พวกเขาไม่มีรถโรงเรียน ไม่มีรถรับ-ส่ง มีเพียงเรือลำหนึ่งที่ค่อย ๆ ลัดเลาะไปตามแนวเขื่อน รับเด็กทีละคนจากจุดเล็ก ๆ ที่กระจายตัวอยู่ตามซอกซอยของชุมชนริมผืนน้ำ

“ผมต้องออกเรือตั้งแต่เกือบหกโมงเช้า ไปรับเด็กคนแรกที่อยู่ไกลสุด แล้วค่อยย้อนกลับมาเก็บเด็กตามจุดต่าง ๆ”
ลุงโป่ง ผู้ทำหน้าที่รับ-ส่งเด็ก ๆ มากว่า 30 ปี เล่าอย่างคุ้นเคย

กว่าจะพาเด็กครบทุกคนมาถึงโรงเรียน ก็ใช้เวลาร่วมสองชั่วโมง และเมื่อเรือเทียบท่า นั่นคือสัญญาณเริ่มต้นของการเรียนในวันนั้น

ปลายทางของการเดินทางคือ “โรงเรียนบ้านพุเข็ม” โรงเรียนขนาดเล็กริมขอบเขื่อนแก่งกระจาน ที่ตั้งอยู่ลึกเข้าไปในพื้นที่ซึ่งการเดินทางทางบกใช้เวลานานกว่าสองชั่วโมงจากอำเภอเมือง จังหวัดเพชรบุรี

เส้นทางไปโรงเรียนของเด็กที่นี่เริ่มต้นจาก “เรือ” ไม่ใช่รถโรงเรียน และใช้เวลาไป-กลับรวมกันกว่า 4 ชั่วโมงต่อวัน ขณะที่เวลาเลิกเรียนก็ไม่ได้ขึ้นอยู่กับตารางสอนเพียงอย่างเดียว แต่ขึ้นอยู่กับลมฟ้าอากาศ

“วันไหนลมแรง หรือมีพายุ ผมจะบอกครูให้ปล่อยเด็กกลับก่อน เพื่อความปลอดภัย”

เมื่อถามว่าเด็ก ๆ เหนื่อยไหมกับการต้องตื่นแต่เช้าและเดินทางไกลทุกวัน
ลุงโป่งยิ้มก่อนตอบทันทีว่า

“ไม่เคยเลยครับ เด็ก ๆ สนุกกันมาก บางวันต้องออกเร็วก่อนตีห้าก็ไม่มีใครบ่น มารอตลอด ผมยืนยันได้เลยว่าเด็กทุกคนอยากมาโรงเรียน”

คำตอบที่เรียบง่ายนี้สะท้อนสิ่งสำคัญอย่างหนึ่ง คือเด็ก ๆ ไม่ได้ปฏิเสธการเรียนรู้ ตรงกันข้าม พวกเขา “อยากเรียน” อย่างชัดเจน

แต่ความอยากเรียนเพียงอย่างเดียว อาจยังไม่เพียงพอให้เด็กที่นี่ไปได้ไกลกว่านั้น ตลอดหลายสิบปีที่ผ่านมา เด็กจำนวนมากในพื้นที่นี้มีวุฒิการศึกษาสูงสุดเพียงชั้นประถมศึกษาปีที่ 6

ไม่ใช่เพราะพวกเขาไม่เก่ง ไม่ใช่เพราะพวกเขาไม่พยายาม แต่เพราะ “ไปต่อไม่ได้” เพราะการเรียนต่อหมายถึงการต้องออกจากชุมชน ต้องมีค่าใช้จ่ายเพิ่มขึ้น ทั้งค่าที่พัก ค่าเดินทาง และค่าใช้จ่ายในชีวิตประจำวัน ขณะเดียวกัน ผู้ปกครองจำนวนไม่น้อยก็กังวลเรื่องความปลอดภัยของลูกหลานที่ต้องไปอยู่ไกลบ้าน

“สามสิบกว่าปี ผมเห็นเด็กดั้นด้นมาเรียน เพราะเขามีความสุขที่ได้เจอเพื่อน เจอครู ได้เล่น ได้กินอิ่ม แต่น่าเสียดายว่าโรงเรียนนี้มีแค่ ป.6 เกินครึ่งของเด็กเลยไม่ได้เรียนต่อ” ลุงโป่งเล่าด้วยน้ำเสียงเรียบ แต่หนักแน่น

“ผมว่าอุปสรรคจริง ๆ คือเส้นทางมันลำบาก ถ้าเด็กจะเรียนต่อ ต้องไปอยู่ข้างนอก พ่อแม่ถึงไม่ส่งลูกเรียน เขาห่วงเรื่องความปลอดภัย และที่สำคัญคือค่าใช้จ่าย ทั้งค่ากินอยู่ ค่ารถ ลำพังอาชีพทำสวนทำไร่จับปลามันไม่พอส่งลูกไป”

ในบริบทเช่นนี้ “ระยะทาง” จึงไม่ใช่แค่เรื่องของกิโลเมตร แต่เป็นเรื่องของต้นทุนความเสี่ยง และข้อจำกัดของครอบครัว และกลายเป็นด่านแรกที่ขวางโอกาสของเด็กจำนวนมากอย่างเงียบงัน

ในขณะที่เด็กบางคนยังพอมีโอกาส “ไปต่อ” เด็กอีกจำนวนไม่น้อยในโรงเรียนนี้ ยังไม่เคยเห็นปลายทางนั้นเลยด้วยซ้ำ

“ถ้าจบ ป.6 หนูจะเป็นอะไร”

คำถามนี้ อาจไม่ได้มีคำตอบที่หลากหลายนักสำหรับเด็กในพื้นที่แห่งนี้

‘แดงน้อย’ นักเรียนชั้น ป.4 บอกว่าเขาอยากเป็น “คนหาปลา” เหมือนพ่อและปู่ ทุกวันหลังเลิกเรียน เขาจะลงน้ำ ฝึกดำน้ำจับปลา เรียนรู้การใช้เครื่องมือ และลองปรับปรุงอุปกรณ์ให้ดีขึ้น

เขาว่ายน้ำเก่ง ดำน้ำได้ลึก เข้าใจธรรมชาติของน้ำและลมอย่างชำนาญ ทักษะชีวิตของเขา อาจเหนือกว่าเด็กในเมืองหลายคนด้วยซ้ำ แต่เมื่อถามถึงการเรียนต่อ คำตอบของเขายังคงหยุดอยู่ที่ ป.6 ไม่ใช่เพราะเขาไม่เก่ง แต่เพราะเขา “ยังไม่เคยเห็นว่ามีทางอื่น”

‘ครูช่อ’ รวิพร ดังแสง นักศึกษาครูรัก(ษ์)ถิ่นปี 3 สาขาวิชาการประถมศึกษา คณะครุศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏหมู่บ้านจอมบึง ซึ่งจะกลับมาบรรจุที่นี่ อธิบายว่า

เด็กที่นี่มีทักษะชีวิตสูง พวกเขาขับเรือเป็น ซ่อมเครื่องยนต์ได้ หาปลาเก่ง และอ่านสภาพอากาศจากธรรมชาติได้อย่างแม่นยำ

แต่ในอีกด้านหนึ่ง พวกเขาอาจยังไม่เห็นภาพของการศึกษาในระยะยาว และยังไม่แน่ใจว่าการเรียนต่อจะพาพวกเขาไปสู่ชีวิตแบบใด

“ถ้าไม่มีใครบอก เด็กอาจไม่รู้เลยว่าเขาไปได้ไกลกว่านี้”

“ตัวเราเองพอได้ออกไปเรียน ทำให้เห็นภาพกว้างของชุมชน และเข้าใจเด็กว่าไม่ใช่เขาไม่เก่ง แต่ที่ผ่านมาเหมือนเป้าหมายยังไม่ชัดว่ายังมีช่องทางอื่นให้เลือก” 

สิ่งที่ครูช่อพยายามเปลี่ยน จึงไม่ใช่เพียงการสอนตามบทเรียนในห้อง แต่เป็นการค่อย ๆ เปิดโลก และขยายขอบเขตความฝันของเด็กให้เขาเห็นว่ายังมีทางเลือกอื่น และยังมีเส้นทางที่ไปต่อได้

ขณะที่ ‘ครูซิม’ กชกร อินทร์จักร์ นักศึกษาครูรัก(ษ์)ถิ่นรุ่นพี่ ซึ่งกำลังจะกลับมาบรรจุที่นี่ในอีกไม่กี่เดือน เล่าเสริมว่า การกลับมาเป็นครูฝึกสอนทำให้เธอเข้าใจมากขึ้นว่า “ความเข้าใจธรรมชาติของพื้นที่ มีผลต่อการออกแบบการเรียนรู้อย่างไร”

และทำให้เห็นว่า ครูในโรงเรียนพื้นที่พิเศษไม่ได้เป็นเพียงผู้สอน แต่ต้องเป็นทั้งผู้ดูแล ผู้ประสานงาน และบางครั้งต้องเป็นทุกอย่างที่เด็ก ๆ ต้องการ

เรื่องราวของเด็กบ้านพุเข็ม จึงไม่ได้สะท้อนเพียงความยากลำบากของการเดินทางหากแต่สะท้อน “โครงสร้าง” ของความเหลื่อมล้ำทางการศึกษาอย่างชัดเจน เพราะในบางพื้นที่ ปัญหาไม่ได้เริ่มจากห้องเรียน และไม่ได้เริ่มจากตัวเด็ก แต่เริ่มตั้งแต่ “เส้นทางไปโรงเรียน”

เมื่อระยะทางกลายเป็นค่าใช้จ่าย กลายเป็นความเสี่ยง และกลายเป็นข้อจำกัดของครอบครัว “โอกาสทางการศึกษา” จึงไม่ได้เริ่มต้นด้วยต้นทุนที่เท่ากันตั้งแต่แรก

และนี่คือคำถามสำคัญที่เรื่องราวนี้ตั้งโจทย์ไว้

เราจะออกแบบระบบการศึกษาอย่างไร ให้เด็กทุกคน “ไปต่อได้” ไม่ว่าพวกเขาจะเริ่มต้นจากจุดไหน เพราะท้ายที่สุดแล้ว ความเหลื่อมล้ำอาจไม่ได้อยู่ที่ความสามารถของเด็ก แต่อยู่ที่ว่าระบบสามารถพาเขาไปได้ไกลแค่ไหน

เรื่องราวที่เกี่ยวข้อง: เปลี่ยนบ้านพักครูเป็น “จุดชาร์จใจ” โอกาสทางการศึกษาของเด็กเริ่มจากคุณภาพชีวิตครู

The post เด็กบางคนต้องนั่งเรือวันละ 4 ชั่วโมงเพื่อให้ได้เรียน “ระยะทาง” ด่านแรกของความเหลื่อมล้ำทางการศึกษา first appeared on กสศ..

7-7-7 คือหลักสูตรการเรียนรู้เรื่องการปลูกผักไฮโดรโปนิกส์ ที่แม้ผักจะไม่ได้โตใน 21 วัน แต่ ‘กิ๊บ’ ‘ตั๊บ’ ‘นนท์’ ต้องคอยสังเกตผักแปลงของตัวเอง ตั้งแต่ช่วง 7 วันแรกหลังเพาะเมล็ด 7 วันหลังต้นอ่อนงอก และ 7 วันสำหรับการประคับประคองผักให้แข็งแรงพอเพื่อย้ายลงกระถางและเติบโตจนขายได้ในอนาคต 

ภายใต้สีเขียวของใบผัก กลับมีสิ่งที่กำลังเติบโตไปพร้อมกันคือ ‘ความมั่นใจ’’ ของเยาวชนกลุ่มหนึ่งที่เคยถูกนิยามว่า ‘หลุดออกจากระบบ’ ‘มีปัญหาด้านพัฒนาการบกพร่อง’ 

ความมั่นใจนี้เกิดขึ้นได้จากการคณะทำงาน ‘วิสาหกิจชุมชนท่าสะท้อนฟาร์มเห็ด’ ที่ลุกขึ้นมาทำหน้าที่เป็น ‘หน่วยจัดการเรียนรู้การจัดการการศึกษาเชิงพื้นที่’ (Area-based Education : ABE) ภายใต้การสนับสนุนของกองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.) 

ซึ่งความสำเร็จของวิสาหกิจชุมชนท่าสะท้อนฟาร์มเห็ด เอกชัย ทิพยวัลย์ หรือผู้ใหญ่เอก ตำแหน่งผู้ใหญ่บ้านหมู่ที่ 3 บ้านท่าสะท้อน และเป็นหัวหน้าหน่วยการเรียนรู้ บอกอย่างตรงไปตรงมาว่าไม่ได้วัดกันที่งบประมาณ แต่วัดที่ความเปลี่ยนแปลงของเด็ก อย่างกรณีน้องกิ๊บ เด็กที่เคยหลุดจากระบบ แต่ปัจจุบันสามารถฝึกงานในร้านขายสินค้ามือสองญี่ปุ่นจนไลฟ์สดขายของและมีรายได้เป็นของตัวเองได้ 

“เราพยายามสร้างพื้นที่ปลอดภัยที่ไม่ต้องบอกว่าเป็นพื้นที่ปลอดภัย แต่ทำให้เห็นผ่านการปฏิบัติเช่น การใช้บ้านเด็กเป็นฐานการเรียนรู้ ให้เด็กดูแลกันเอง โดยมีคณะกรรมการเป็นพี่เลี้ยงอยู่ห่างๆ” ผู้ใหญ่เอกกล่าว 

สิ่งนี้จะเกิดขึ้นไม่ได้ และวิสาหกิจชุมชนท่าสะท้อนฟาร์มเห็ดไม่ได้ทำงานอย่างโดดเดี่ยว ถ้าขาดการเชื่อมโยงระหว่าง วิสาหกิจชุมชน – ท้องถิ่น – นักวิชาการ และ สมัชชาการศึกษาที่สุราษฎร์ธานี กระบวนนี้จึงไม่ใช่แค่การทำงานตามโครงการ แต่คือการสร้างระบบนิเวศการเรียนรู้ที่แข็งแกร่งพอจะโอบอุ้มเด็กนอกระบบให้กลับมายืนได้อย่างมั่นใจในสังคมอีกครั้ง

ดึงออกมาจากบ้าน ให้ ‘รอด’

การดำเนินงานของวิสาหกิจชุมชนท่าสะท้อนฟาร์มเห็ด สู่การเป็นหน่วยการเรียนรู้ มีที่มาจากการค้นพบปัญหาของเด็กในชุมชนที่ถูกมองข้ามจากคนส่วนใหญ่ ตามแนวคิดที่ว่าเด็กในวันนี้ก็จะกลายเป็นผู้ใหญ่คนหนึ่งในชุมชนวันหน้า 

