ਸੰਗਠਨਾਂ ਨੂੰ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਬੰਧਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਵਰਗੀਕ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਸੰਗਠਨ ਵਿੱਚ ਸਬੰਧਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਗਠਨ ਬਣਦੇ ਹਨ।

1. ਰਸਮੀ ਸੰਗਠਨ - ਇਹ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਨੌਕਰੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਬਣਤਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਰੇਕ ਨੌਕਰੀ ਦਾ ਇੱਕ ਮਾਪ ਅਧਿਕਾਰ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।

   ਇਹ ਇੱਕ ਸੁਚੇਤ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੁਆਰਾ ਲੋਕ ਢਾਂਚੇ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਕੇ ਟੀਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਿਸਮ ਦਾ ਸੰਗਠਨ ਇੱਕ ਮਨਮਾਨੀ ਸੈੱਟਅੱਪ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਰੇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਰਸਮੀ ਸੰਗਠਨ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਟੀਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਰਸਮੀ ਸੈੱਟਅੱਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

2. ਗੈਰ-ਰਸਮੀ ਸੰਗਠਨ - ਇਹ ਨਿੱਜੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਬੰਧਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਨੈੱਟਵਰਕ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਰਸਮੀ ਸੈੱਟਅੱਪ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

   ਗੈਰ-ਰਸਮੀ ਸੰਗਠਨ ਅਜਿਹੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਿਕਸਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਪਸੰਦ, ਨਾਪਸੰਦ, ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਵਾਂ 'ਤੇ ਬਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਦੋਸਤੀ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਸਮਾਜਿਕ ਸਮੂਹਾਂ ਦੇ ਨੈਟਵਰਕ ਨੂੰ ਗੈਰ-ਰਸਮੀ ਸੰਗਠਨ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਗੈਰ-ਰਸਮੀ ਸੰਗਠਨ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕੋਈ ਸੁਚੇਤ ਯਤਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਰਸਮੀ ਸੰਗਠਨ ਤੋਂ ਉੱਭਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਨਿਯਮਾਂ ਅਤੇ ਨਿਯਮਾਂ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਰਸਮੀ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਰਸਮੀ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਰਸਮੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਬੰਧ

ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਲਈ ਰਸਮੀ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਰਸਮੀ ਦੋਵੇਂ ਸੰਗਠਨ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ। ਰਸਮੀ ਸੰਗਠਨ ਨਿਰਧਾਰਤ ਸੰਗਠਨਾਤਮਕ ਢਾਂਚੇ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਰਸਮੀ ਸੰਗਠਨ ਰਸਮੀ ਸੰਗਠਨ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਕੁਸ਼ਲ ਸੰਗਠਨ ਲਈ, ਰਸਮੀ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਰਸਮੀ ਦੋਵੇਂ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕੋ ਚਿੰਤਾ ਦੇ ਦੋ ਪੜਾਅ ਹਨ।

ਰਸਮੀ ਸੰਗਠਨ ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਗੈਰ-ਰਸਮੀ ਸੰਗਠਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਸਮੀ ਸੰਗਠਨ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਰਸਮੀ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਰਸਮੀ ਸੰਗਠਨ ਕਿਸੇ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ਲ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਸੰਗਠਨ ਅਤੇ ਸੁਚਾਰੂਤਾ ਲਿਆਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਰਸਮੀ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਮੈਂਬਰ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਨਿਰਧਾਰਤ ਫਰਜ਼ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਗੱਲਬਾਤ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਰਸਮੀ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਰਸਮੀ ਦੋਵੇਂ ਸੰਗਠਨ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ।

ਜਦੋਂ ਕਈ ਲੋਕ ਸੰਗਠਨਾਤਮਕ ਟੀਚਿਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਸਮਾਜਿਕ ਸਬੰਧ ਬਣਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਗੈਰ-ਰਸਮੀ ਸੰਗਠਨ ਸਹਿਯੋਗ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੁਆਰਾ ਟੀਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਚਾਰੂ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਅਸੀਂ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਗੈਰ-ਰਸਮੀ ਸੰਗਠਨ ਰਸਮੀ ਸੰਗਠਨ ਤੋਂ ਉੱਭਰਦਾ ਹੈ।