerkrachtige mensen zijn. Zij hebben allebei zoveel te bieden. En zij zijn hun veerkracht niet kwijt. De veerkracht is niet verloren gegaan door de werkdruk of niet passend onderwijs. Het is er nog gewoon.

Bijna niet te geloven, toch?

Wat heb je aan die veerkracht? Veerkracht is het verschijnsel waar elk persoon mee wordt geboren om met uitdagingen, veranderingen en (onverwachte) tegenslagen van het leven om te gaan. Het helpt je bij het vinden van creatieve oplossingen, het aangaan van verantwoordelijkheden, realistisch zelfbeeld, je gezondheid, welbevinden en relaties met anderen.

Met veerkracht worden de ervaringen die je opdoet anders. Je ervaring met je werkgever, je groep, de leerling, je partner, je kind, je werkdruk zijn anders met de veerkracht. En ook voor de leerling kan niet passend onderwijs, geen fijne school anders worden ervaren met veerkracht. Dit is pure winst.

Durven wij echt te zeggen dat de veerkracht niet verloren is gegaan door de werkdruk in het onderwijs en het niet passende onderwijs voor (hoog)begaafde leerlingen?

Ja.

Maar het lijkt zo wel zo echt dat de werkdruk en niet passend onderwijs de oorzaak zijn van het verliezen van je veerkracht. En dat je volledig afhankelijk bent van het eerst oplossen van de werkdruk en het passende onderwijs om je weer veerkrachtig te voelen.

Deze week heb ik diverse leerkrachten mogen coachen, op hun verzoek, en overal kreeg ik dezelfde ervaring te horen na afloop:

• wow, ik ben er stil van
• in geen tijden heb ik me zo ontspannen gevoeld
• mag ik je een knuffel geven?
• zo fijn dit
• ik wil hier meer van weten
• zooo relax ben ik nu
• wat word ik hier blij van

Hebben zij alles in één keer nu opgelost? Nee. Zijn ze een stap verder gekomen en hebben ze de ontspanning kunnen voelen? Ja. En dat is hoopgevend: de ontspanning en veerkracht is er nog.

Praktijkvoorbeeld 1

Laten we eerst eens beginnen met een praktijkvoorbeeld.

Stel je hebt een leerling in de klas die veel volume maakt. Je ergert je groen en geel aan zijn lawaai.

of:

Stel je hebt een kind dat veel volume maakt in huis. Misschien is hij wel aan het gamen en je ergert je groen en geel aan zijn lawaai.

Als je weet hebt van cognitieve gedragstherapie, dan kan je bedenken: mijn gevoel van ergernis wordt veroorzaakt door mijn gedachte.

Een bekende reactie hierop is: ik moet andere gedachten gaan maken. Dit werkt soms wel, soms niet en vaak maar tijdelijk.

Het is niet nodig om controle te gaan uitoefenen op je gedachten: ik mag dit niet denken, ik mag dit niet denken, ik mag dit niet denken. Je hebt namelijk geen controle op je gedachten.

Het is ook niet nodig om andere gedachten te gaan verzinnen: helpende gedachten, omdenken.

Hoe gaat het dan wel werken?

Als je steeds vaker constateert dat je denkt en dus ervaart, wordt het automatisch in de loop van de tijd logischer dat het niet de ander is die jou een rotgevoel (of fijn gevoel) bezorgt.

Je gaat dan echt een shift (verandering) maken en op een dag is een andere gedachte niet meer nodig. Metafoor: als je niet meer gelooft dat de aarde plat is, dan verdwijnen alle gedachten die bij een platte aarde horen. Je hoeft dus geen ‘andere gedachten’ te gaan bedenken. Want de platte aarde is niet meer relevant.

Het betekent niet dat je niks wilt of kan doen aan het volume van je kind of de leerling. Alleen je ervaring wordt wel anders als je een andere logica hebt hoe je ervaring tot stand komt.

Logica 1: ik voel me zo, omdat iets of iemand anders….
Als je ervaart dat je ergernis door je kind of leerling komt, dan is dit vaak veel intenser, meer drama. Je bent namelijk afhankelijk van hem om je weer goed te voelen.

Logica 2: ik voel zo me vanwege een gedachte in het moment….
Maar als je in een andere logica zit, dan wordt de ervaring van zijn geluid anders. Je krijgt een ander gevoel, omdat je vanuit een andere logica een gedachte krijgt. Het kan dan in het moment nog steeds wijs zijn om hem te leren rekenschap te houden met zijn omgeving.

Alleen je doet dit kalmer, omdat je doorhebt dat je niet van hem afhankelijk bent om je goed te voelen. Je reageert met meer veerkracht, rust en vertrouwen. En dat is precies het gevoel wat je zoekt: lekker ontspannen en veerkrachtig in de klas of thuis zijn.

 Praktijk voorbeeld 2

Ik ben onzeker en gespannen als leerkracht, door de drukke groep en het vele werk dat ik heb.

Klopt dit?