สุริยันต์ ชอบผล หรือกบ ประธานสภาองค์กรชุมชนท่าสะท้อนกล่าวว่าปัญหาเด็กหลุดระบบในพื้นที่ไม่ใช่เรื่องไกลตัว ทั้งการมั่วสุม น้ำกระท่อม หรือการใช้ชีวิตล่องลอยกลางคืน รวมถึงกลุ่มเด็กที่มีปัญหาทางด้านพัฒนาการ เผชิญโรคซึมเศร้า มีภาวะโรคบกพร่องทางการเรียนรู้ หรือ LD ก็ถูกขับออกจากระบบไม่ต่างกัน

พอติดน้ำกระท่อม ติดเพื่อน ก็ส่งผลต่อความสัมพันธ์ที่เด็กมีต่อครอบครัว ชุมชน และทำให้พัฒนาการด้านการเรียนรู้ติดขัด สมาธิสั้น เกิดภาวะออทิสติกเทียม ปัญหาที่กำลังขยายตัวในพื้นที่ชายขอบเมืองที่พ่อแม่เด็กต้องไปทำงาน ทิ้งเด็กไว้ในบ้าน

ในปีแรก โครงการเลยมุ่งเน้นไปที่การค้นหาและสร้างโอกาสให้เด็กกลุ่มเป้าหมายตั้งแต่หมู่ที่ 1 ยันหมู่ที่ 7 ในตำบลท่าสะท้อน อำเภอพุนพิน จังหวัดสุราษฎร์ธานี 

ซึ่งวิธีแรกๆ คือการดึงเด็กออกมาจากบ้าน ผ่าน ‘ทีมงานอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.)’ โดยเฉพาะการเข้าหาเด็กที่ถูกละทิ้งอย่าง เด็กและเยาวชน ‘โรคบกพร่องทางการเรียนรู้ (Learning Disabilities : LD)’ ที่ส่งผลต่อความสามารถในการอ่าน เขียน คำนวณ ซึ่งเป็นปัญหาที่ถูกมองว่าเป็นเรื่องของผู้เชี่ยวชาญ คนอื่นเข้าถึงไม่ได้ และพอคิดแบบนี้ เด็ก LD หลายคนจึงถูกทิ้งไว้ในบ้าน เนื่องจากผู้เชี่ยวชาญมีจำนวนไม่พอและไม่รู้ต้องทำอย่างไรที่จะเข้าถึงเด็กได้ทุกคน

“พี่อยากให้เด็กหลุดพ้นจากครอบครัว หลายๆ ครอบครัวพ่อแม่เขาทำงาน ไม่ได้ดูแลลูก ทำให้เด็กมีพฤติกรรมไม่ดี อย่างน้อยเราเป็นส่วนหนึ่งที่จะได้ปรับเปลี่ยนพฤติกรรมนิสัยเด็ก” สาว-อุบลรัตน์ เมฆไลย ผู้รับผิดชอบโครงการและคณะทำงานหมู่ 2 อธิบาย

การดึงเด็กออกจากบ้านจึงเป็นหนทางที่จะทำให้เด็ก ‘รอด’ จากความเสี่ยงที่จะตามมา

แค่นิ่งขึ้น ก็เปรียบดังการเปลี่ยนแปลงที่ยิ่งใหญ่

กิจกรรมที่เริ่มทำในช่วงแรกจึงมีทั้งนั่งสมาธิ ศึกษาดูงานนอกสถานที่ WorkShop จากสิ่งที่ต้องการ และได้ปลูกผักแบบหลักสูตรชาวบ้าน 7-7-7 

การที่ผู้ใหญ่เอก และคณะทำงานวิสาหกิจชุมชนท่าสะท้อนฟาร์มเห็ด ชวนเยาวชนมาปลูกผัก ทำฟาร์ม อาจดูเหมือนการฝึกแรงงานภาคเกษตรทั่วไป แต่ในความจริง นี่คือภาพหนึ่งของการสร้างคุณค่าในตัวเอง ที่สามารถเปลี่ยนสถานะของเด็กจากผู้รอความช่วยเหลือ ให้กลายเป็นคนหนึ่งที่มีศักยภาพได้เหมือนกัน

“การปลูกผักไม่ใช่เรื่องง่าย”

 โรจน์–วโรจน์ สกุลโต นักวิชาการส่งเสริมการเกษตรชำนาญการ สำนักงานเกษตรจังหวัดสุราษฎร์ธานี เป็นที่ปรึกษาของวิสาหกิจชุมชนท่าสะท้อนฟาร์มเห็ด เล่าเพิ่มเติมว่า การปลูกผักต้องใช้ทั้งความพยายาม ความอดทน และความรู้ประสานกัน 

“เมล็ดผักเล็กมาก ตอนเพาะลงถาดเพาะต้องใจเย็น ดูหัวดูท้าย ดูค่ากรดของน้ำ ดูปริมาณปุ๋ยน้ำ วันไหนแดดดีต้นก็จะยืดออก แต่ก็ไม่ใช่ว่าให้เอาเมล็ดไปโดนแดดตรงๆ ไม่งั้นผักจะไม่สวย หรือแม้แต่การย้ายลงกระถางใหญ่ก็ต้องดูให้ดี ช่วงเวลาการตัดผักก็ต้องคำนวณว่าช่วงไหนผักจะไม่ขม” โรจน์กล่าว 

เล็ก จันทิมา อิศรางกูร ณ อยุธยา คณะทำงานหมู่ 1 บ้านนาค้อ เสริมเข้ามาว่าทุกช่วงเวลาของการปลูกผักสำคัญหมด ถ้าไม่เอาใจใส่ผักจะตายได้ง่ายๆ 

กิจกรรมการปลูกผักต้องใช้ความอดทนสูง แต่ สาว กลับบอกว่าเด็กๆ ตั้งใจเกินกว่าที่คาดหวังไว้ 

“เด็กๆ ที่ดูไม่ฟังใคร ดูซนและวุ่นวายเกือบตลอดเวลาของการทำกิจกรรม หรือบางคนเป็น LD ต้องคอยจับให้เขาอยู่นิ่งๆ ตลอด พอถึงช่วงเวลาหยอดเมล็ดลงแปลงผัก ทุกคนเงียบกันหมด ไม่มีใครพูด เขาตั้งใจกันมาจริงๆ” สาวกล่าว 

“ไฮโดรโปนิกส์มันมีระบบของมัน มีรอบการเก็บเกี่ยวที่ชัดเจน และที่สำคัญคือเรามีตลาดรองรับที่แน่นอนเมื่อเด็กเห็นว่าสิ่งที่เขาทำมันไปปรากฏอยู่บนแผงในตลาด เขาจะรู้สึกว่าตัวเองมีคุณค่า มีตัวตนในสังคมขึ้นมาทันที มันไม่ใช่แค่การปลูกผัก แต่มันคือการฝึกความรับผิดชอบและการวางแผนธุรกิจ” โรจน์กล่าว 

จากจุดตั้งต้นเดิมที่หน่วยการเรียนรู้อยากให้เด็กมีอาชีพด้วยการปลูกผักไฮโดรฯ ขาย แต่ ณ ปัจจุบัน การปลูกผักได้กลายเป็นหนึ่งในองค์ความรู้แบบไม่รู้ตัว 

“เด็กๆ ใช้ชีวิตอยู่กับป่ายาง กับสวนผัก แต่เขาไม่เคยหันมาสนใจจริงจัง อีกอย่างมันเป็นการปฏิบัติที่ส่งผลได้จริง ขายได้จริง แปลงผักไฮโดรฯ ก็เลยเป็นหนึ่งในกิจกรรม เหมือนกับที่เราเรียนวิธีว่ายน้ำบนบก ถ้าไม่เห็นของจริง ไม่ลงน้ำจริง มันก็ทำไม่เป็น แต่พอเขาได้ลงมือทำบ่อยๆ มันเกิดความชำนาญ ความเคยชิน เขาก็สามารถทำเองได้” ผู้ใหญ่เอกกล่าว 

จุดเด่นที่ทำให้เด็กในโครงการนี้เห็นความหวัง คือการเชื่อมโยงกับตลาดอย่างเป็นรูปธรรม เพราะคณะทำงานได้ดีลกับภาคเอกชน ดีลกับตลาดเพื่อรับซื้อผลิตภัณฑ์ของเด็กอยู่แล้ว 

“เราไม่ได้ให้เด็กปลูกผักไปวันๆ แต่วางแผนตลาดไว้ให้หมดแล้ว ขอแค่เด็กทำจริง ตลาดรอบๆ อำเภอนี้ยินดีรับผลผลิตทั้งหมด นี่คือสิ่งที่ยืนยันว่าอาชีพที่พวกเขากำลังฝึกอยู่เลี้ยงชีวิตได้จริง”

กระบวนการการปลูกผักตั้งแต่การหยอดเมล็ดเล็กๆ ลงแปลงเพาะ ได้เติมน้ำ เติมปุ๋ย ได้เฝ้ามองการเจริญเติบโตของแปลงผักนี้ ทำให้เด็กบางคน ‘นิ่งขึ้น’ ซึ่งสำหรับหน่วยการเรียนรู้รู้ดีว่าการนิ่งขึ้น มันจะได้สร้างการเปลี่ยนแปลงของตัวเด็กแล้ว โดยเฉพาะกับเด็ก LD ที่มีปัญหาเรื่องการเรียนรู้

พาไปดู ให้รู้ ให้เห็น

เมื่อย่างเข้าสู่ปีที่ 2 ของโครงการ กระบวนการทำงานของหน่วย ABE ท่าสะท้อนมีความเข้มข้นขึ้น ผู้ใหญ่เอกเล่าว่าเป้าหมายหลักคือการพาเด็กออกไปเห็นโลก เพื่อสร้างแรงบันดาลใจ

“เรามองว่าเด็กกลุ่มนี้ขาดโอกาส สิ่งที่เราเติมเข้ามาคือการพาเขาออกไปศึกษาดูงานข้างนอก พัฒนาทักษะให้เขาเห็นไอเดียใหม่ๆ เช่น การไปดูงานกะลาเงินล้านที่พัทลุง เพื่อให้เห็นว่าของเหลือใช้ก็สร้างมูลค่าได้ หรือไปดูไร่นมัสการที่ปลูกกล้วยหอมจนสร้างรายได้หลักแสน เพื่อให้เด็กเห็นว่างานเกษตรก็เป็นอาชีพที่มั่นคงได้โดยไม่ต้องเป็นลูกจ้าง”

โรจน์ ย้ำถึงความสำคัญของการพาเด็กไปดูงาน ‘กะลาเงินล้าน’ ที่พัทลุง และการทำเกษตรแบบมืออาชีพที่เกาะสมุย

“เราสอดแทรกการพาไปข้างนอก เพื่อให้เกิดไอเดียใหม่ๆ ให้เขาเห็นว่าอาชีพเกษตรสามารถสร้างเงินได้จริงโดยไม่ต้องเป็นลูกจ้างเขาอย่างเดียว” 

เป้าหมายสุดท้ายของกระบวนการนี้ไม่ใช่แค่การมีอาชีพติดตัว แต่คือการทำให้เด็ก ‘รู้สา’ ซึ่งเป็นคำในภาษาใต้ที่หมายถึงการรู้ความ รับผิดชอบตัวเองได้ และมองเห็นคุณค่าในสิ่งที่ทำ 

“น้องเขาภูมิใจในตัวเองว่าเขาสามารถหาเงินได้เองแล้วนะ ไม่ต้องขอเงินพ่อแม่แล้ว มันคือการสร้างโอกาสที่กินได้จริง ไม่ใช่แค่ในกระดาษ” โรนจ์ อธิบาย 

นอกจากความภูมิใจ เด็กเยาวชนยังได้โชว์ศักยภาพของตัวเองแบบที่ไม่ได้อคติมาปิดบัง 

ผู้ใหญ่เอกเล่าว่าที่ผ่านมามีเด็กคนหนึ่งที่มีปัญหาเรื่องการพูด ไม่เข้าสังคม และขี้อาย แต่เด็กคนนั้นสามารถคว้ารางวัลเหรียญทองการปลูกผัก จากงานการประชุมวิชาการระดับชาติ ขององค์การเกษตรกรในอนาคตแห่งประเทศไทย ในพระราชูปถัมภ์สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ครั้งที่ 46 สิ่งนี้ทำให้หน่วยการเรียนรู้ภูมิใจมาก 

“จากคนที่พ่อแม่ไม่คิดว่าจะรอด ตอนนี้ได้รางวัล ทุกคนชื่นชม มีภาพติดไว้ที่ศาลา กล้าพูด กล้าคุยมากขึ้น ได้กลับมามีที่เรียนอีกครั้ง ผมภูมิใจมากเลย” ผู้ใหญ่เอกกล่าว 

คอนเนค เข้าใจ และมองเป้าหมายในทางเดียวกัน

กบ บอกว่ารางวัลการปลูกผักของเด็ก เป็นสิ่งนี้เล็กๆ ที่สำคัญในแง่ของการทำงานของหน่วยการเรียนรู้อย่างมาก

“ทำงานกับเด็กยากนะ และท้อด้วย บางคนก็มีงานหลายบทบาททั้ง อสม. ทั้งคณะกรรมการชุมชน ไหนจะอาชีพของตัวเอง แล้วพวกเขาก็เข้ามาเป็นทีมพี่เลี้ยงด้วย พอเด็กคนนั้นได้รางวัล เราเห็นการเปลี่ยนแปลงของเด็กว่าสิ่งที่เราทำมาไม่สูญเปล่า มันรู้สึกดีมากเลยว่าเขาเปลี่ยนแปลงตัวเองได้” กบ กล่าว

หัวใจสำคัญที่ทำให้หน่วยเรียนรู้ท่าสะท้อนเดินหน้าได้โดยไม่สะดุด คือการออกแบบ ‘ทีมงาน’ ที่เข้าใจกันและกัน ผู้ใหญ่เอกอธิบายว่า คณะทำงานของหน่วยเรียนรู้มีตั้งแต่ชาวบ้านธรรมดาที่มีใจอยากช่วยเด็ก มีทีมอสม. ที่มีข้อมูลพื้นฐานแต่ละครอบครัว มีหน่วยงานข้างนอกเข้ามามีส่วนร่วม และภาคีการศึกษาที่ทั่วถึงทั้งจังหวัด

“อย่างโรจน์ ตอนแรกเขาไม่ได้มาทำงานกับเรานะ เป็นแค่นักวิชาการส่งเสริมการเกษตร แต่พอเราวางแผนว่าจะมีการปลูกผักเลยต้องใช้ความรู้เชิงวิชาการ เราก็ไปคุยไปดีลกับเขา ซึ่งพอเห็นความเป็นไปได้เขาก็เลยเข้ามาช่วยหน่วยการเรียนรู้แบบเต็มตัว ต้องขอบคุณเขาสำหรับงานเอกสาร การเติมเต็มองค์ความรู้แบบที่ชาวบ้านไม่ค่อยรู้” ผู้ใหญ่เอกกล่าว 

