D-STAR digitale amateur radio

D-Star: Digital Smart Technology for Amateur Radio.
Een onderwerp wat me interreseert, en in het verzamelen van informatie kom ik van alles tegen wat ik wil onthouden. En het beste is dan om er maar een webpage over te beginnen.

Ik ben tegenwoordig zendamateur callsign PD4KH maar ik heb zelf geen D-star apparatuur, dus ik kan er naast zitten! Suggesties voor verbeteringen zijn welkom, het e-mail adres staat onderaan.

Inleiding

D-star is een protocol, een totaal van afspraken over hoe spraak en datacommunicatie kan plaatsvinden over amateur radio banden. D-star is ontwikkeld door de JARL (Japan Amateur Radio League) en geintroduceerd in 2001.

D-star werkt digitaal: spraak wordt omgezet in bitjes en samen met extra data verzonden over radio-signalen. Er is dus specifieke apparatuur nodig om met andere d-star gebruikers te kunnen communiceren.

Wat D-star hiermee bijzonder maakt: normaal heb je in de 2 meter band (frequenties rond de 144 MHz, de benaming '2 meter' verwijst naar de golflengte) en 70 centimeter (frequenties rond de 440 MHz) niet zo heel veel bereik, normaal 30 tot 50 kilometer (afhankelijk van diverse factoren). Bij analoog gebruik door radio amateurs (FM modulatie) worden er repeaters gebruikt die met behulp van DTMF tonen opdrachten gegeven worden, zodat je over een grotere afstand verbindingen kunt leggen, met gebruikers van een andere repeater. Maar met D-star is het mogelijk om via een repeater met gateway automatisch je oproep naar de callsign (roepletters) van een andere D-star gebruiker te sturen, waar deze ook ter wereld is. Het D-star systeem zoekt dan zelf op bij welke repeater met gateway deze roepletters laatst gehoord zijn en stuurt het gesprek daarheen.

Verbindingen tussen D-star repeaters worden gemaakt via Internet. Door de groei van breedband aansluitingen in de wereld is het mogelijk geworden dat voor een beperkt budget overal voldoende bandbreedte te krijgen is om gedigitaliseerde spraak over te sturen.

Observatie:

Het lijkt de laatste jaren of de interesse in radio amateurisme afneemt door de mogelijkheden van Internet maar nieuwe mogelijkheden zoals D-star geven juist toegevoegde waarde voor radio-amateurs door het Internet te gebruiken voor lange afstands verbindingen en voor het verzamelen en verspreiden van aanvullende informatie.

Naast 2 meter (rond de 144 MHz) en 70 centimeter (rond de 440 MHz) is er ook nog D-Star in de 23 centimeter band (rond de 1200 MHz).

Naast gerichte oproepen naar een andere D-star gebruiker is het ook mogelijk een algemene oproep te doen op een frequentie of via een repeater op een repeaterfrequentie.

Het protocol van D-STAR zend 4800 bits per seconde waarvan 3600 bits spraak, en 1200 bits data. Voor die 1200 bits per seconde data zijn er ook specifieke toepassingen.

Benodigdheden

Radio amateur licentie

Voor het werken met zendapparatuur op de 2 meter (rond de 144 MHz) en 70 centimeter (rond de 440 MHz) is een 'Novice' vergunning voldoende. Voor 23 centimeter (1200 MHz) D-STAR gebruik en voor andere frequenties (waar andere manieren van zenden gebruikt worden) is een 'F' vergunning nodig.

Apparatuur

Een radiozendontvanger (transciever) met D-STAR ondersteuning.

Registratie

Om iets met het D-STAR netwerk te doen moeten je roepletters (callsign) geregistreerd zijn bij een repeater, die dan zorgt dat het hele netwerk de roepletters zal herkennen. Zonder deze registratie zal het netwerk oproepen niet door willen sturen.