• Ben je dan altijd onzeker en gespannen bij een drukke groep of werkdruk?
• Blijf je voor altijd onzeker en gespannen bij een drukke groep of veel werk, voor de rest van je leven?
• Heb je nooit een momentje van ontspanning of je zeker voelen, ondanks je drukke groep of het vele werk?

Ik kan je geruststellen: dit is allemaal niet waar.

Ook met een drukke groep en veel werk kan je ontspanning voelen en jezelf zeker voelen. Ook met een drukke groep en veel werk kan je jezelf veerkrachtig voelen.

Je wordt niet gelukkig of ongelukkig van de drukke groep of het vele werk. Echt waar. We nemen je graag mee in een andere logica, waardoor je jouw eigen veerkracht weer gaat ervaren.

Mijn hoogbegaafde kind is zo overstuur van de boze juf, doordat hij sensitief is en een groot rechtvaardigheidsgevoel heeft.

Klopt dit?

• Ben je dan altijd overstuur bij een boze juf, doordat je deze twee mooie eigenschappen hebt?
• Blijft je kind ook in zijn volwassen leven altijd zo overstuur bij een boze juf vanwege deze twee mooie eigenschappen?
• Kan je kind nooit een ervaring opdoen van rust & kalmte bij een boze juf vanwege deze eigenschappen?

Ik kan je geruststellen: dit is allemaal niet waar.

Jouw kind kan zich ook met deze eigenschappen veerkrachtig voelen bij een boze juf.

Je kind wordt niet gelukkig of ongelukkig van de boze juf. Echt waar. We nemen je graag mee in een andere logica, waardoor je kind zijn eigen veerkracht weer kan ervaren.

Stilte coupé

Het werkt soms heel prettig om met een metafoor te werken om inzicht te krijgen in onze eigen situaties. Ik wil de stilte coupé gebruiken. Je kunt voor jezelf daar een eigen invulling aan geven: het kan ook je werkgever zijn, het kan je groep zijn, het kan een leerling zijn, het kan je partner zijn, je kind, de werkdruk, het niet-passende onderwijs.

Een persoon schreef het volgende:

Ik erger me groen en geel aan de vele geluiden in de stiltecoupé. Kinderen, mensen met hun koptelefoon te luid en mensen die met het geluid heel zacht een filmpje zitten te kijken. Het is geen herrie of zo maar ook geen stilte. Misschien kan ik toch maar beter in de gewone gaan zitten. Daar weet ik wat me te wachten staat en hoef ik niet te twijfelen of ik er wel of niet iets van durf te zeggen.

Het gevoel is ergernis. Dit gevoel kennen we vast allemaal: ergernis met je werkgever, groep, leerling, partner, kind, werkdruk, niet passend onderwijs. En zo nog veel meer.

Wat heeft nu dit gevoel veroorzaakt?

In ons dagelijks leven denken we vaak dat ons gevoel wordt veroorzaakt door iets buiten onszelf. Als er geluid is in de stilte coupé en ik voel ergernis, dan krijg ik dit gevoel door het geluid.

Maar dit kan niet en dit kan nooit. Het geluid stopt geen gevoel in jou. Het geluid doet jou niet geïrriteerd voelen.

Het bewijs is logisch te geven. In deze stiltecoupé zitten namelijk ook andere mensen en de kans is groot dat er mensen zijn die zich niet geïrriteerd voelen door het geluid. Er zijn mensen in de coupé die zich geïrriteerd voelen en mensen in de coupé die hun schouders ophalen en met volle tevredenheid verder lezen in de krant.

We snappen allemaal dat het geluid niet selectief gevoelens gaat uitdelen: jij krijgt ergernis en die andere persoon in de coupé krijgt tevredenheid van mij.

Iets anders geeft ons een gevoel in het moment. 

Verwachtingen

In de reacties op de situatie kreeg ik van verschillende mensen te horen: het zijn de verwachtingen die het gevoel hebben gegeven. Hierop kan ik ja en nee zeggen.

Ja, het klopt dat verwachtingen onlosmakelijk gevoel doen oproepen. Verwachtingen zijn gedachten over iets in de toekomst. In ons voorbeeld: je gaat naar de stiltecoupé en je denkt aan de stilte die je daar gaat krijgen. Onlosmakelijk zal je op het moment dat je daaraan denkt een ontspannen gevoel ervaren. Behalve natuurlijk als je de kriebels krijgt van stilte 🙂 .

Maar in deze situatie heeft de verwachting niet de ergernis veroorzaakt.

Dus: Nee, het klopt niet dat de verwachting van een stille coupé de ergernis heeft veroorzaakt. De verwachting ligt namelijk in een ander moment: de verwachting (= een gedachte) had je, voordat het geluid werd gemaakt. Op het moment dat iets écht gebeurt, is er geen verwachting meer (stilte), maar een feit (geluid).

Bewijs?