ผู้ใหญ่เอกย้ำว่า การจะดึงภาคีอย่างเกษตรจังหวัด, ประมง หรือ ปศุสัตว์ เข้ามาช่วยได้นั้น ต้องสร้างความไว้วางใจล่วงหน้า

“เราทำงานกับชุมชนอยู่แล้ว เราช่วยงานหน่วยงานต่างๆ ก่อน เมื่อเขามีความเชื่อถือในตัวเรา พอเราทำเรื่องเด็ก เขาก็ยินดีเข้ามาเป็นที่ปรึกษา เป็นวิทยากรให้ สิ่งสำคัญคือเราต้องทำให้เขาเห็นว่าเขาเข้ามาแล้วได้อะไร อย่างน้อยคือภาพความสำเร็จที่ส่งผลต่อเด็กจริงๆ และการยกย่องขอบคุณให้เขามีตัวตนในผลงานนั้นด้วย” 

เช่นเดียวกับงานเรื่องกระบวนการองค์ความรู้ ก็มีโรจน์ นักวิชาการส่งเสริมการเกษตร ที่เข้ามาเติมเต็มในส่วนของงานวิชาการและงานเอกสารที่ซับซ้อน ซึ่งมักเป็นจุดอ่อนของคนทำงานในพื้นที่

“งานเอกสารของ กสศ. มีระบบชัดเจน งานเอกสารก็สำคัญมากต่อการดำเนินโครงการ ผมจึงเข้ามาช่วยงานตรงนี้ ในขณะที่ผู้ใหญ่เอกและพี่กบจะเป็นฝ่ายปฏิบัติการที่เข้าถึงตัวเด็กและชุมชนได้จริง”

นอกจากนี้ การแบ่งบทบาทหน้าที่ยังกระจายลงไปตามหมู่บ้าน โดยมีคณะกรรมการดูแลเด็กในแต่ละพื้นที่อย่างใกล้ชิด หากใครคนใดคนหนึ่งติดภารกิจ ก็จะมีคนสำรองที่ถูกบ่มเพาะผ่านการร่วมกิจกรรมมาแทนที่ได้ทันที ทำให้งานไม่หยุดชะงัก

ผู้ใหญ่เอกอธิบายเพิ่มเติมว่า มีทีมทำงานหลายคนที่ขอออกจากหน่วยการเรียนรู้ ซึ่งเป็นการออกในลักษณะที่กลับไปจัดการภาระหน้าที่ของตัวเอง เพราะทุกคนมีบทบาทในชุมชนต่างกัน 

“คนที่ออกไปหลักๆ คือกลับไปจัดการตัวเอง ไม่ได้ออกเพราะไม่อยากทำ เช่น คนนี้ทำสวนยาง ตัวเขาก็เป็นกรรมการหมู่บ้าน แล้วก็เป็นคนทำงานก็หน่วยการเรียนด้วย ภาระเขาเยอะ เลยขอออกไปจัดการดีกว่า แต่เขาก็ยังกลับมาเข้าหน่วยเป็นคณะทำงานได้ หรือตอนที่มีกิจกรรมถ้าเขาว่างเราก็เชิญมาเหมือนเดิม ส่วนใหญ่ก็คนรู้จักกันทั้งนั้น” 

ผู้ใหญ่เอกกล่าวเพิ่มเติมว่า หากทีมทำงานคนใดคนนึงหายไป ไม่ค่อยส่งกระทบต่อการทำงาน เพราะทุกคนรับรู้ว่าเป้าหมายของทีมคืออะไร ใครทำอะไรตรงไหนอยู่ แล้วมีคนที่พร้อมจะเข้ามาทำงานแทนด้วยกัน

“เวลาเราเสร็จจากกิจกรรม เราก็จะนัดกรรมการมาประชุมอีกครั้งเพื่อสรุปโครงการหรือสรุปกิจกรรมที่เราทำ เราก็จะเรียกสรุปว่าผลที่กิจกรรมวันนี้มีปัญหาเรื่องอุปสรรคอะไรบ้าง น้องคนไหนเป็นยังไงก็พยายามพูดคุยกับกรรมการว่าถ้าคนนี้เราพยายามอย่าไปพูดปมด้อยเขา เราพยายามทำความเข้าใจให้กับคนทำงานด้วยว่ามันจะไม่เหมือนเราทุกคน กรรมการแต่ละคนไม่เหมือนกันเพราะฉะนั้นเราพยายามทำความรู้ความเข้าใจให้เหมือนกัน ไปในทิศทางเดียวกัน” 

และไม่ใช่แค่เด็กเยาวชนได้เรียนรู้ คณะทำงานก็ได้เรียนรู้ด้วยเช่นกัน 

“คำว่าล้มเหลวในนิยามของผม ไม่ใช่เด็กหนีไปติดคุกเพราะนั่นคือพฤติกรรมเขา แต่ล้มเหลวคือการที่เด็กมาร่วมกิจกรรมกับเราแล้วเขายังอยู่กับที่ ไม่มีการพัฒนา” ผู้ใหญ่เอกกล่าว 

ความแข็งแกร่งของท่าสะท้อนไม่ได้เกิดขึ้นอย่างโดดเดี่ยว แต่เป็นจิ๊กซอว์ชิ้นสำคัญของ ‘สมัชชาการศึกษาสุราษฎร์ธานี’ ซึ่งถือเป็นจังหวัดต้นแบบที่ขับเคลื่อนงานได้อย่างเป็นระบบ 

ในระดับนโยบาย สุราษฎร์ธานีใช้กลไก Thailand Zero Dropout (TZD) ซึ่งเชื่อมโยงกับหน่วยจัดการเรียนรู้การจัดการการศึกษาเชิงพื้นที่’ (Area-based Education : ABE) เป็นการเรียนรู้ระดับท้องถิ่น 

ไม่ว่าเป็น ผู้ใหญ่เอกและกบ ที่ไม่ได้ทำหน้าที่เพียงผู้นำชุมชน แต่ทำหน้าที่เป็น ‘ผู้จัดการเรียนรู้’ ที่ใช้ทุนทางสังคมและคอนเนคชั่นส่วนตัวดึงหน่วยงานประมง เกษตร และปศุสัตว์เข้ามาเป็นพวก จนมาเจอกับโรจน์ จากสำนักงานเกษตรจังหวัดเข้ามาเติมเต็มงานจัดการและเอกสาร เพื่อให้คนหน้างานเดินได้อย่างคล่องตัว รวมถึงมีทีมทำงานที่เข้าใจกันและกัน อย่างคนในชุมชน แม่ๆ อสม. ที่มีข้อมูลสุขภาพพื้นฐาน

ความพิเศษของที่นี่คือการไม่ได้มองว่าปัญหาเด็กนอกระบบเป็นหน้าที่ของใครคนใดคนหนึ่ง แต่คือ ‘ภารกิจร่วม’ ที่เชื่อมโยงทั้งพื้นที่และนโยบายเข้าด้วยกัน

The post 7-7-7 ถอดรหัส ‘ท่าสะท้อนโมเดล’: เมื่อวิสาหกิจชุมชนลุกขึ้นมาจัดการเรียนรู้ คืนชีวิตเด็กนอกระบบด้วยเครือข่ายที่กินได้จริง first appeared on กสศ..

ดร.ศุภโชคสะท้อนว่า โรงเรียนขนาดเล็ก–พื้นที่ห่างไกลจำนวนมากต้องประคองตัวภายใต้ข้อจำกัดด้านงบประมาณ บางแห่งต้องหาแหล่งทุนจากการทอดผ้าป่า หรือเผชิญภาวะขาดดุลจากค่าใช้จ่ายพื้นฐานในแต่ละปี สะท้อนให้เห็นว่า การจัดสรรงบประมาณที่ไม่คำนึงถึงความแตกต่างของบริบทพื้นที่และขนาดโรงเรียน เป็นหนึ่งในต้นตอสำคัญของความเหลื่อมล้ำทางการศึกษา พร้อมเสนอว่า สูตรจัดสรรงบใหม่ควรคำนึงถึงความจำเป็นที่แตกต่างกันของแต่ละพื้นที่ ควบคู่กับการให้อำนาจผู้บริหารโรงเรียนในการตัดสินใจบนฐานของ “ความเชื่อมั่น” เพื่อให้การใช้จ่ายงบประมาณเกิดประสิทธิภาพสูงสุด

“โรงเรียนเล็กไม่เพียงได้รับงบน้อยกว่า แต่ยังต้องเผชิญต้นทุนแฝงจากการอยู่ในพื้นที่เข้าถึงยาก ทั้งค่าขนส่งวัสดุ ค่าเดินทาง และค่าสาธารณูปโภค ซึ่งบางแห่งมีสัดส่วนสูงถึงครึ่งหนึ่งของเงินอุดหนุน จึงแทบเป็นไปไม่ได้ที่จะวางแผนพัฒนาคุณภาพในระยะยาว” 

ดร.ศุภโชค กล่าวต่อว่า งานวิจัยเชิงปฏิบัติการโครงการทดลองสูตรจัดสรรงบประมาณสำหรับโรงเรียนขนาดเล็กในพื้นที่ห่างไกล (Equity-based Budgeting) ที่ กสศ. ร่วมกับคณะเศรษฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ดำเนินการในโรงเรียนนำร่อง 180 แห่ง เป็นเวลา 3 ปี โดยอิง “ต้นทุนจริง” ของแต่ละโรงเรียน พบว่า เมื่อโรงเรียนได้รับงบประมาณที่เหมาะสม ผลลัพธ์ด้านการเรียนรู้และการบริหารจัดการมีแนวโน้มดีขึ้นอย่างชัดเจน

“งานวิจัยสะท้อนว่า นโยบายที่ออกแบบจากฐานข้อมูลจริงสามารถตอบโจทย์พื้นที่ได้จริง ทั้งยังช่วยให้เห็นข้อจำกัดเฉพาะของแต่ละโรงเรียน และออกแบบการสนับสนุนได้ตรงจุด ไม่ว่าจะเป็นความห่างไกล ความยากลำบากในการเดินทาง หรือฐานะทางเศรษฐกิจของผู้เรียน ซึ่งควรถูกนำมาใช้เป็นตัวแปรสำคัญในการคำนวณเงินอุดหนุน”

พร้อมกันนี้ ยังเสนอว่า ภายใต้ข้อจำกัดงบประมาณ รัฐควรปรับวิธีจัดสรรจากการให้ “เท่ากันทุกโรงเรียน” ไปสู่การ “จัดตามความจำเป็น” โดยอาจพิจารณาปรับลดสัดส่วนงบจากโรงเรียนขนาดใหญ่ในเขตเมืองที่มีแหล่งสนับสนุน เพื่อนำไปเพิ่มให้กับโรงเรียนขนาดเล็ก–ห่างไกลที่เผชิญปัญหารุนแรงกว่า เพื่อให้ทรัพยากรถูกใช้แก้จุดปัญหาสำคัญได้ตรงจุดมากขึ้น

นอกจากการเพิ่มงบประมาณแล้ว ดร.ศุภโชคยังย้ำว่า ภาครัฐควรจัดทำแนวทางหรือคู่มือการบริหารงบสำหรับโรงเรียนขนาดเล็กควบคู่กันไป โดยจากผลการวิจัยพบว่า เมื่อโรงเรียนได้รับทั้งงบประมาณและคำแนะนำด้านการบริหารจัดการ จะสามารถลดค่าใช้จ่ายที่ไม่จำเป็น และนำทรัพยากรไปใช้เพื่อพัฒนาคุณภาพการศึกษาได้ตรงเป้าหมายมากขึ้น

ในฐานะผู้ทำงานในพื้นที่มายาวนาน เขาย้ำว่า การปรับสูตรจัดสรรงบประมาณเป็น “เรื่องเร่งด่วน” ที่ต้องดำเนินการโดยเร็ว แม้จะเป็นสัญญาณที่ดีที่กระทรวงศึกษาธิการบรรจุประเด็นนี้เป็นหนึ่งในวาระสำคัญในปีงบประมาณ 2570 แต่การออกแบบนโยบายจำเป็นต้องอิงข้อมูลเชิงประจักษ์ เพื่อสะท้อนความซับซ้อนของบริบทโรงเรียนแต่ละแห่งได้อย่างแท้จริง

อีกข้อเสนอสำคัญคือ การแบ่งเบาภาระต้นทุนพื้นฐาน เช่น ค่าไฟฟ้า หรืออินเทอร์เน็ต ซึ่งในหลายโรงเรียนมีสัดส่วนสูงเกินครึ่งของเงินอุดหนุน โดยอาจอาศัยความร่วมมือระหว่างหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง หากสามารถลดภาระส่วนนี้ได้ จะทำให้โรงเรียนมีงบเหลือสำหรับพัฒนาคุณภาพการศึกษาเพิ่มขึ้น

“ท้ายที่สุด การจัดการศึกษาไม่ใช่ภารกิจของหน่วยงานใดหน่วยงานหนึ่ง แต่เป็นเรื่องของการพัฒนาทุนมนุษย์ของประเทศ เรากำลังพูดถึงความร่วมมือเพื่อแก้ปัญหาเชิงโครงสร้าง และยกระดับศักยภาพของคนไทย โดยเริ่มจากการจัดสรรงบประมาณการศึกษาอย่างเหมาะสม เป็นธรรม และยั่งยืน” ดร.ศุภโชค กล่าว

The post ชมรมนักจัดการศึกษาบนพื้นที่สูงและถิ่นทุรกันดาร เสนอ “รีดีไซน์งบการศึกษาปี 2570” แก้เหลื่อมล้ำโรงเรียนเล็ก–ห่างไกล first appeared on กสศ..