Termen

D-star radio

Een radio zend/ontvanger die kan communiceren volgens de d-star standaarden. Spraak wordt gecodeerd middels de AMBE codec en de data wordt met GMSK door de lucht gestuurd.

Simplex

Communicatie direct tussen d-star radio's zonder repeaters.

Roepletters (Callsign)

Roepletters zijn de letters en cijfers waarmee een radiozendstation zich identificeert. In Nederland wordt de registratie hiervan bijgehouden door Agentschap Telecom. De eerste twee letters kunnen in Nederland zijn: PD - voor een zendamateur met een N-machtiging (beginnersmachtiging), PA, PB, PC, PE, PF, PG of PH - voor een zendamateur met een volledige machtiging, PI - gereserveerd voor speciale doelen. Na de 2 letters volgt een cijfer en na het cijfer 1 tot 3 letters. Vaak worden de roepletters uitgesproken met het internationale spellingsalfabet. Opvallend bij D-star is dat de roepletters digitaal meegezonden worden maar in het gebruik ze toch in spraak genoemd worden.

Repeater

Een repeater is een onbemande d-star ontvanger/zender waarmee het mogelijk is verbinding te leggen met een andere d-star gebruiker op dezelfde repeater. Een repeater is een officiele onbemande radiozender en moet zich aan de bijbehorende regels houden en een aparte vergunning hebben. De meeste repeaters zijn op meerdere radiobanden actief. Op het web zijn lijsten met repeaters te vinden. Een repeater gebruikt meestal 2 verschillende frequenties (een voor ontvangen en een voor zenden).

Repeater met gateway

Een d-star repeater met gateway heeft een Internet verbinding waarmee deze met andere repeaters kan verbonden worden of door dongle / hotspot gebruikers direct via Internet gebruikt kan worden. De meeste repeaters hebben ook een gateway.

Reflector

Een reflector kan door meerdere d-star gebruikers aan elkaar verbinden en stuurt dan het geluid naar allemaal door. Hierdoor zijn conferenties ook over grotere afstanden mogelijk.

Dongle

Een dongle/dv-dongle is een apparaatje wat je op een PC aansluit en wat via Internet contact legt met d-star repeaters of reflectors. Omdat je (op afstand) zenders kunt laten uitzenden moet je wel zendamateur zijn en geregistreerd d-star gebruiker om hiervan gebruik te maken.

DV/AP

Een DVAP: Digital Voice Access Point is een speciale dongle met ingebouwde d-star radio waarmee je op korte afstand van de PC (rond je huis) een d-star radio kunt gebruiken, de PC legt dan via Internet de verbinding met de d-star repeater of reflector.

Hotspot

Een D-star hotspot is een combinatie van een PC met hotspot software en een adapter waarmee vervolgens een analoge radio gebruikt kan worden als een simplex repeater (een frequentie). Een hotspot heeft ook minder functionaliteit als een complete repeater.

Trust server

D-star repeaters hebben contact met de centrale (amerikaanse) trust server, die bijhoudt welke amateurs er geregistreerd zijn en via welke repeater. Niet-geregistreerde roepletters zullen niet geaccepteerd worden.

DV

Afkorting van 'Digital Voice'. Hiermee wordt de spraak + data overdracht van D-star bedoeld.

DD

Afkorting van 'Digital Data'. In de 23 centimeter (rond de 1200 MHz) radio banden is het mogelijk met D-star 128 kilobit datastromen te versturen. D-star radios die dit ondersteunen hebben een ethernet poort hiervoor.

AMBE

Advanced Multi-Band Excitation codec, de manier waarop spraak in data wordt omgezet.

GMSK

Gaussian minimum shift keying, de manier waarop de digitale data in radiosignalen wordt omgezet.

CQ

Een algemene oproep aan iedereen die meeluistert (algemene radio amateur term). Specifiek in D-star in te programmeren als oproep aan 'CQCQCQ'.