Als twee mensen naar de stiltecoupé lopen, kunnen ze allebei de verwachting hebben een stille coupé te krijgen. En wellicht hebben ze daar ook allebei een prettig gevoel bij deze verwachting: fijn, kan ik in stilte zitten.

Deze twee mensen gaan zitten. Na een tijdje ontstaat er geluid. De verwachting is weg. De verwachting is niet meer relevant. Het werkelijke moment is aangebroken. Er is een moment met geluid. En dan gebeurt er iets merkwaardigs: één persoon raakt geïrriteerd en de andere persoon is nog altijd tevreden. Ze hadden dezelfde verwachting, maar hebben nu allebei een andere beleving, een andere menselijke ervaring zodra zij het geluid horen. Eentje: ergernis. De ander: tevredenheid.

De verwachting is dus niet relevant. Dit is vergelijkbaar met zorggedachten (over je werkgever, je groep, je leerling, je partner, je kind, je werkdruk). Dit zijn ook verwachtingen. Maar je kent vast wel de ervaring dat als het moment er echt is, dat de situatie dan toch anders loopt dan je had verwacht. De gedachte in het nieuwe moment wordt dan relevant wat je gaat voelen.

Het werkelijke gevoel in het moment komt niet van de verwachting, maar van een nieuwe gedachte in het moment.

En de nieuwe gedachte in het moment is hoopvol: je kunt een gedachte krijgen die ergernis oproept, maar je kunt dus ook een gedachte krijgen die tevredenheid oproept.

Fijne gedachte toch?

Gevoel projecteren op iets buiten onszelf

We projecteren ons gevoel wel vaak op iets buiten onszelf. Het is het geluid. Het is de werkgever. Het is de groep. Het is de leerling. Het is de partner, collega, werkdruk of het niet passende onderwijs.

Het lijkt voor ons echt: dat iets buiten onszelf het gevoel veroorzaakt. Als je dit denkt, dan is het ook logisch dat je een beetje machteloos gaat voelen, afhankelijk gaat voelen, onzeker, kwetsbaar. Want er is iets buiten jouzelf die jou iets laat voelen. Geluid in een stiltecoupé heeft jou een portie ‘ergernis’ gegeven. Het geluid heeft zomaar die macht over jouw ervaringen, belevenissen, gevoelens.

Bij het geluid van de stiltecoupé willen we nog wel zien dat het geluid dit niet heeft veroorzaakt. Maar dat onze gedachte in het moment (of hele gedachtentrein in het moment) dat gevoel veroorzaakt.

Zodra we gaan denken over onze werkgever, groep, leerling, werkdruk……dan kunnen we zomaar in het misverstand terecht komen dat toch echt die buitenwereld iets veroorzaakt.

We zien over het hoofd dat we zelf ons gevoel projecteren op iets buiten onszelf. Door deze actie is het logisch dat je jezelf onzeker, machteloos, afhankelijk, kwetsbaar gaat voelen.

Hoe nu verder in de stiltecoupé?

Ja, begrijp ik dat je geen ergernis wilt voelen; je wilt die tevredenheid voelen in de stiltecoupé. Je wilt dan wel de gedachte van de persoon die zich tevreden voelt, ondanks het feit dat er geluid is.

Dus wat moet je doen? Wordt het nu werken aan positief denken, cognitieve gedragstherapie, omdenken, helpende gedachten, affirmaties zeggen, mediteren? Je mag dit doen. Maar het hoeft niet. Het kan (tijdelijk) werken.

Wij ervaren (en weten) steeds meer en intenser dat dit niet nodig is. Het werkelijk doorhebben en merken hoe je menselijke ervaring tot stand komt, is genoeg om steeds meer terecht te komen in ervaringen die je logischerwijs brengen naar: veerkracht, zekerheid, welbevinden en wijsheid in het moment.

Je ervaringen worden écht anders bij dezelfde gebeurtenissen of personen. Of je nu wel of niet sensitief bent. Je hoeft niet meer hard te werken aan die gebeurtenissen of personen, want het is niet meer nodig voor je. Het is niet meer relevant.

Zelfs in situaties van werkdruk en niet passend onderwijs. Zelfs als je heel sensitief bent. Ook voor jou is het bereikbaar: een ontspannen leerkracht zijn met ontspannen leerlingen in de groep.

Dus minder doen, minder hard werken, minder projecteren op de buitenwereld en alleen inzichten ervaren hoe het echt werkt, is genoeg. Je gaat dan stap voor stap vooruit. Blijvend. Geen terugkeer mogelijk. Je bent dus gewaarschuwd 🙂 .

Meer weten?

Ik begrijp dat dit blog niet alles beantwoord en misschien wel meer vragen oproept dan je had. Als je interesse hebt in meer, dan is onze verdiepingsdag misschien iets voor jou. Je kunt ons dit laten weten door ons te mailen: Specialist hoogbegaafdheid of WijsSein. 

Niks missen?

Vind je ons blog interessant en wil je meer verhelderende en/of praktische informatie ontvangen? Schrijf je dan in voor onze nieuwsbrief.