ผศ.ดร.สหวรัชญ์ พลหาญ ผู้อำนวยการสถาบันวิจัยเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา กสศ. เปิดเผยว่า สูตรจัดสรรงบประมาณในปัจจุบันยังไม่สะท้อนต้นทุนที่แท้จริงของโรงเรียนขนาดเล็ก โดยเฉพาะโรงเรียนในพื้นที่ห่างไกลที่มีข้อจำกัดด้านภูมิประเทศ เช่น พื้นที่ภูเขา เกาะ หรือแนวชายแดน รวมถึงพื้นที่พิเศษด้านความมั่นคง ซึ่งมีประมาณ 1,000 แห่ง และมีนักเรียนยากจนมากกว่า 70%

ข้อมูลวิจัยยังสะท้อนว่า งบประมาณการศึกษาทุก 100 บาท เป็นค่าใช้จ่ายประจำถึง 78 บาท ขณะที่งบเพื่อความเสมอภาคมีเพียง 22 บาท ในจำนวนนี้ 18 บาทเป็นงบแบบ “เท่ากัน” สำหรับนักเรียนทุกคน เช่น เงินอุดหนุนรายหัว อาหารกลางวัน และนมโรงเรียน เหลืองบเพียง 4 บาทสำหรับช่วยเหลือเด็กยากจนตามความจำเป็น เช่น ปัจจัยพื้นฐานนักเรียนยากจน ทุนเสมอภาค ส่งผลให้การลดความเหลื่อมล้ำยังไม่เกิดผลอย่างเป็นรูปธรรม

จากนโยบายรัฐบาลที่เตรียมปรับสูตรจัดสรรงบประมาณใหม่ในปีงบประมาณ 2570 เพื่อยกเลิกแนวคิด “จัดสรรเท่ากันแต่ไม่เป็นธรรม” เปลี่ยนเป็น “จัดสรรตามความจำเป็นจริง” กสศ. จึงเสนอแนวทางปรับสูตรใหม่ โดยคำนึงถึงความแตกต่างของโรงเรียนใน 3 มิติหลัก ได้แก่ ขนาดโรงเรียน ลักษณะภูมิศาสตร์ และฐานะความยากจนของผู้เรียน เพื่อให้การจัดสรรงบตอบโจทย์บริบทพื้นที่อย่างแท้จริง

แนวทางสำคัญคือการเปลี่ยนจากการจัดสรรแบบ “รายหัวเท่ากัน” ไปสู่ “Block Grant” ที่ผันแปรตามความจำเป็นของแต่ละโรงเรียน พร้อมเพิ่มความยืดหยุ่นให้สถานศึกษานำงบไปใช้ได้ตามบริบท เช่น พัฒนาการเรียนรู้ จัดหาสื่อการสอน หรือดูแลนักเรียนกลุ่มเปราะบาง เพื่อลดความเสี่ยงหลุดจากระบบการศึกษา

ผลการทดลองในโรงเรียนนำร่อง 180 แห่ง โดยสถาบันวิจัยเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา กสศ. ร่วมกับคณะเศรษฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ พบว่า โรงเรียนที่ได้รับงบตามสูตรใหม่โดยเฉลี่ยประมาณ 54,000 บาทต่อโรงเรียนต่อปี ช่วยให้มีความพร้อมด้านสื่อการสอนเพิ่มขึ้น 94.9% อัตราการเข้าสอบ O-NET ของนักเรียน ป.6 เพิ่มจาก 91.2% เป็น 97.3% และอัตราการมาเรียนดีขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ สะท้อนศักยภาพของการจัดสรรงบประมาณที่สอดคล้องกับบริบทจริง

ขณะที่เสียงจากผู้อำนวยการโรงเรียนขนาดเล็ก–พื้นที่ห่างไกล สะท้อนตรงกันว่า งบประมาณที่เพิ่มขึ้นช่วยให้สามารถพัฒนาการเรียนการสอนได้จริง ทั้งการยกระดับทักษะพื้นฐานของนักเรียน การจัดกิจกรรมเรียนรู้ ดูแลคุณภาพชีวิตผู้เรียน ขณะเดียวกันยังช่วยลดภาระค่าใช้จ่ายจำเป็น เช่น ค่าเดินทางหรือค่าบริหารจัดการ ที่เดิมเป็นข้อจำกัดสำคัญของโรงเรียน

ด้านข้อเสนอเชิงนโยบาย กสศ. เสนอ 2 แนวทางหลัก ได้แก่ การจัดสรรงบประมาณแบบ Block Grant ตาม 3 มิติความจำเป็น และการเพิ่มงบสนับสนุนบุคลากร เช่น ครูอัตราจ้าง รวมถึงการชดเชยโรงเรียนที่ไม่มีผู้บริหาร เพื่อให้โรงเรียนสามารถดำเนินงานได้อย่างมีประสิทธิภาพมากขึ้น โดยใช้งบประมาณเพิ่มเติมราว 61–103 ล้านบาท สำหรับโรงเรียนขนาดเล็ก–พื้นที่ห่างไกล 1,135 แห่ง ทั้งนี้ รัฐบาลสามารถขยายการสนับสนุนไปยังโรงเรียนเพิ่มเติมได้อย่างยืดหยุ่น โดยประยุกต์ใช้สูตรการคำนวณตามข้อมูลความจำเป็นของแต่ละพื้นที่

ผศ.ดร.สหวรัชญ์ กล่าวทิ้งท้ายว่า การปรับสูตรจัดสรรงบประมาณครั้งนี้ ไม่เพียงเป็นการแก้ปัญหาทรัพยากรไม่เพียงพอในโรงเรียนขนาดเล็ก–พื้นที่ห่างไกล แต่เป็นการปรับโครงสร้างเพื่อสร้าง “ความเป็นธรรมทางการศึกษา” โดยทำให้ทรัพยากรไปถึงโรงเรียนที่ต้องการมากที่สุด ซึ่งจะเป็นกลไกสำคัญในการลดความเหลื่อมล้ำเชิงโครงสร้าง และยกระดับคุณภาพการศึกษาของประเทศในระยะยาว

The post กสศ. ชู “สูตรจัดสรรงบใหม่” ปิดช่องว่างโรงเรียนเล็ก–พื้นที่ห่างไกล แก้เหลื่อมล้ำตรงจุดตามขนาด ภูมิศาสตร์ ความยากจน first appeared on กสศ..

สอดคล้องกับองค์ความรู้ด้านเศรษฐศาสตร์การศึกษาที่ชี้ชัดว่า ช่วงเปิดภาคเรียนคือจุดวิกฤตทางการเงินของครัวเรือน เพราะรายจ่ายหลายด้านเกิดขึ้นพร้อมกันในเวลาอันสั้น ทั้งค่าเดินทาง ค่าอาหาร ค่าอุปกรณ์การเรียน ค่าเครื่องแบบ และค่าใช้จ่ายจำเป็นอื่น ๆ ทางการศึกษา

ที่ประชุมคณะทำงานพัฒนานวัตกรรมการช่วยเหลือเด็กและเยาวชนในภาวะวิกฤตการศึกษา กองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.) จึงมีมติเห็นชอบจัด “ชุดสวัสดิการพื้นฐานสำหรับเด็กและเยาวชนในภาวะวิกฤตการศึกษา” ตาข่ายสุดท้ายเพื่อปกป้องไม่ให้เด็กและเยาวชนหลุดจากระบบการศึกษา ประกอบด้วย “5 โอกาส” ดังนี้

โอกาสที่ 1  คูปองการเรียนรู้ Learning Plus
สวัสดิการสนับสนุนการเข้าถึงการศึกษาแบบบูรณาการ 3 มิติ ทั้งคอร์สทักษะออนไลน์ฟรี ครอบคลุมทักษะชีวิต ทักษะดิจิทัล และทักษะอาชีพยุคใหม่ รวมถึงการสนับสนุนค่าเดินทางและค่าอาหารเช้า

โอกาสที่ 2 เรียนฟรีได้ทุกที่ทุกเวลา ผ่าน Mobile School
แพลตฟอร์มการเรียนรู้ยืดหยุ่นแบบออนไลน์ (Flexible Learning Platform) ที่เชื่อมการเรียนรู้จากชุมชน พื้นที่ทำงาน และชีวิตประจำวัน เข้ากับผู้เรียน ครู โค้ช และพื้นที่การเรียนรู้ในระบบเดียว มุ่งทลายข้อจำกัดด้านเวลาและสถานที่ และเปิดโอกาสให้เรียนฟรีโดยไม่มีค่าใช้จ่าย

โอกาสที่ 3 SIM พร้อมเรียน

การสนับสนุนอินเทอร์เน็ตฟรีเพื่อการเรียนรู้ ภายใต้หลักคิดว่า “การเชื่อมต่อดิจิทัล” คือโครงสร้างพื้นฐานทางโอกาสที่สำคัญไม่ต่างจากสาธารณูปโภคขั้นพื้นฐาน เพื่อลดความเหลื่อมล้ำด้านดิจิทัลที่ยังเป็นอุปสรรคต่อการเข้าถึงการเรียนรู้

โอกาสที่ 4 Learn to Earn
กลไกการเรียนรู้ควบคู่การทำงาน (Work-Integrated Learning) ผ่านความร่วมมือกับภาคเอกชน โดยมีระบบเทียบโอนทักษะจากการทำงานเป็น “หน่วยกิตการศึกษา” เปิดทางให้ผู้เรียนมีรายได้ระหว่างเรียน และได้รับวุฒิการศึกษาที่ได้รับการรับรองเมื่อสำเร็จการศึกษา เพื่อลดเงื่อนไขที่ทำให้เด็กต้องเลือกระหว่าง “ปากท้อง” กับ “อนาคต”

โอกาสที่ 5 ธนาคารโอกาส
 ระบบกลางจัดสรรทรัพยากรและสวัสดิการด้านอุปกรณ์การศึกษา เช่น คอมพิวเตอร์ โทรศัพท์ และสื่อการเรียนรู้ บนหลักการของความโปร่งใสและการมุ่งเป้าอย่างแม่นยำ เพื่อให้ทรัพยากรที่มีอยู่อย่างจำกัด ไปถึงเด็กที่ต้องการจริง เพราะการขาดอุปกรณ์จำเป็นเพียงชิ้นเดียว อาจทำให้เด็กคนหนึ่งหลุดออกจากการเรียนรู้ได้

อ่านรายละเอียดฉบับเต็มได้ที่ https://www.eef.or.th/news-230426/

ทั้งนี้ กสศ. พร้อมเปิดรับความร่วมมือจากจังหวัด องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น และภาคีเครือข่ายในพื้นที่ที่สนใจเข้าร่วมโครงการเพื่อช่วยเหลือเด็ก โดยสามารถติดต่อ ศูนย์ช่วยเหลือเด็กวิกฤตการศึกษา กองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.) เบอร์สายด่วนโทร 092-596-6155 และ 02-079-5475

The post กสศ. เดินหน้า “5 ชุดสวัสดิการพื้นฐาน” ช่วยเด็กวิกฤต ไม่ให้หลุดจากระบบการศึกษา รับมือช่วงเปิดเทอมปีการศึกษา 2569 first appeared on กสศ..

ศ.ดร.สมพงษ์ กล่าวว่า สถานการณ์ความขัดแย้งด้านภูมิรัฐศาสตร์โลกในปัจจุบัน ส่งผลกระทบเป็นลูกโซ่ต่อราคาพลังงาน ค่าครองชีพ และเสถียรภาพทางเศรษฐกิจในระดับมหภาคของประเทศไทย โดยผลกระทบดังกล่าวได้กระทบถึงครัวเรือนยากจนที่เปราะบางที่สุด สอดคล้องกับองค์ความรู้ด้านเศรษฐศาสตร์การศึกษาที่ชี้ชัดว่า ช่วงเปิดภาคเรียนคือจุดวิกฤตทางการเงินของครัวเรือน เพราะรายจ่ายหลายด้านเกิดขึ้นพร้อมกันในเวลาอันสั้น ทั้งค่าเดินทาง ค่าอาหาร ค่าอุปกรณ์การเรียน ค่าเครื่องแบบ และค่าใช้จ่ายจำเป็นอื่น ๆ ทางการศึกษา

“แรงกดดันทางการเงินที่สะสมขึ้นในช่วงเปิดเทอม จึงกลายเป็นหนึ่งในปัญหาเชิงโครงสร้างที่ทำให้เด็กและเยาวชนจำนวนหนึ่ง เสี่ยงหยุดเรียนหรือหลุดจากระบบการศึกษาไป”

ดังนั้น เพื่อเสริมพลังมาตรการของหน่วยงานหลัก คณะทำงานฯ จึงมีมติเห็นชอบจัด “ชุดสวัสดิการพื้นฐานสำหรับเด็กวิกฤตการศึกษา” ตาข่ายสุดท้ายเพื่อปกป้องไม่ให้เด็กและเยาวชนหลุดจากระบบการศึกษา ซึ่งออกแบบมาเพื่อแก้ปัญหา 3 ระดับ ได้แก่
(1) อุปสรรคทางเศรษฐกิจเฉพาะหน้า
(2) การขาดโอกาสเข้าถึงการเรียนรู้ที่ยืดหยุ่น
(3) การขาดกลไกรองรับในระยะยาว

“มาตรการดังกล่าวจะดำเนินการผ่าน “ศูนย์ช่วยเหลือเด็กวิกฤตการศึกษา กสศ.” โดยมุ่งช่วยเหลือเด็กและเยาวชนอายุ 3-18 ปีทั่วประเทศ ที่อยู่ในภาวะ “วิกฤตสูงสุด” หรือ “กลุ่มสีแดง” เป็นลำดับแรก เนื่องจากเป็นกลุ่มที่เผชิญข้อจำกัดรุนแรงจนไม่สามารถเรียนต่อได้ ต้องออกไปทำงานเพื่อประคองครอบครัว หรือมีเงื่อนไขชีวิตที่ทำให้เส้นทางการเรียนสะดุดลงอย่างฉับพลัน กสศ. ยืนยันว่า การช่วยเหลือเด็กและเยาวชนกลุ่มนี้ต้องเป็นแบบ “รายคน ทันที ทันการณ์ และตรงจุด” เพราะวิกฤตระยะสั้นในชีวิตเด็กเพียงคนเดียว หากไม่ได้รับการแก้ไขทันเวลา อาจนำไปสู่การหลุดออกจากระบบการศึกษาอย่างถาวร” ศ.ดร.สมพงษ์ ระบุ  

ศ.ดร.สมพงษ์ กล่าวว่า ชุดสวัสดิการพื้นฐานสำหรับเด็กและเยาวชนในภาวะวิกฤตการศึกษา ประกอบด้วย “5 โอกาส” ได้แก่ 

โอกาสที่ 1  คูปองการเรียนรู้ Learning Plus
สวัสดิการสนับสนุนการเข้าถึงการศึกษาแบบบูรณาการ 3 มิติ ทั้งคอร์สทักษะออนไลน์ฟรี ครอบคลุมทักษะชีวิต ทักษะดิจิทัล และทักษะอาชีพยุคใหม่ รวมถึงการสนับสนุนค่าเดินทางและค่าอาหารเช้า

โอกาสที่ 2 เรียนฟรีได้ทุกที่ทุกเวลา ผ่าน Mobile School
แพลตฟอร์มการเรียนรู้ยืดหยุ่นแบบออนไลน์ (Flexible Learning Platform) ที่เชื่อมการเรียนรู้จากชุมชน พื้นที่ทำงาน และชีวิตประจำวัน เข้ากับผู้เรียน ครู โค้ช และพื้นที่การเรียนรู้ในระบบเดียว มุ่งทลายข้อจำกัดด้านเวลาและสถานที่ และเปิดโอกาสให้เรียนฟรีโดยไม่มีค่าใช้จ่าย

โอกาสที่ 3 SIM พร้อมเรียน
การสนับสนุนอินเทอร์เน็ตฟรีเพื่อการเรียนรู้ ภายใต้หลักคิดว่า “การเชื่อมต่อดิจิทัล” คือโครงสร้างพื้นฐานทางโอกาสที่สำคัญไม่ต่างจากสาธารณูปโภคขั้นพื้นฐาน เพื่อลดความเหลื่อมล้ำด้านดิจิทัลที่ยังเป็นอุปสรรคต่อการเข้าถึงการเรียนรู้

