Epitheca
| Epitheca | |||
| Charpentier, 1840[1] | |||
 Epitheca cynosura | |||
| Systematyka | |||
| Domena | |||
|---|---|---|---|
| Królestwo | |||
| Typ | |||
| Gromada | |||
| Podgromada | |||
| Rząd | |||
| Podrząd | |||
| Nadrodzina | |||
| Rodzina | |||
| Rodzaj |
Epitheca | ||
| Typ nomenklatoryczny | |||
|
Libellula bimaculata Charpentier, 1825 | |||
| Synonimy | |||
| |||
| Gatunki | |||
| |||
Epitheca – rodzaj ważek z rodziny szklarkowatych (Corduliidae)[1].
Zasięg występowania
[edytuj | edytuj kod]Rodzaj obejmuje gatunki szeroko rozprzestrzenione w Ameryce Północnej i palearktycznej części Eurazji[2]. W Polsce występuje jeden gatunek – przeniela dwuplama (Epitheca bimaculata)[3].
Systematyka
[edytuj | edytuj kod]Nazwa tego taksonu została po raz pierwszy opublikowana w 1839 roku w 2. tomie książki niemieckiego zoologa Hermanna Burmeistera Handbuch der Entomologie, przy okazji opisu nowego rodzaju Epophthalmia. Autor zauważył, że zbliżone do Epophthalmia cechy diagnostyczne posiada podrodzaj Epitheca, o którym dowiedział się z manuskryptu, jaki przestawił mu niemiecki geolog i entomolog Toussaint von Charpentier. Podrodzaj ten miał zostać utworzony przez Charpentiera dla gatunku Libellula bimaculata, który autor ten opisał w 1825 roku[4][5]. Według niektórych autorów takson Epitheca został w publikacji Burmeistera wprowadzony prawidłowo, i często w cytacie podawany jest „Burmeister, 1839”[5][6], ewentualnie „Charpentier in Burmeister, 1839”[7]. Charpentier ostatecznie opublikował opis podrodzaju Epitheca w 1840 roku w swej książce Libellulinae europaeae descriptae ac depictae, umieszczając go w rodzaju Libellula[5][8]. Autor przedstawił szczegółową diagnozę, a także zamieścił rysunki samca i samicy Libellula bimaculata[8]; był to jedyny gatunek zaliczony przez niego do tego podrodzaju, czyli jest to gatunek typowy[4][5][8]. Na World Odonata List przyjmuje się, że to w tej publikacji takson ten został po raz pierwszy prawidłowo wprowadzony, i w cytacie podawany jest „Charpentier, 1840”[1].
Obecnie do rodzaju Epitheca zaliczanych jest 12 gatunków[1].
Etymologia
[edytuj | edytuj kod]Epitheca: gr. epithēkē „pokrywa, pokrywka, wieko” (w nawiązaniu do budowy narządów płciowych samicy)[6].
Podział systematyczny
[edytuj | edytuj kod]Do rodzaju należą następujące gatunki[1]:
- Epitheca bimaculata (Charpentier, 1825) – przeniela dwuplama
- Epitheca canis (McLachlan, 1886)
- Epitheca costalis (Selys, 1871)
- Epitheca cynosura (Say, 1840)
- Epitheca marginata (Selys, 1883)
- Epitheca petechialis (Muttkowski, 1911)
- Epitheca princeps Hagen, 1861
- Epitheca semiaquea (Burmeister, 1839)
- Epitheca sepia (Gloyd, 1933)
- Epitheca spinigera (Selys, 1871)
- Epitheca spinosa (Hagen in Selys, 1878)
- Epitheca stella (Williamson in Muttkowski, 1911)
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- 1 2 3 4 5 Paulson, D., Schorr, M., Abbott, J., Bota-Sierra, C., Deliry, C., Dijkstra, K.-D. & Lozano, F. (koordynatorzy), World Odonata List [online], OdonataCentral, University of Alabama, 2025 [dostęp 2025-09-21] (ang.).
- ↑ wynik wyszukiwania: Epitheca. [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [on-line]. [dostęp 2025-09-21]. (ang.).
- ↑ E. Miłaczewska, Systematyka ważek, [w:] wazki.pl [online] [dostęp 2025-09-21].
- 1 2 H. Burmeister, Handbuch der Entomologie, t. 2 cz. 2, Berlin 1839, s. 845 (niem.).
- 1 2 3 4 Henrik Steinmann: World Catalogue of Odonata Vol. II Anisoptera. Nowy Jork, Berlin: Walter de Gruyter, 1997, s. 255, seria: Animal Kingdom: A Compilation and Characterization of Recent Animal Groups.
- 1 2 H. Fliedner, The scientific names of the Odonata in Burmeister’s ‘Handbuch der Entomologie’, „Virgo – Mitteilungsblatt des Entomologischen Vereins Mecklenburg”, 9, 2006, I–XXVIII (ang.).
- ↑ Epitheca Charpentier in Burmeister, 1839, [w:] Interim Register of Marine and Nonmarine Genera (IRMNG) [online] [dostęp 2025-09-21] (ang.).
- 1 2 3 T. de Charpentier, Libellulinae europaeae descriptae ac depictae, Lipsiae 1840, s. 10–11, 22, 175, Tab. I (łac.).