Procedures D-STAR, standaard oproepen

Bij D-STAR moeten er altijd een aantal velden ingesteld zijn. Deze zijn: Normaal zijn D-STAR oproepen vrij van status (hier zijn uitzonderingen op). Dit is een heel belangrijk iets voor het mentale model: zodra je de zendknop loslaat keren de onderdelen weer terug naar hun uitgangssituatie.

In normaal gebruik zul je al gauw gebruik maken van de geheugens die een D-STAR radio heeft voor frequenties en roepletters van repeaters. Met een kabel en de software die je kunt bestellen voor D-STAR apparatuur kun je deze vanaf de computer beheren, wat het invoeren een stuk eenvoudiger maakt.

Simplex oproep zonder repeater

Hierbij moeten de velden RPT1 en RPT2 leeg zijn. In UR CQCQCQ voor een algemene oproep of de callsign (roepletters) van een specifieke andere amateur.

Let op: ik weet niet welke frequenties goed zijn voor simplex oproepen.

Oproep via een repeater naar gebruikers op die repeater

Natuurlijk op de frequentie van die repeater. Ik ga even uit van een voorbeeld uit D-STAR Programming PART 1 (AVRN) - Youtube.

Oproep naar gebruikers op een specifieke andere repeater

Natuurlijk op de frequentie van die repeater waar je lokaal contact mee wilt leggen. Ik ga even uit van een voorbeeld uit D-STAR Programming PART 1 (AVRN) - Youtube.

Let ook op dat de gebruikers op de andere repeater niet weten waar je vandaan komt, kondig dat dus aan in je oproep zodat ze je oproep kunt beantwoorden.

Oproep naar een gebruiker automatisch op de juiste plaats laten uitkomen

Het D-STAR netwerk houdt bij waar gebruikers recent gezien zijn (op welke repeater). Hiermee kunnen oproepen automatisch doorgestuurd worden naar de juiste repeater.

Procedures D-STAR, oproepen die status veranderen

Onderstaande oproepen hebben speciale waardes in het UR veld waardoor de repeater / hotspot waar de oproep op binnenkomt instellingen kan wijzigen. Als de beheerder van de repeater / hotspot dat toestaat. Dit soort oproepen doe je normaal heel kort (2 seconden), dan laat je de zendknop weer los en krijg je een antwoord van de repeater (spraak?). Als de instelling succesvol gewijzigd is moet je daarna weer het UR veld omzetten naar CQCQCQ zodat je normale oproepen kan doen.

Unlinken en linken PI1UTR

De D-STAR repeater in Utrecht, PI1UTR geeft aan dat de repeater standaard gekoppeld is met REF017A en dat je eventuele wijzigingen dat weer terug moet zetten. Maar wat er niet bij staat is hoe dat gaat. Met specifieke combinaties stel je dit soort zaken in. Na het invullen van de roepletters luister je of het stil is op de frequentie die je wilt gebruiken, en dan druk je kort (2 seconden) op de zendknop, de repeater zal automatisch bevestigen. In alle onderstaande gevallen moet RPT1 staan op de module waarop je binnenkomt, dus PI1UTR B (70cm band) of PI1UTR C (2m band) en RPT2 op PI1UTR G (de gateway).

Werken met een D-STAR Hotspot

Een D-STAR Hotspot kan alleen maar 'gelinked' en 'geunlinked' worden en past geen dynamische routing toe. Manual voor ON0DG (engelstalig)

Links

D-star links

Er is heel veel nuttige informatie over D-Star te vinden op het web.

Algemene links radio amateurs

Status

D-star systemen hebben vaak web-interfaces waarop de status te zien is.
Creative Commons License
Op dit werk is een Creative Commons Licentie van toepassing.
Gebaseerd op een werk op pd4kh.idefix.net.
Koos van den Hout PD4KH, contact information at the end of my homepage.
Other webprojects: Camp Wireless The Virtual Bookcase webcam.idefix.net Weather maps