โอกาสที่ 4 Learn to Earn
กลไกการเรียนรู้ควบคู่การทำงาน (Work-Integrated Learning) ผ่านความร่วมมือกับภาคเอกชน โดยมีระบบเทียบโอนทักษะจากการทำงานเป็น “หน่วยกิตการศึกษา” เปิดทางให้ผู้เรียนมีรายได้ระหว่างเรียน และได้รับวุฒิการศึกษาที่ได้รับการรับรองเมื่อสำเร็จการศึกษา เพื่อลดเงื่อนไขที่ทำให้เด็กต้องเลือกระหว่าง “ปากท้อง” กับ “อนาคต”

โอกาสที่ 5 ธนาคารโอกาส
ระบบกลางจัดสรรทรัพยากรและสวัสดิการด้านอุปกรณ์การศึกษา เช่น คอมพิวเตอร์ โทรศัพท์ และสื่อการเรียนรู้ บนหลักการของความโปร่งใสและการมุ่งเป้าอย่างแม่นยำ เพื่อให้ทรัพยากรที่มีอยู่อย่างจำกัด ไปถึงเด็กที่ต้องการจริง เพราะการขาดอุปกรณ์จำเป็นเพียงชิ้นเดียว อาจทำให้เด็กคนหนึ่งหลุดออกจากการเรียนรู้ได้

ศ.ดร.สมพงษ์ กล่าวว่า สิ่งที่ทำให้มาตรการครั้งนี้แตกต่างจากการช่วยเหลือเฉพาะหน้า คือการออกแบบให้มี การวิจัยนโยบายควบคู่กับการปฏิบัติการอย่างเป็นระบบ ภายใต้กรอบ “วิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม” เพื่อสะสมหลักฐานเชิงประจักษ์จากพื้นที่จริงในทุกมาตรการ และต่อยอดไปสู่การสร้างระบบคุ้มครองเด็กและเยาวชนในภาวะวิกฤตการศึกษาที่ยั่งยืน สามารถใช้ขยายผลระดับนโยบายได้ในอนาคต

ชุดสวัสดิการพื้นฐานสำหรับเด็กและเยาวชนในภาวะวิกฤตการศึกษา จะดำเนินการผ่านความร่วมมือของกลไกระดับจังหวัด องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น และหน่วยงานที่ดูแลเด็กและเยาวชนในพื้นที่ เพื่อร่วมกันคัดกรองเด็กและเยาวชนจากครัวเรือนเปราะบางที่กำลังเผชิญภาวะวิกฤตเร่งด่วน ให้ได้รับการช่วยเหลืออย่างทันท่วงที ตรงจุด และไม่ปล่อยให้ใครต้องหลุดจากระบบการศึกษา

กสศ. จึงขอเชิญจังหวัด องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น และภาคีเครือข่ายในพื้นที่ ร่วมเป็นส่วนหนึ่งของการสร้างตาข่ายคุ้มครองทางการศึกษาให้กับเด็กไทยทั่วประเทศ โดยเปิดรับความร่วมมือระหว่างวันที่ 1–31 พฤษภาคม 2569 ผู้สนใจสามารถติดต่อ ศูนย์ช่วยเหลือเด็กวิกฤตการศึกษา กองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.) ได้ที่สายด่วน 092-596-6155 และ 02-079-5475

The post กสศ. เปิด 5 “ชุดสวัสดิการพื้นฐาน” ช่วยเด็กวิกฤตการศึกษาทั่วประเทศ ไม่ให้หลุดจากระบบการศึกษา first appeared on กสศ..

ยะสาน – อัตพล ท่องเที่ยว เด็กหนุ่มที่ฝ่ามรสุมชีวิตจนมีวันนี้ที่ได้เขยิบเข้าใกล้ความฝัน กับอาชีพ ‘ช่างซ่อมเรือยอร์ช’ กล่าวถึงความรู้สึกในวัยเด็ก ก่อนจะเล่าต่อว่าเขาเคยออกทะเลไปจับปลากับพ่อ ทั้งยังทำงานรับจ้างแทบทุกรูปแบบ แม้จะเหน็ดเหนื่อย แต่ก็ไม่เคยท้อ และพยายามมองหาโอกาสที่จะทำให้ชีวิตตัวเองและครอบครัวดีขึ้น กระทั่งได้รับทุนนวัตกรรมสายอาชีพชั้นสูง สาขาช่างซ่อมบำรุงเรือยอร์ช  วิทยาลัยเทคนิคภูเก็ต โดยการสนับสนุนของกองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.)

“ผมเป็นคนบ้านบางเทา จังหวัดภูเก็ต สมัยเด็ก ๆ พ่อกับแม่เลี้ยงดูผมอย่างดี พ่อของผมประกอบอาชีพชาวประมง ต้องออกทะเลไปหาปลาบ่อย ๆ ส่วนแม่ทำงานเป็นหัวหน้าเชฟที่โรงแรมแห่งหนึ่งในภูเก็ต เรียกได้ว่าวัยเด็กผมไม่ต้องลำบากมากนัก  หลังจากจบ ม.3 ที่โรงเรียนบ้านบางเทา ผมเรียนต่อสายอาชีพที่วิทยาลัยเทคนิคถลาง สาขาช่างไฟฟ้ากำลังครับ”

แต่แล้วในคืนหนึ่งชีวิตก็พลิกผัน เมื่อเสียงโทรศัพท์มือถือดังขึ้น พร้อมกับปลายสายที่แจ้งข่าวร้ายว่า แม่ประสบอุบัติเหตุ กำลังเข้ารับการผ่าตัด

“ตอนนั้นผมอายุ 18 ปี กำลังเรียนอยู่ชั้น ปวช.3 มีคนโทรมาบอกว่าแม่ประสบอุบัติเหตุถูกรถเก๋งชนนะ ต้องผ่าตัดศีรษะด้วย แม้หมอจะบอกให้สบายใจว่าอาการไม่ได้รุนแรงหรือกระทบกระเทือนมากนัก แต่ช่วงแรกแม่จะมีอาการหลง ๆ ลืม ๆ บ้าง ทีนี้พอแม่กลับมารักษาตัวที่บ้าน ช่วงนั้นแม่ก็ถูกจ้างออกจากงานอีก  ทำให้นอกจากช่วยดูแลแม่ ผมก็จะใช้เวลาว่างออกทะเลไปกับพ่อเพื่อจับปลามาขายหารายได้  ซึ่งก็ไม่มากครับ เพราะด้วยความที่พ่อเป็นลูกจ้างก็ต้องถูกหักค่าเรือ ค่าน้ำมัน และค่าอะไรต่าง ๆ กว่าจะได้เงินมาใช้คือเหนื่อยเลยครับ ส่วนแม่พออาการดีขึ้นก็หันมาทำวุ้นมะพร้าวขาย ซึ่งผมจะมาเป็นลูกมือ ช่วยแม่ตามที่แม่สั่ง เก็บของ แพ็กของ และนำวุ้นมะพร้าวไปส่งให้ลูกค้าครับ”

ยะสานบอกว่านอกจากกิจวัตรที่เล่ามาแล้ว หากเข้าสู่ช่วงฤดูมรสุม เขาก็จะเปลี่ยนไปรับจ้างทำงานอื่น ๆ เพื่อช่วยแบ่งเบาภาระครอบครัว ซึ่งพอได้ออกไปทำงานมากขึ้น เขาจึงเข้าใจถึงเศษเสี้ยวของความเหนื่อยที่พ่อแม่อดทนเสียสละเพื่อเขามาตั้งแต่เด็ก 

“สมัยก่อนเวลาเห็นพ่อแม่เหนื่อย ผมก็ไม่รู้หรอกว่าที่ว่าเหนื่อยมันเหนื่อยแบบไหนยังไง แต่พอออกทะเลกับพ่อและลองหางานอื่น ๆ ทำ ผมถึงเข้าใจมากขึ้นว่าที่ผ่านมาพ่อกับแม่ต้องเหนื่อยมากกว่านี้แน่นอน แต่ก็ไม่เคยมีใครบ่นออกมา ดังนั้นถ้าเป็นหน้ามรสุมที่ออกเรือไม่ได้ ผมก็จะตามญาติที่ทำงานเป็นแม่บ้านไปช่วยทำความสะอาดตามบ้านที่เขาจ้าง พอทำไปสักพักรู้สึกงานไม่ตอบโจทย์ ผมเลยออกมาทำงานรับจ้างเป็นฟรีแลนซ์ เริ่มจากการเป็นคนติดตั้งและขึ้นโครงเวทีตามงานคอนเสิร์ตให้พวกร้านอาหารกับโรงแรม ซึ่งเขาก็ให้เงินเราเท่ากับพนักงานประจำ พอหมดคอนเสิร์ตผมก็มีไปรับงานอื่น ๆ ทั้งเด็กเสิร์ฟ และบาร์เทนเดอร์ ได้ค่าแรงวันละ 500 บาท เป็นงานที่ผมถือว่าเหนื่อยมากครับแต่ก็คุ้มค่ากับความเหนื่อยและได้เงินเร็วกว่าการออกทะเล”

ยะสานบอกว่าช่วงใกล้จะเรียนจบ ปวช. เขาไม่ได้คิดเรื่องเรียนต่อเลย เพราะอยากทำงานหารายได้มาช่วยเหลือครอบครัว “ตอนนั้นก็มีคนมาติดต่อให้ผมไปเป็นช่างประจำโรงแรมแห่งหนึ่ง เขาเสนอเงินเดือนที่ 14,000-15,000 บาท ไม่รวมเซอร์วิสชาร์จ แถมยังมีสวัสดิการดี ๆ ให้พนักงานอีกด้วย ผมยอมรับว่าแทบจะปฏิญาณกับตัวเองแล้วว่าเราจะไปทำงานที่นี่ แม้ว่าลึก ๆ จะอยากเรียนต่อ แต่ผมก็รู้ว่าพ่อแม่เองก็ลำบาก ส่วนพี่สาวต่างพ่อที่ทำงานในกรุงเทพก็รายได้พอใช้แบบเดือนชนเดือน ผมเลยไม่อยากเพิ่มภาระตรงนี้อีกแล้ว”

แต่แล้วในวันที่เขาเกือบจะหันหลังให้กับเส้นทางการศึกษา ได้มีอาจารย์จากวิทยาลัยเทคนิคภูเก็ตมาแนะนำโครงการทุนนวัตกรรมสายอาชีพชั้นสูง สาขาช่างซ่อมบำรุงเรือยอร์ช ซึ่งเป็นสาขาที่น่าจะพาเขาเข้าใกล้ความใฝ่ฝันได้มากที่สุด

“บอกตรง ๆ ครับว่าตอนแรกด้วยความไม่รู้ เลยเข้าใจผิดไปเองว่าทุน กสศ. ก็คือการกู้ยืมเงินจาก กยศ. แต่พอกลับบ้านมาปรึกษาครอบครัว ปรากฏว่าพี่สาวบอกว่า ทุน กสศ. ดีมากนะ เพราะเป็นทุนให้เปล่า ไม่มีการเอาเงินคืน ขอแค่เรียนจบตามเงื่อนไขของกองทุน ผมฟังก็รู้สึกตกใจว่ามันดีแบบนี้เลยหรอ ส่วนทางพ่อกับแม่เองพอฟังก็ยื่นคำขาดเลยว่าให้เรียนต่อ จะมัวรออะไร เพราะถึงไปทำงานตอนนี้ก็ยังต้องเริ่มจากการเป็นลูกมือของคนอื่น แต่ถ้าเรียนสูงขึ้นเราก็สามารถหางานที่รายได้ดีกว่าได้ ประกอบกับส่วนตัวเป็นคนชอบฝัน อยากไปให้ได้ไกล อยากทำงานดี ๆ ให้ได้เหมือนคนอื่น ซึ่งถ้าผมยังอยู่แบบนี้ยังไงผมก็ไปไม่ถึง ดังนั้นผมจึงตัดสินใจยื่นสมัครขอทุน”

ยะสานเล่าต่อว่าวันที่ไปสัมภาษณ์กับ กสศ. เขาบอกไปว่า ทุกครั้งเวลาเห็นเรือยอร์ชจะรู้สึกชอบมากๆ “…ผมคิดแบบนี้ว่าถ้าได้ทำงานกับเรือยอร์ชจริง ๆ ยิ่งขยัน คนที่ได้เงินก็คือตัวเรา แถมยังได้ความเท่พ่วงติดตัวมาด้วยอีก”  และในที่สุดเขาก็ได้รับเลือกให้เป็นนักศึกษาทุนนวัตกรรมฯ หนึ่งเดียวของสาขาช่างซ่อมบำรุงเรือยอร์ช วิทยาลัยเทคนิคภูเก็ต 

“ชีวิตผมสบายขึ้นทันทีครับ ผมได้รับเงินเดือนจากทุน 7,500 บาทต่อเดือน ทำให้ไม่ต้องรบกวนเงินพ่อแม่ และยังนำเงินเก็บส่วนหนึ่งไปสอบใบเซอร์วิชาชีพจนสอบผ่านแล้วครับ ระหว่างเรียน กสศ. จะมีอบรมทักษะต่าง ๆ ให้เรื่อย ๆ ครับ มีการบริหารจัดการเงิน การดูแลจิตใจ 

แต่ที่ประทับใจมาก ๆ คืองานก้อนหินเปล่งแสงครับ จะเป็นงานประชุมกลุ่มใหญ่ของเด็กทุน กสศ. ซึ่งรุ่นที่ผมเจอในงานมีประมาณ 400-500 คน ทั้งหมดเป็นเพียงเด็กทุนส่วนหนึ่งของทั้งประเทศ การได้เข้ากลุ่มทำให้ผมได้เจอรุ่นพี่ ได้เจอเพื่อน ๆ ที่มาแลกเปลี่ยนประสบการณ์ของตัวเอง ทำให้ผมรู้สึกทั้งมั่นใจทั้งภูมิใจในตัวเองมากขึ้น เพราะส่วนตัวผมเป็นคนขี้อาย กลัวการนำเสนอตัวเอง แต่พี่ ๆ เขาจะมีวิธีปรับจูนให้เรากล้าแสดงออก 

อย่างครั้งหนึ่งพี่ ๆ ถามว่า “ถ้าเลือกย้อนเวลากลับไปได้…เราจะแก้ไขอะไร” ผมก็พูดไปว่า ถ้าย้อนเวลากลับไปได้ ผมจะไม่ทำให้แม่ร้องไห้ครับ เพราะที่ผ่านมาผมมักจะตามเพื่อนมากกว่าฟังคำเตือนของแม่ แต่ตอนนี้ผมเห็นแล้วว่าแม่ต้องเสียสละอะไรให้เราไปบ้าง ผมเลยบอกตัวเองว่าจากนี้จะไม่ทำให้แม่ร้องไห้อีก”

