Þetta sérhefti er helgað rannsóknum á framburði íslensku og íslensks táknmáls. Á undanförnum árum og áratugum hafa verið gerðar viðamiklar rannsóknir á breytileika í framburði, einkum eftir landsvæðum og aldurshópum. Í seinni tíð hefur einnig verið horft í auknum mæli til lífstíðarþróunar í máli einstaklinga, viðhorfa og viðbragða við ólíkum framburði. Þá hafa komið fram á sjónarsviðið rannsóknir á íslensku táknmáli, meðal annars handformum og þáttum þeirra sem eru á vissan hátt sambærilegir við málhljóð í raddmálum. Hér er fjallað um „framburð“ í víðum skilningi, hvort sem átt er við raddmál eða táknmál. Þemagreinarnar eiga það því sammerkt að hverfast um breytileika og tilbrigði í framburði. Í sumum þeirra er auk þess rætt sérstaklega um ólíkar efnissöfnunaraðferðir í framburðarrannsóknum.

Heftið hefur að geyma sex þemagreinar. Þrjár greinanna, það er grein Ásgríms Angantýssonar og Finns Friðrikssonar, grein Ásu Bergnýjar Tómasdóttur og Stefanie Bade og grein Finns Friðrikssonar og Kristínar Margrétar Jóhannsdóttur, sækja efnivið sinn í gögn sem safnað var í tengslum við rannsóknarverkefnið Svæðisbundinn framburður, viðhorf og málbreytingar í rauntíma (SVIÐ). Greinar Höskuldar Þráinssonar og Margrétar Guðmundsdóttur snúast einnig um svæðisbundinn framburð á Íslandi þótt þær falli utan SVIÐ-verkefnisins. Í grein Guðnýjar Bjarkar Þorvaldsdóttur og Rannveigar Sverrisdóttur er hins vegar horft í aðra átt og rætt um framburðartilbrigði í íslensku táknmáli.  

Grein Ásgríms Angantýssonar og Finns Friðrikssonar, „Innsýn í lífstíðarþróun í framburði einstaklinga“, fjallar um hvernig tiltekin norðlensk og sunnlensk framburðareinkenni breytast yfir lífstíð einstaklinga og hvaða augum þeir líta þá þróun.

Í grein Ásu Bergnýjar Tómasdóttur og Stefanie Bade, „Vestfirskur framburður – staða greinileiki og alþýðuhugmyndir“, er litið sérstaklega á þann hluta gagna SVIÐ-verkefnisins sem tengist vestfirskum framburðareinkennum.

Í grein Finns Friðrikssonar og Kristínar Margrétar Jóhannsdóttur, „„Maður er náttúrulega svo stoltur af því að vera Norðlendingur“ – viðhorf Norðlendinga til eigin framburðar“ eru skoðuð viðhorf Norðlendinga til eigin framburðar, hvort þeir álíta að svæðisbundinn framburður sé hluti af sjálfsmynd sinni og hvort þeir telja að hann hafi breyst frá æskuárum.

Grein Höskuldar Þráinssonar, „Myndir tal og texti. Áhrif efnissöfnunaraðferða á framburðartilbrigði“ fjallar um aðferðafræði framburðarrannsókna og hvernig ólíkar efnissöfnunaraðferðir – meðal annars upplestur á texta, myndir af hlutum sem þátttakendur eiga að nefna og djúpviðtöl – geta haft áhrif á tíðni framburðartilbrigða.

Margrét Guðmundsdóttir nefnir grein sína „Lokhljóðaframburður á Norðurlandi – ný greining á gömlum gögnum“. Þar segir hún frá nýrri greiningu sinni á gögnum úr framburðarrannsókn Björns Guðfinnssonar um önghljóða- og lokhljóðaframburð á undan ð í framburði Norðlendinga á fimmta áratug 20. aldar, með samanburði við niðurstöður úr RÍN-rannsókninni sem gerð var 40 árum síðar.  

Þemahluta þessa heftis lýkur með greininni „Breytileiki í framburði í íslensku táknmáli – tilbrigði í handformum“, eftir þær Guðnýju Björk Þorvaldsdóttur og Rannveigu Sverrisdóttur, þar sem rætt er um framburð í íslensku táknmáli (ÍTM) með áherslu á handform í bendingum, sérstaklega í persónufornöfnum, með það fyrir augum að kanna hvort tilbrigði komi þar fram.

Tvær greinar standa utan þema en báðar eru þær á sviði bókmennta.

Skáldsagan Rúmmálsreikningur (Om udregning af rumfang) eftir danska rithöfundinn Solvej Balle er viðfangsefni greinar Sigrúnar Ölbu Sigurðardóttur. Þar er dregið fram hvernig skáldverkið snertir á djúpan hátt á ýmsum málum er varða líf okkar í samtímanum, ekki síst loftslagsbreytingum og ágangi mannsins á auðlindir jarðar.

Heftinu lýkur með grein Helgu Kress um skáldskap Drífu Viðar. Helga skoðar sjálfsmyndir í skáldsögunni Fjalldalslilju og smásagnasafninu Dagar við vatnið en beinir jafnframt sjónum að viðtökum verkanna og áhrifum Drífu á aðra listamenn.

Ritstjórar þessa þemaheftis eru Ásgrímur Angantýsson og Finnur Friðriksson en aðalritstjóri Ritsins er Guðrún Steinþórsdóttir. Málverkið á kápu þessa heftis er eftir Erling Pál Ingvarsson. Um umbrot sá Helgi Hilmarsson og prófarkalestur var í höndum Dagbjartar Guðmundsdóttur.