ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁਦਰਾ ਫੰਡ (IMF) ਅਕਸਰ ਖ਼ਬਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਕੁਝ ਦੇਸ਼ ਆਪਣੀਆਂ ਅਸਫਲ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਫੰਡਿੰਗ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈਣ 'ਤੇ IMF ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਲਗਭਗ ਹਰ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੇ IMF ਬਾਰੇ ਸੁਣਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਹਰ ਕੋਈ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਕਿ IMF ਇੱਕ ਗਲੋਬਲ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਪੈਸੇ ਤੱਕ ਲਗਭਗ ਅਸੀਮਤ ਪਹੁੰਚ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਭਾਵੇਂ IMF ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੰਸਥਾ ਹੈ, ਪਰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਲੋਕ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਫੰਡ ਆਪਣਾ ਪੈਸਾ ਕਿੱਥੋਂ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ, ਅਸੀਂ IMF ਨੂੰ ਉਪਲਬਧ ਫੰਡਿੰਗ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਅਤੇ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਾਂਗੇ।

ਫੰਡਿੰਗ ਦੇ ਸਰੋਤ

• ਕੋਟਾ: ਕੋਟਾ IMF ਫੰਡਿੰਗ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਰੋਤ ਹਨ। ਕੋਟੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਬਸਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ ਫੀਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੋਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। IMF ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਹਰੇਕ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕੋਟੇ ਦੀ ਗਾਹਕੀ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁਦਰਾ ਫੰਡ ਨੂੰ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਹੋਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

  ਇਹ ਫੰਡ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਮੈਂਬਰ ਦਾ ਕੋਟਾ ਕੀ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਇਸਦੀ ਗਣਨਾ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਫਾਰਮੂਲੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਫਾਰਮੂਲੇ ਵਿੱਚ ਕਈ ਕਾਰਕ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ GDP, ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹਾਪਣ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਭੰਡਾਰ।

  ਇਸ ਗਣਨਾ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ, GDP ਨੂੰ ਭਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ ਕਿ ਗਣਨਾ ਐਕਸਚੇਂਜ ਦਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਅੰਤਰ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਸੰਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇੱਕ ਫੈਲਾਅ ਫਾਰਮੂਲਾ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮੈਂਬਰ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਨਾ ਕਰਨਾ ਪਵੇ।

  ਕੋਟਾ ਸੰਗਠਨ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਮੈਂਬਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਵੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਕੋਟਾ ਕਿਸੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਕੱਦ ਦੇ ਅਨੁਪਾਤੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਕੋਲ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੋਟਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਟੂਵਾਲੂ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਦੇਸ਼ ਕੋਲ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਕੋਟਾ ਹੈ। ਇਹ ਕੋਟੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁਦਰਾ ਫੰਡ (IMF) ਲਈ ਫੰਡਿੰਗ ਦਾ ਮੁੱਖ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਰੋਤ ਬਣਦੇ ਹਨ।

• ਉਧਾਰ ਲੈਣ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ: ਕਈ ਵਾਰ IMF ਨੂੰ ਕੋਟੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਦੁਆਰਾ ਲਏ ਗਏ ਕਰਜ਼ੇ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਕਰਜ਼ੇ ਦੇਣੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ IMF ਨੂੰ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਉਧਾਰ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

  ਕਈ ਵਾਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਕਰਜ਼ਾ ਦੇਣ ਲਈ ਇੱਕ ਸਿੰਡੀਕੇਟ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁਦਰਾ ਫੰਡ ਦੇ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸਮਝੌਤੇ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਰਜ਼ਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿੱਤੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਲਈ ਦੂਜੀ ਅਤੇ ਤੀਜੀ ਰੱਖਿਆ ਲਾਈਨ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।

IMF ਪੈਸੇ ਕਿਵੇਂ ਉਧਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ?

ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਂਕ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਉਧਾਰ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁਦਰਾ ਫੰਡ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਉਧਾਰ ਵਿੱਚ ਫਰਕ ਕਰਨਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਇੱਕ ਅਣਸਿਖਿਅਤ ਨਿਰੀਖਕ ਲਈ, ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਏਜੰਸੀਆਂ ਦੇ ਕਰਜ਼ੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਅੰਤਰ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਂਕ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਲਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਉਧਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਧਾਰ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੀ ਵਿਵਹਾਰਕਤਾ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਂਕ ਤੋਂ ਕਰਜ਼ਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਸੰਕਟ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁਦਰਾ ਫੰਡ ਲਗਭਗ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਕਰਜ਼ੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸੰਕਟ ਵਿੱਚ ਹਨ।. ਕਰਜ਼ੇ ਸਿਰਫ਼ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਦਰਪੇਸ਼ ਭੁਗਤਾਨ ਸੰਤੁਲਨ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨ ਲਈ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। IMF ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਸੂਬਿਆਂ ਜਾਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ।

IMF ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਲਗਭਗ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉੱਚ-ਜੋਖਮ ਵਾਲੇ ਉਧਾਰ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਦੇਸ਼ ਦੀਵਾਲੀਆ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ IMF ਤੋਂ ਪੈਸੇ ਉਧਾਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, IMF ਨੂੰ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਧੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦੇ ਫੰਡ ਵਾਪਸ ਕੀਤੇ ਜਾਣ। IMF ਇਹ ਦੋ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਕਰਦਾ ਹੈ।

• ਪਹਿਲੀ ਗੱਲ, IMF ਕਦੇ ਵੀ ਸਾਰੇ ਫੰਡ ਇੱਕੋ ਵਾਰ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। ਵੰਡ ਛੋਟੀਆਂ ਕਿਸ਼ਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਰੇਕ ਲਗਾਤਾਰ ਕਿਸ਼ਤ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲੀ ਕਿਸ਼ਤ ਨਾਲੋਂ ਵੱਡੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਉਹ ਦੇਸ਼ ਜੋ ਫੰਡਾਂ ਦੀ ਸਹੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪੈਸਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ IMF ਦਾ ਕੰਮ ਹੈ ਕਿ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਢਾਂਚਾਗਤ ਬਦਲਾਅ ਹੋਣ। IMF ਫੰਡਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਦੇਸ਼ ਫੰਡਾਂ ਦੀ ਸਹੀ ਵਰਤੋਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਹੋਰ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਅਜਿਹਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
• ਦੂਜਾ, ਆਈਐਮਐਫ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵਿੱਤ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਵਿੱਚ ਦਖਲ ਦੇਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਆਈਐਮਐਫ ਵਿੱਤ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ ਕਿ ਕਿਹੜੇ ਖਰਚੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ ਅਤੇ ਕਿਹੜੇ ਖਤਮ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਆਈਐਮਐਫ ਫੰਡਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦਾ ਲਗਭਗ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਟੈਕਸ ਵਧਾਉਣ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਭਲਾਈ ਫੰਡ ਘਟਾਉਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।

IMF ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ

ਤੀਜੀ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਕਰਜ਼ੇ ਦੇ ਆਦੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ IMF ਦੀ ਅਕਸਰ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।. ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਆਈ.ਐੱਮ.ਐੱਫ. ਦੁਆਰਾ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੁਝਾਏ ਜਾਂਦੇ ਕੁਝ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਉਪਾਅ ਅਣਮਨੁੱਖੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਕਸਰ, ਇਹਨਾਂ ਉਪਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ, ਬਿਜਲੀ ਆਦਿ ਵਰਗੀਆਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾਗਤ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦਾ ਨਿੱਜੀਕਰਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਇਹ ਨਿੱਜੀਕਰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹਨਾਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦੀ ਕੀਮਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅੰਤਮ ਨਤੀਜਾ ਇਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਪੱਧਰ ਨਾਲ ਸਮਝੌਤਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਮੁੱਖ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ IMF 'ਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਕਰਜ਼ਾ ਚੋਰੀ ਕਰਨ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, IMF ਦੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ, ਅਸਫਲ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਸੁਧਾਰਨ ਅਤੇ ਪਟੜੀ 'ਤੇ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨ ਦਾ ਕੋਈ ਤਰੀਕਾ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਹ ਇੱਕ ਜ਼ਰੂਰੀ ਬੁਰਾਈ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਭਾਰ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨਵਾਦੀ ਹੋਣ ਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਇੱਕ ਦਰਦਨਾਕ ਤਬਦੀਲੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।