ยะสานบอกว่าเขามีความสุขกับการเรียนมาก เพราะวิทยาลัยมีเครื่องมือที่ทันสมัยครบครัน ทำให้เขาได้เรียนรู้ทั้งภาคทฤษฎีและภาคปฏิบัติควบคู่กันไป โดยในปีการศึกษาหน้าจะเป็นการฝึกงานที่บริษัทภูเก็ตโบ๊ทลากูน

“ตอนนี้ผมกำลังจะเรียนจบชั้น ปวส.1 แล้วครับ ยังเหลืออีกหนึ่งปี ซึ่งจะเป็นการไปฝึกงานที่ภูเก็ตโบ๊ทลากูนครับ” เขากล่าวด้วยน้ำเสียงตื่นเต้นที่กำลังจะได้นำความรู้ที่เรียนมาไปปฏิบัติจริงบนเรือยอร์ชสุดหรู ที่ในวัยเด็กเคยมองว่าไกลเกินเอื้อม

กว่าจะมาถึงวันนี้ ยะสานยอมรับว่าเกือบถอดใจไปแล้วกับการเรียนต่อ แต่เพราะมีทุนการศึกษาที่เป็นทุนให้เปล่าแบบทุนนวัตกรรมสายอาชีพชั้นสูง ทำให้ตนเองกล้าที่จะฝัน เพราะมั่นใจในการดูแลสนับสนุนของทั้งอาจารย์ รุ่นพี่ ทีมงาน กสศ. รวมถึงผู้ประกอบการที่เห็นความสำคัญของการให้โอกาส

“ผมมองว่าเรียนสาขานี้ยังไงก็ออกมามีงานทำ เพราะภูเก็ตมีทั้งท่าเรือน้ำลึก มีมารีน่า และบริษัทเกี่ยวกับเรือยอร์ชอีกมากมาย แถมเงินเดือนสตาร์ทก็สูงด้วยครับ”

“อยากฝากไปยังน้อง ๆ  ว่า ขอให้กล้าฝัน กล้าลงมือทำ และสู้เพื่ออนาคต อย่ามัวแต่กลัวหรืออายว่าเราคู่ควรกับทุนไหม เพราะการไม่กล้าลงมือทำนั่นแหละคือสิ่งที่น่าอายกว่าครับ”

‘ภูเก็ตโบ๊ทลากูน’ พลังความร่วมมือของผู้ประกอบการ พาเด็กทุนฯ ถึงฝั่งฝัน

ภารกิจของโครงการทุนนวัตกรรมสายอาชีพชั้นสูงไม่ได้จบลงแค่วุฒิการศึกษา แต่ยังสร้างสะพานเชื่อมสู่โลกของการทำงาน ด้วยการประสานความร่วมมือกับผู้ประกอบการในพื้นที่ โดยในสาขาช่างซ่อมบำรุงเรือยอร์ช วิทยาลัยเทคนิคภูเก็ตได้รับการสนับสนุนเป็นอย่างดีจากภูเก็ตโบ๊ทลากูน

“เราทำ MOU ความร่วมมือกับเทคนิคภูเก็ตมาหลายปีแล้ว ซึ่งในส่วนนี้เราก็ให้ความร่วมมือเต็มที่ เพราะบุคลากรในส่วนของเรือยังมีน้อย แล้วตลาดมันขยายตัวเร็วกว่าภาคการศึกษา เพราะการศึกษาตอนนี้ยังตามตลาดไม่ทัน ทำให้มันไม่บาลานซ์กัน อย่างตลาดมีความต้องการประมาณ 70-80% แต่นักศึกษาที่เข้าสู่ตลาดมีเพียง 30-40% เท่านั้น”

คุณรัญสิพนธ์ มีอิ่ม ผู้จัดการฝ่ายบริหารงานกลาง บริษัทภูเก็ตโบ๊ทลากูน จำกัด กล่าวถึงสถานการณ์ปัจจุบัน และแม้ว่าในส่วนของมารีน่าที่เขารับผิดชอบโดยตรงจะไม่มีงานที่ตรงกับสาขาซ่อมเรือยอร์ช แต่ที่ผ่านมาคุณรัญสิพนธ์ก็ทำหน้าที่ประสานงานกับบริษัทพาร์ทเนอร์ เช่น ภูเก็ตอินเตอร์วู้ดเวอร์ค ภูเก็ตมารีน เพื่อส่งต่อนักศึกษาไปฝึกงานไปพัฒนาทักษะอาชีพให้ได้มากที่สุด

“ปัจจุบันเรือยอร์ชที่เข้ามาในจังหวัดภูเก็ต มีมากกว่าจำนวนมารีน่าที่รองรับได้ ทำให้อัตราความต้องการช่างซ่อมบำรุงเรือยอร์ชในแต่ละปีค่อนข้างสูง ผมไม่มั่นใจจำนวนตัวเลขที่แน่นอน แต่คิดว่าในปี ๆ หนึ่งไม่น่าต่ำกว่า 100 คน เพราะบางครั้งช่างเก่ง ๆ ก็ไม่ได้อยู่หน้างาน เนื่องจากเจ้าของเรืออาจซื้อตัวไปประจำอยู่บนเรือเลย เพื่อคอยดูแลและซ่อมบำรุงเรือให้เขา ซึ่งเจ้าของเรือส่วนใหญ่มักไม่ได้มีเรือแค่ลำเดียว แต่อาจมีประมาณ 2-5 ลำ”

พร้อมกันนี้ คุณรัญสิพนธ์ ให้ข้อมูลเกี่ยวกับรายได้ของงานซ่อมเรือยอร์ชว่า ขั้นต่ำจะอยู่ประมาณ 18,000-20,000 บาทต่อเดือน ในกรณีที่ใช้แรงงานอย่างเดียวโดยไม่มีทักษะเฉพาะ

“แต่ถ้ามีความรู้ด้านเครื่องยนต์ รายได้ก็จะขยับไปที่ 20,000 บาทขึ้นไป และหากสามารถซ่อมเรือขนาดใหญ่หรือเรือราคาแพง ๆ ได้ ก็อาจคิดค่าบริการเป็นรายชั่วโมง ชั่วโมงละ 2,000 บาท รายได้ดีพอสมควรเลยครับ แต่ทีนี้ประเด็นสำคัญก็จะกลับมาที่เรื่องภาษาว่าการที่จะรายได้ดีนั้นคุณจำเป็นต้องมีทักษะภาษาเบื้องต้นด้วย ลองคิดดูว่าถ้าช่างซ่อมเรือต้องสื่อสารผ่านล่าม ความเชื่อใจของเจ้าของเรือจะเป็นยังไง แล้วตัวล่ามเองจะบอกต่อได้รู้เรื่องหรือไม่ กลับกันถ้าเจ้าของเรือสื่อสารกับช่างได้โดยตรง แล้วช่างซ่อมได้ทันที ต่อไปนี้ช่างคนนั้นจะถูกเรียกใช้บริการอย่างต่อเนื่อง”

ในฐานะของตัวแทนสถานประกอบการที่เคยเข้าร่วมค้นหานักศึกษาทุนให้กับ กสศ. คุณรัญสิพนธ์มองว่าแม้ภูเก็ตจะเป็นจังหวัดท่องเที่ยวสำคัญ แต่ยังมีอีกหลายครอบครัวที่เข้าใจว่าความได้เปรียบนี้เอื้อเฉพาะอาชีพด้านโรงแรมเท่านั้น ทั้งที่ในความเป็นจริง การเป็นช่างซ่อมบำรุงเรือยอร์ชสามารถสร้างรายได้อย่างต่อเนื่องโดยไม่ต้องพึ่งพาปัจจัยด้านสภาพอากาศและฤดูกาลท่องเที่ยว

“ผมเคยไปร่วมค้นหาเด็ก แต่พบว่าพ่อแม่หลายคนไม่เข้าใจว่าเรียนสาขานี้ไปทำไม หรืออาจคิดว่ามันก็เหมือนการซ่อมเรือหรือสปีดโบ๊ททั่วไป ซึ่งก็ทำได้จริง แต่ก็ได้เพียงชั่วครั้งชั่วคราว ผมจึงมักบอกพ่อแม่เด็กว่า ถ้าคุณให้ลูกไปเรียนสายนี้ เขาจะสามารถดูแลคุณและครอบครัวได้ในระยะยาว 

หรือแม้แต่ตัวเด็กภูเก็ตเองก็มักมองว่างานท่องเที่ยวหมายถึงงานโรงแรมแค่นั้น เขาไม่ได้มองว่าศักยภาพของเขามันไปได้มากกว่านั้น ทำให้กลายเป็นว่าตลาดฝั่งนี้มันไกลเกินเอื้อม ทั้ง ๆ ที่การทำงานด้านนี้ เงินเดือนสูง และตลาดมันยังโตได้อีกไกล ไม่หยุดอยู่แค่การท่องเที่ยว เพราะการท่องเที่ยวยังมีโลว์ซีซั่น แต่ในธุรกิจนี้ ต่อให้โลว์ซีซั่น กัปตันก็ต้องอยู่กับเรือ และเจ้าของเรือก็ยังต้องเอาเรือมาซ่อมตามปกติ รายได้จึงเข้าประจำอยู่แล้วชัวร์ ๆ”

สุดท้าย คุณรัญสิพนธ์ฝากความเห็นไปยังผู้เกี่ยวข้องว่า นอกจากงานซ่อมบำรุงเรือยอร์ชแล้ว ธุรกิจมารีน่าก็เป็นอีกหนึ่งอาชีพที่มีอนาคตและต้องการบุคลากรจำนวนมาก ซึ่งตัวเขาเองพร้อมที่จะถ่ายทอดประสบการณ์เพื่อสร้างโอกาสในการมีชีวิตที่ดีให้กับเยาวชนอีกหลาย ๆ คนที่ยังขาดโอกาส

The post ชีวิตที่ไม่จมหายในมรสุมชีวิต ของ ‘ยะสาน – อัตพล ท่องเที่ยว’ นักศึกษาทุนนวัตกรรมฯ วิทยาลัยเทคนิคภูเก็ต first appeared on กสศ..

ซึ่งสำหรับคณะทำงานของ ‘วิสาหกิจชุมชนท่าสะท้อนฟาร์มเห็ด’ การที่เด็กไม่ไปเรียน อยู่ติดบ้าน คือ สัญญาณที่กำลังบอกว่าเด็กคนนี้อยู่ห่างไกลจากคำนี้

ถึงหัวเรือใหญ่ของหน่วยจัดการเรียนรู้การจัดการการศึกษาเชิงพื้นที่ (Area-based Education : ABE) ภายใต้การสนับสนุนของ กสศ. แห่งนี้ จะเป็น ‘ผู้ใหญ่เอก’ หรือ ‘เอกชัย ทิพยวัลย์’ ผู้ใหญ่บ้านหมู่ 3 บ้านท่าสะท้อน แต่ไม่ได้หมายความว่าจะทำงานกันแค่ในพื้นที่หมู่บ้านของตัวเอง เพราะคนทำงานของที่นี่มารวมตัวกันตั้งแต่หมู่ที่ 1 ยันหมู่ที่ 7 ในตำบลท่าสะท้อน อำเภอพุนพิน จังหวัดสุราษฎร์ธานี 

และ 1 ในนั้น คือ ‘ทีมงานอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.)’ ที่เป็นมากกว่ากลไกด้านสุขภาพ เพราะยังเป็นด่านหน้าของการสังเกตสัญญาณเล็กๆ ที่อาจบอกว่าเด็กคนหนึ่งกำลังต้องการใครสักคนยื่นมือเข้าไปหา 

“เด็กหลายคนเขาก็เหมือนลูกเรานั่นแหละ ไปโรงเรียน พอว่างกลับมาไม่ช่วยงานพ่อแม่ อยู่แต่ในห้อง เล่นโทรศัพท์ เล่นเกม ตอนเรามองหาเด็กเราก็คิดไปด้วยว่า จะหาวิธีไหนที่ทำให้เขาปรับเปลี่ยนพฤติกรรม ลุกขึ้นมาช่วยเหลือพ่อแม่บ้าง เพราะเวลาลูกเราไม่ช่วย เราก็หนักใจ ตอนเด็กเรานึกถึงพ่อแม่ ช่วยพ่อแม่เพราะกลัวเขาลำบาก แล้วทำไมลูกๆ เราถึงไม่นึกถึงเราบ้าง”แอน-สุติมา ริยาพันธ์ คณะทำงานจากหมู่ 7 กล่าว

เสียงของแอนไม่ได้เป็นเพียงความห่วงใยในฐานะคนทำงาน แต่เป็นความรู้สึกของคนในชุมชนที่มองเห็นเด็กคนหนึ่งด้วยสายตาเดียวกับที่มองลูกของตัวเอง 

เด็กส่วนมากที่อยู่ติดบ้าน ไม่ได้เรียนหนังสือ เวลาพ่อแม่ออกไปทำงานด้านการเกษตร ไปทำงานรับจ้าง ก็จะอยู่บ้านเพียงลำพัง ทำให้เกิดปัญหาติดมือถือ ติดเกม บางคนเล่นเกมทั้งวันทั้งคืนเพียงลำพัง บางคนก็ชวนเพื่อนมาเล่นเกมด้วย ดึกๆ ดื่นๆ ก็จะต้มน้ำกระท่อมดื่มกัน

พอติดน้ำกระท่อม ติดเพื่อน ก็ส่งผลต่อความสัมพันธ์ที่เด็กมีต่อครอบครัว ชุมชน และทำให้พัฒนาการด้านการเรียนรู้ติดขัด สมาธิสั้น เกิดภาวะออทิสติกเทียม ปัญหาที่กำลังขยายตัวในพื้นที่ชายขอบเมืองที่พ่อแม่เด็กต้องไปทำงาน ทิ้งเด็กไว้ในบ้าน

นอกจากนี้ยังมีเด็กอีกหลายคนที่ไม่ได้ไปเรียนและอยู่ติดบ้าน เพราะเป็น ‘โรคบกพร่องทางการเรียนรู้ (Learning Disabilities : LD)’ ที่ส่งผลต่อความสามารถในการอ่าน เขียน คำนวณ ซึ่งเป็นปัญหาที่ถูกมองว่าเป็นเรื่องของผู้เชี่ยวชาญ คนอื่นเข้าถึงไม่ได้ และพอคิดแบบนี้ เด็ก LD หลายคนจึงถูกทิ้งไว้ในบ้าน เนื่องจากผู้เชี่ยวชาญมีจำนวนไม่พอและไม่รู้ต้องทำอย่างไรที่จะเข้าถึงเด็กได้ทุกคน

การที่ทีม อสม. เดินเข้าไปดึงเด็ก LD ออกมาทำกิจกรรมในพื้นที่ของวิสาหกิจชุมชนท่าสะท้อนฟาร์มเห็ด สอนปลูกผักจนทำให้สมาธินิ่งขึ้น จึงเป็นกระบวนการที่หน่วยงานใหญ่อย่างกระทรวงศึกษาธิการและกระทรวงสาธารณสุขยังเข้าไม่ถึง

“พี่อยากให้เด็กหลุดพ้นจากครอบครัว หลายๆ ครอบครัวพ่อแม่เขาทำงาน ไม่ได้ดูแลลูก ทำให้เด็กมีพฤติกรรมไม่ดี อย่างน้อยเราเป็นส่วนหนึ่งที่จะได้ปรับเปลี่ยนพฤติกรรมนิสัยเด็ก” สาว-อุบลรัตน์ เมฆไลย ผู้รับผิดชอบโครงการและคณะทำงานหมู่ 2 อธิบาย

การดึงเด็กออกจากบ้านจึงเป็นหนทางที่จะทำให้เด็ก ‘รอด’ จากความเสี่ยงที่จะตามมา

“ส่วนมากคนในตำบลนี้เป็นญาติกันหมดเลย เราก็จะรู้กันว่าคนนี้มีลูกไม่ได้เรียนหนังสือนะ พอรู้เราก็จะนัดกรรมการเพื่อลงไปบ้านนั้นด้วยกัน ส่วนมากพี่จะดึงพี่คนนี้ไป” สาว-อุบลรัตน์ เมฆไลย ผู้รับผิดชอบโครงการและคณะทำงานหมู่ 2 บ้านบ่อกรัง เล่าพร้อมชี้ไปทาง รา-ชนากานต์ สุวรรณภักดี คณะทำงานหมู่ 3 บ้านท่าสะท้อน

พี่สาวอธิบายว่า การตรวจสอบว่าบ้านหลังไหนมีเด็กที่ไม่ได้เรียนหนังสือไม่ใช่เรื่องยากเกินไป เพราะคนในตำบลนี้ส่วนมากเป็นญาติกัน มีอะไรก็เล่าสู่กันฟัง และยิ่งสวมหมวก อสม. พ่วงตำแหน่งอื่นๆ ในชุมชน จึงไม่แปลกที่จะรับรู้ความเป็นไปของแต่ละครัวเรือน

“เด็กหมู่ 1 ถือว่าเป็นลูกเป็นหลานเราหมดเลย เพราะพี่อยู่หมู่ 1 ตั้งแต่เด็กๆ จนตอนนี้เราอายุเยอะ พ่อแม่ของเด็กในหมู่ 1 ก็เหมือนเป็นหลานเรา แล้วเราก็เป็นคณะกรรมการหมู่บ้าน เป็น อสม. ทำงานหลายตำแหน่ง พ่อแม่ของเด็กก็เห็นว่าให้เด็กมากับเราได้ พอเราลงพื้นที่ไปคุย พ่อแม่เด็กก็บอกว่าให้เอาไปเลย เด็กจะได้รู้สา” เล็ก-จันทิมา อิศรางกูร ณ อยุธยา คณะทำงานหมู่ 1 บ้านนาค้อ เล่าให้ฟัง

คำว่า ‘รู้สา’ ในภาษาใต้ แปลว่า รู้เรื่องรู้ราว รู้ความ การที่พ่อแม่ของเด็กปล่อยให้เด็กมาอยู่กับกลุ่มจึงแปลว่า พ่อแม่ของเด็กไว้ใจให้กลุ่มดูแลลูกตัวเอง และเชื่อว่ากลุ่มจะสามารถทำให้ลูกของตนพัฒนาขึ้นได้ ซึ่งพี่เล็กเสริมว่าพ่อแม่บางคนที่ปล่อยลูกให้มาร่วมโครงการเป็นเพราะไม่มีเวลาดูแลลูกตัวเอง ต้องออกไปทำงาน ปล่อยให้ลูกอยู่บ้านโดยลำพัง ทำให้เด็กบางคนติดบ้าน ติดมือถือ ติดเกม

ซึ่งหากชวนแล้ว บอกพ่อแม่แล้ว แต่เด็กไม่ยอมมา ทีม อสม. ก็จะไม่ทิ้งเด็ก จะตามไปชวนอีกรอบ บางครั้งก็ต้องขอให้พ่อแม่มาส่ง หรือบางครั้งพี่สาวก็จะขับรถกระบะไปรับเด็กถึงบ้าน

“ส่วนมากเด็กที่ไม่มา เขามีปัญหาเรื่องการเดินทางด้วย เพราะสถานะทางบ้านยากจน บ้านมีมอเตอร์ไซต์แค่คันเดียว แม่ก็ต้องขี่ไปทำงาน เด็กก็ไปไหนไม่ได้ พี่ก็เลยไปรับมาเลยไง” พี่สาวเล่าพร้อมหัวเราะ

นนท์ วัย 26 ปีที่กำลังจะขึ้นมาเป็นพี่เลี้ยงของกลุ่มก็เคยปฏิเสธการเข้าโครงการ เพราะกังวลว่าความพิการของตัวเองจะส่งผลต่อการเดินทางมาร่วมกิจกรรม และกลัวว่าตัวเองจะเป็นภาระ แต่เพราะผู้ใหญ่เอกและทีมงานช่วยกันโน้มน้าวให้ลองมาดูก่อน นนท์จึงได้มาร่วมกิจกรรม

“ตอนแรกไม่อยากมา ผมบอกผู้ใหญ่ว่าอย่าดีกว่า เพราะจะเป็นภาระคนอื่นผู้ใหญ่บอกไม่เป็นไร ให้มาค่อยๆ พัฒนาตัวเอง ไม่มีใครว่าอะไร ทุกคนเป็นกันเอง พอได้มาก็ได้เจอผู้คน ทำให้กล้าแสดงความคิดเห็น” นนท์กล่าว

การมาทำกิจกรรมร่วมกับคนอื่นๆ ทำให้จากเดิมที่อยู่แต่ในบ้าน ไม่ออกไปไหน นนท์ในตอนนี้ก็มีทั้งเพื่อนรุ่นเดียวกันและเพื่อนรุ่นน้อง มีเงินเดือนจากการได้ไปทำงานในโรงงานในตำแหน่งประสานงานที่จะมีผู้ใหญ่เอกเป็นคนเซ็นเอกสารรับรองให้ว่าได้ปฏิบัติหน้าที่ช่วยเหลือให้เกิดการจัดกิจกรรมในกลุ่มเยาวชน และมีธุรกิจขนส่งเล็กๆ ในชุมชนของตัวเอง

สิ่งที่คณะทำงานของท่าสะท้อนอยากให้เกิดขึ้นกับตัวเด็ก คือ เด็กดูแลตัวเองได้และมีสังคม แต่เด็กแต่ละคนมีเรื่องราว มีอุปนิสัย และความสนใจที่แตกต่างกันไป การทำให้เด็กเปิดใจ ยอมมาทำกิจกรรมบ่อยๆ จึงต้องใช้เวลา ซึ่งตัวคณะทำงานเองก็ต้องสังเกตด้วยว่า เด็กมีความสนใจหรือทักษะอะไรติดตัวมาบ้างหรือเปล่า หรือมีเรื่องไหนที่สามารถส่งเสริมให้เขาพัฒนาตัวเองได้เลยทันที

แต่ก่อนที่จะรู้ว่าเด็กสนใจอะไร มีทักษะด้านไหน จะต้องชวนเด็กมาร่วมกิจกรรมให้ได้ก่อน ซึ่งเคล็ดลับในการดึงเด็กมาที่ผู้ใหญ่เอกเฉลยให้ฟัง คือ การให้ค่าเดินทาง

“ตอนแรกๆ เด็กที่มาเขาไม่เต็มใจมาหรอก แต่พี่ไปบอกว่า น้องมาเถอะ มีค่าเดินทางให้นะ สำหรับเด็กบางคนเงิน 100 บาท มันเยอะ เขาเลยมาเพราะเขาจะได้เงินค่าเดินทาง แต่พอเขามา ได้สัมผัสกับกิจกรรม กับพวกผู้ใหญ่ กับพวกพี่เลี้ยง แล้วประทับใจ เขาก็มาเรื่อยๆ” พี่สาวอธิบาย

เงินค่าเดินทางจึงเป็นก้าวแรกในการพาเด็กเขามาในพื้นที่โครงการ แต่สิ่งที่จะทำให้เด็กมาอย่างต่อเนื่อง สนุกกับการทำกิจกรรม คือ การทำให้เด็กรู้สึกว่าการมาที่นี่ทำให้เขาได้ทำในสิ่งที่อยากทำ ได้พัฒนาตัวเองอย่างอิสระ และทำอย่างอื่นนอกเหนือจากการติดเกม ติดเพื่อน ติดเที่ยว

ซึ่งเรื่องที่เด็กสามารถพัฒนาได้ ไม่จำเป็นต้องเป็นความรู้ด้านวิชาการ หรือทักษะในการประกอบอาชีพ เพราะสามารถเป็นเรื่องทั่วไปอย่างการดูแลเนื้อตัวให้สะอาด

“เด็กบางคนเขาไม่สนใจตัวเอง ไม่อาบน้ำสระผม”

พี่เล็กเล่าว่า เมื่อก่อนเวลาน้องฝน (นามสมมติ) มาร่วมกิจกรรมกับกลุ่ม น้องจะมีกลิ่นตัว พอถามว่าอาบน้ำหรือยัง น้องฝนมักจะตอบว่าอาบแล้วเสมอ พี่เล็กจึงบอกให้พี่สาวพาน้องฝนไปร้านเสริมสวย โดยให้น้องฝนเลือกได้เลยว่าอยากทำอะไร พี่สาวจะเป็นคนจ่ายให้

แน่นอนว่าน้องฝนเลือกที่จะทำทุกอย่าง ไม่ว่าจะเป็น สระ ซอย ทรีตเมนต์ และทำให้น้องฝนรู้สึกชอบ ดีใจ และสนิทใจกับกลุ่มมากขึ้น

“เดี๋ยวนี้พอเจอน้องพี่จะถามว่าสบู่ที่ให้ไปหมดหรือยัง วันนั้นน้องตอบว่ายังไม่หมด พี่เลยพูดว่าไม่อาบน้ำอีกน่ะสิเลยไม่หมด แต่น้องบอกว่า หลังจากวันนั้นมีครู กศน. ให้บ้าง แล้วน้องซื้อเองบ้าง มันก็แปลว่าเขาหันมาดูแลตัวเองแล้ว” พี่สาวเล่าเสริม

ทีม อสม. อยากให้พื้นที่กิจกรรมตรงนี้เป็นพื้นที่ปลอดภัยที่เด็กอยากออกจากบ้านมาหา มาทำกิจกรรม ซึ่งพอถามว่าพื้นที่ปลอดภัยคือพื้นที่แบบไหน ทุกคนตอบเป็นเสียงเดียวกันว่า ตรงไหนก็ได้ที่อยู่แล้วสบายใจ ผ่อนคลาย พูดคุยกันได้ทุกเรื่อง 

ซึ่ง 1 ในเคล็ดลับที่จะทำให้เด็กรู้สึกผ่อนคลาย กล้าพูดคุย คือ ต้องพูดดีๆ กับเด็ก ไม่เหมือนกับบางบ้านที่พูดจาไม่เพราะกับลูก

“เทคนิคการพูดกับเด็กก็สำคัญ แทนที่จะถามเด็กว่า ‘ไปไหน๊ (เสียงดัง ห้วน)’ ก็ให้พูดว่า ‘จะไปไหนเหรอลูก (น้ำเสียงนุ่มนวล)’” พี่เล็กยกตัวอย่าง

ทั้งพี่แอนและพี่สาวอธิบายเพิ่มเติมว่า การที่แต่ละบ้านพูดห้วน สั้น ไม่เพราะ ไม่มีหางเสียง บางครั้งไม่ได้มีเจตนาร้ายอะไร เป็นแค่วิธีการพูดแบบ ‘คนบ้านเรา’ อย่างที่เราเคยเห็นมุกตลกว่าคนใต้นั่งรถไฟสวนกันก็คุยรู้เรื่อง

“เราพูดกับน้องเพราะ เรียกเขา น้องอย่างนู้น น้องอย่างนี้ เราก็เข้าใจนะว่าบางบ้านเขาพูดไม่เพราะ แต่เขาก็ไม่ได้มีเจตนาไม่ดีกับลูกเขา” พี่สาวกล่าว

พอวิธีการพูดแตกต่างกับที่บ้าน เด็กก็จะรู้สึกว่าผู้ใหญ่ที่นี่ไม่น่ากลัว และทำให้เปิดใจพูดคุย ปรึกษาในเรื่องที่เขาอาจไม่เคยคุยกับคนที่บ้านมาก่อน

ซึ่งในตอนนี้ ทีม อสม. หลายคนก็ถูกเด็กๆ เปลี่ยนวิธีเรียก จากเดิมเป็นป้า เป็นน้า ด้วยอายุที่ห่างกันมาก เป็นพี่ หรือไม่ก็แม่ เพราะเด็กๆ รู้สึกสนิทสนมมากขึ้น และรู้สึกว่าคณะทำงานของที่นี่เป็นกันเอง

“พี่อยากให้เด็กหลุดพ้นจากครอบครัว”

นอกจากวัตถุประสงค์ของโครงการแล้ว พี่สาวมีเป้าหมายของตัวเองเป็นการช่วยเหลือให้เด็กออกมาจากสภาพแวดล้อมในครอบครัวที่ไม่ปลอดภัย โดยยกตัวอย่างเป็นกรณีลูกของเหลนของพี่เล็ก

“หลายครอบครัวที่พี่เห็นไม่ค่อยโอเค ไม่ใส่ใจลูก เราเลยอยากเป็นส่วนหนึ่งที่ปรับเปลี่ยนพฤติกรรม ปรับเปลี่ยนนิสัยเด็ก อย่างเคสหลานของพี่เขา พี่ก็อยากดึงออกมา เพราะลักษณะบ้านเขาไม่ปลอดภัย”

บ้านของเหลนพี่เล็ก มีลักษณะเป็นห้องโถงกว้างที่นอนรวมกัน และกั้นโซนครัวไว้เล็กน้อย ซึ่งลูกๆ 4-5 คนเป็นผู้หญิงทั้งหมด แต่ในตอนนี้ลูกสาวคนโตของบ้านพาแฟนเข้าบ้าน เวลาคนแม่ออกไปทำงานรับจ้างจึงเป็นกังวลอยู่เสมอ กลัวว่าลูกตัวเองจะไม่ปลอดภัย

หากดึงออกมาร่วมกิจกรรมบ่อยๆ ได้ ก็จะช่วยลดความเสี่ยงอื่นๆ ที่อาจจะเกิดขึ้น

“แม่เขาทำงานรับจ้างเสิร์ฟอาหารเวลามีงาน มีโต๊ะจีน แล้วที่บ้านเขาไม่ปลอดภัยเพราะมีลูกเขยอยู่ พอลูกคนพี่มาร่วมกิจกรรมกับเรา เขาก็อยากให้คนน้องมาด้วย จะได้ไปทำงานแบบโล่งอก” นิด-นิตยา ศักดา คณะทำงานหมู่ 5 บ้านเขาพลู เสริม

บ้านที่ไม่ได้เป็นพื้นที่ปลอดภัย ส่งผลต่อพฤติกรรมของเด็กด้วยเช่นกัน เพราะครั้งแรกที่พี่เล็กเข้าไปคุยกับเด็กในบ้านนี้ เด็กจะไม่ค่อยพูดค่อยจา ก้มหน้า ไม่ร่าเริง แต่หลังจากมาร่วมกิจกรรม พฤติกรรมของเด็กก็เปลี่ยนไป กล้าพูด กล้าแสดงออก และแสดงความต้องการว่าอยากออกมาอยู่ข้างนอก

“ตอนที่ไปทัศนศึกษาที่เกาะสมุย เราก็ถามเด็กๆ ว่าใครอยากมาเรียนที่นี่บ้าง เขาก็บอกว่าอยากมา แต่อายุเขาไม่ถึง น้องเขาอยากออกมาอยู่ข้างนอก พี่เลยอยากสนับสนุนเขา อยากดึงเขาออกมา” พี่สาวเสริม

สำหรับพี่นิด ความคาดหวังจากการลงมาคลุกคลีกับเด็ก คือ อยากให้เด็กในพื้นที่เรียนจบ มีงานทำ และอยู่ในสังคมได้ เพราะเด็กหลายคนที่นี่ก่อนจะมาเข้าร่วมโครงการ ถ้าไม่อยู่บ้านว่างๆ ไม่ทำอะไร ไม่ช่วยงานพ่อแม่ ก็ติดเกม ติดเพื่อน บางคนก็ลองสารเสพติดอย่างน้ำกระท่อม เพราะเพื่อนชวน

“เราไม่รู้ว่าพ่อแม่จะเลี้ยงดูเขาได้ถึงไหน ถ้าเขาไม่สามารถช่วยเหลือตัวเองได้ ต่อไปชีวิตเขาลำบากแน่ แล้วถ้าเขาอยู่คนเดียว ไม่มีสังคม มันก็ไม่ได้ คนเราอยู่ตัวคนเดียวไม่ได้ แต่พอเขาออกมาอยู่ตรงนี้ เขาเริ่มมีสังคม” พี่นิดกล่าว

ตั๊บ วัย 15 ปี เป็นเด็กคนหนึ่งที่พี่นิดบอกว่า พอมาอยู่ด้วยกัน พฤติกรรมก็เปลี่ยนไปอย่างชัดเจน

ด้วยฐานะทางบ้านและพฤติกรรมที่ถูกบอกว่าเกเร ไม่ชอบเรียนหนังสือ ทำให้ตั๊บหลุดออกจากระบบตอนประถมศึกษาปีที่ 6 ซึ่งในช่วงแรกที่หลุดระบบออกมา หากไม่ออกไปเที่ยวเล่นกับเพื่อน ตั๊บก็จะเล่นเกมทั้งวันทั้งคืน

ตั๊บรู้จักกลุ่มนี้ เพราะพี่ชายของตั๊บเองก็อยู่ในโครงการนี้เช่นกัน และกิ๊บ เด็กในโครงการรุ่นแรกที่ผันตัวมาเป็นพี่เลี้ยงก็มาโน้มน้าวตั๊บให้มาร่วมกิจกรรมโดยการบอกว่า ‘ชวนมาเอาตังค์’

“ตอนนั้นที่ชวนมา ผมอยู่ว่างๆ พอมาแล้วได้ความรู้หลากหลายด้าน มันก็ชอบทุกอย่างครับ เพราะผมทำได้เพลินๆ ทำได้เรื่อยๆ” ตั๊บพูด

การที่ตั๊บได้มารวมกลุ่ม ได้เจอคนอื่นๆ มีเพื่อนต่างรุ่น มีผู้ใหญ่ที่สนิทใจ ทำให้นิสัยและพฤติกรรมของตั๊บเปลี่ยนไป ตั๊บได้ไปช่วยงานกู้ภัย ได้ทำงานในบริษัทแห่งหนึ่งในตำแหน่งคนขับรถบดถนน และจากเดิมที่ไม่เคยสนใจเรื่องการเรียน ตั๊บในตอนนี้ตั้งใจที่จะเรียน กศน. ให้จบเพื่อวุฒิ ม.6 จะได้เอาวุฒิไปสมัครงาน

“เมื่อก่อนน้องตั๊บเขาแยกตัวเอง พอมาอยู่นี่เราก็เห็นว่าเด็กคนนี้เปลี่ยนพฤติกรรมแล้ว หน้าตาก็เปลี่ยนไปเลยนะ น่ารักขึ้น เมื่อก่อนเห็นเราไม่มีทัก นั่งทำหน้าเฉยๆ แต่เดี๋ยวนี้พอเห็นเราก็เรียก ก็ทักตลอด” พี่นิดเสริม

การมาเอาตังค์ของตั๊บในวันนั้น จึงไม่ได้ทำให้ตั๊บได้แค่เงิน 100 บาท แต่ยังได้โอกาสในการทำความรู้จักเพื่อนคนอื่น ได้โอกาสในการทำงาน และได้ช่วยเหลือภาระค่าใช้จ่ายของที่บ้าน

การปลูกผักไฮโดรโปนิกส์ เป็นกิจกรรมเด่นของกลุ่มวิสาหกิจชุมชนท่าสะท้อนฟาร์มเห็ด ที่พอถามเด็กคนไหนในโครงการ ต่างคนก็ต่างพูดถึง และเป็นกิจกรรมที่ชอบกันมากที่สุด เพราะมันสามารถสร้างงานสร้างอาชีพ

แต่สำหรับน้องนาส การเรียนรู้ที่จะปลูกผักไฮโดรโปนิกส์ทำให้ชีวิตเปลี่ยนไป

“ตอนแรกที่ผู้ใหญ่ไปชวน น้องไม่เต็มใจที่จะมา ผู้ใหญ่ก็คุยกับพ่อแม่จนพ่อแม่พาน้องมาส่ง แม่คอยอยู่ประกบในช่วงแรกๆ ตอนนี้น้องเปลี่ยนไปเยอะ จากเด็กที่เงียบๆ ไม่พูด น้องไปเรียนเกษตร แข่งขันได้ที่ 1”

พี่สาวเล่าว่า ครั้งแรกที่พาน้องมาทำกิจกรรม พอถามว่าน้องชื่ออะไร แทนที่จะตอบชื่อตัวเอง สิ่งที่น้องทำที่การโยนบัตรประชาชนให้พร้อมพูดว่า “ดูบัตรประชาชนเอา”

“น้องเขาไม่ไว้วางใจใครเลยนะ เขาแยกตัวอยู่ในโลกส่วนตัว” พี่เล็กเสริม

แต่พอมาร่วมกิจกรรมบ่อยๆ น้องนาสจึงค่อยๆ เปลี่ยนตัวเอง จากที่ไม่คุยกับใคร น้องนาสในตอนนี้เวลาเห็นหน้าพี่ๆ อสม. ก็จะเรียก ก็จะทักทาย กลายเป็นเด็กที่น่ารัก และกลายเป็นต้นแบบ เป็นแรงบันดาลใจให้กับเยาวชนคนอื่นๆ ในโครงการ

ซึ่งการเปลี่ยนแปลงของน้องนาสทำให้ตัวพี่สาวภาคภูมิใจในการทำงานของตัวเองเช่นกัน

“ตอน กสศ. ให้ไปนำเสนอที่เมืองทอง แล้วต้องพาเด็กไป พี่ก็นอนห้องเดียวกับน้องเขา วันนั้นน้องเขาปวดท้อง แต่ไม่รู้ว่าปวดอะไร พี่เลยไปซื้อยาให้แล้วน้องก็หายดี พอถึงวันที่กลับ น้องพูดกับพี่ว่า “รู้ไหม น้าสาวดูแลหนูเหมือนแม่เลยนะ” เราเลยรู้สึกประทับใจตัวเองว่า เราสามารถทำให้เด็กวางใจได้ และการที่น้องพัฒนาตัวเองได้ มันก็เป็นความสุขของพี่”

เรื่อง : ธันยพร เกษรสิทธิ์ 
ภาพถ่าย :  อธิคม แสงไชย
ภาพประกอบ : บัว คำดี

The post เด็ก ‘รู้สา’ ด้วยพลังแม่ๆ อสม. ทีมวิสาหกิจชุมชนท่าสะท้อนฟาร์มเห็ด ที่มองเด็กๆ ด้วยสายตาเดียวกับที่มองลูกตัวเอง first appeared on กสศ..

WERA เป็นองค์กรระดับโลกที่รวบรวมสมาคมและสถาบันวิจัยด้านการศึกษาจากทั่วทุกภูมิภาค มีบทบาทสำคัญในการกำหนดทิศทางการวิจัยทางการศึกษาระดับนานาชาติ ส่งเสริมการสร้างเครือข่ายนักวิจัย และพัฒนาศักยภาพนักวิจัยรุ่นใหม่อย่างต่อเนื่องมาตั้งแต่ปี พ.ศ. 2552

ในการประชุมครั้งนี้ ผู้จัดการกองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษาได้รายงานต่อที่ประชุม WERA Council ถึงความคืบหน้าที่สำคัญว่า ขณะนี้ กสศ. ร่วมกับสำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา (สกศ.) อยู่ระหว่างการจัดตั้ง สมาคมวิจัยทางการศึกษาแห่งประเทศไทย (Thailand Education Research Association: THERA) เพื่อเข้าเป็นสมาชิกของ WERA ในนามประเทศไทยอย่างเป็นทางการ 

การเข้าร่วม WERA Council Meeting ในครั้งนี้มีนัยสำคัญต่อการพัฒนาระบบวิจัยทางการศึกษาของประเทศไทยในหลายมิติ ในเวทีดังกล่าว กสศ. ได้รับทราบทิศทางการวิจัยการศึกษาระดับโลกโดยตรงจากผู้นำองค์กรชั้นนำ ทั้งในด้านการพัฒนา International Research Networks (IRNs) ที่เปิดโอกาสให้นักวิจัยไทยเข้าร่วมเครือข่ายวิจัยนานาชาติ การพัฒนาศักยภาพนักวิจัยรุ่นใหม่ผ่าน Doctoral and Early Career (DEC) Network และการเข้าถึงแหล่งทุนและรางวัลสำหรับนักวิจัยจากประเทศสมาชิก นอกจากนี้ยังได้สร้างความสัมพันธ์กับผู้นำองค์กรวิจัยจากกว่า 30 ประเทศที่เข้าร่วมประชุม ซึ่งเป็นรากฐานสำคัญสำหรับความร่วมมือในอนาคต

การที่ กสศ. มีบทบาทในเวที WERA ทั้งในฐานะ Institutional Member และในฐานะผู้ขับเคลื่อนการจัดตั้ง THERA ถือเป็นก้าวสำคัญในการยกระดับระบบนิเวศการวิจัยทางการศึกษาของประเทศไทยสู่มาตรฐานสากล เมื่อ THERA เข้าเป็นสมาชิก WERA อย่างเป็นทางการ ประเทศไทยจะมีช่องทางในการเชื่อมโยงนักวิจัยไทยกับเครือข่ายวิจัยระดับโลก นำองค์ความรู้และมาตรฐานการวิจัยสากลมาพัฒนานโยบายการศึกษาในประเทศ และมีเวทีในการนำเสนอบทเรียนของไทยให้เป็นที่รู้จักในระดับนานาชาติอย่างต่อเนื่องและยั่งยืนต่อไป

The post กสศ. ร่วมประชุม WERA Council Meeting ณ นครลอสแอนเจลิส ประกาศความพร้อมสู่การจัดตั้งสมาคมวิจัยทางการศึกษาแห่งประเทศไทย first appeared on กสศ..

WERA เป็นองค์กรระดับโลกที่รวบรวมสมาคมวิจัยด้านการศึกษาจากกว่า 79 ประเทศ มีสมาชิกมากกว่า 100,000 คน และมีบทบาทสำคัญในการกำหนดทิศทางการวิจัยด้านการศึกษาในระดับนานาชาติมาตั้งแต่ปี พ.ศ. 2552

การนำเสนอของ ดร.ไกรยส ภัทราวาท เกิดขึ้นในเวที Symposium ระดับสูงที่รวบรวมผู้นำองค์กรวิจัยการศึกษาชั้นนำของโลก ได้แก่ ผู้แทนจาก OECD, National Center for Education Statistics (IES) ของสหรัฐอเมริกา, University of California – Los Angeles และ Arizona State University โดย ดร.ไกรยส ได้นำเสนอให้เห็นว่า กสศ. ไม่ได้ทำหน้าที่เพียงในฐานะหน่วยงานผู้ดำเนินโครงการ หากแต่เป็น “ผู้สร้างโครงสร้างพื้นฐาน” ที่สร้างเงื่อนไขเชิงสถาบันและเชิงวิชาการที่จำเป็นสำหรับการเปลี่ยนแปลงระบบการศึกษาอย่างยั่งยืน ผ่านการสร้างหลักฐานเชิงประจักษ์คุณภาพสูง และการพัฒนาความร่วมมือทั้งในและต่างประเทศ 

สาระสำคัญของการนำเสนอสะท้อนให้เห็นว่าประสบการณ์ของ กสศ. ในฐานะองค์กรเฉพาะทางด้านความเสมอภาคทางการศึกษา มีคุณค่าในฐานะ “กรณีศึกษาต้นแบบ” สำหรับองค์กรที่มีพันธกิจคล้ายกันทั่วโลก โดยเฉพาะในการเชื่อมโยงการสร้างองค์ความรู้เข้ากับการนำไปปฏิบัติจริงและการมีอิทธิพลต่อนโยบาย ซึ่งเป็นโจทย์ที่ท้าทายสำหรับระบบการศึกษาในหลายประเทศ การที่ประเทศไทยได้รับการยอมรับให้นำเสนอในเวทีนี้ถือเป็นการยืนยันว่าแนวทางการทำงานของ กสศ. ได้รับการมองว่ามีนัยสำคัญในระดับสากล

การเข้าร่วมเวที WERA 2026 ครั้งนี้ยังมีความสำคัญในบริบทที่ กสศ. และสำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา (สกศ.) กำลังร่วมกันผลักดันการจัดตั้ง สมาคมวิจัยทางการศึกษาแห่งประเทศไทย (Thailand Education Research Association: THERA) เพื่อเข้าเป็นสมาชิกของ WERA ในนามประเทศไทย การที่ผู้จัดการ กสศ. ได้สร้างความสัมพันธ์และการรับรู้ในเวทีนี้จึงเป็นก้าวสำคัญในการวางรากฐานให้ THERA สามารถเชื่อมโยงกับเครือข่ายวิจัยการศึกษาระดับโลกได้อย่างมีประสิทธิภาพต่อไป

The post กสศ. ขึ้นเวที WERA 2026 นำเสนอบทบาทไทยในการสร้างโครงสร้างพื้นฐานด้านความเสมอภาคทางการศึกษาระดับโลก first appeared on กสศ..