Ik denk al weken aan een vrouw op een plein in Augsburg. Ze had een klein hondje bij zich, zo’n poedeltje, zo’n dier dat bijna op een speelgoedbeest lijkt: een zachte krullerige vacht en ogen als knikkers. De vrouw met het hondje stond in de volle zon midden op een plein voor een kerk, stopte een stuk wortel in haar mond, kauwde erop, bukte, en gaf het voorgekauwde stuk zo, hop, mond op bek, door aan haar hondje. Ze deed het drie keer achter elkaar. Toen ze merkte dat ik zat toe te kijken, als enige publiek van haar voederritueel, terwijl het plein vol mensen zat, hield ze op. Ze liep weg, de menigte in.

Ik weet niet waarom het dit beeld is dat steeds terugkomt op mijn netvlies. Waarom het geen andere beelden meer zijn; de beelden die me sinds de volledige invasie van Oekraïne achtervolgden in mijn slaap, die overdag opeens het normale Nederlandse straatbeeld ingleden. In 2022 en 2023 waren er tanks die door Zeeuwse landschappen reden, raketten die ontploften aan de randen van Utrecht en in mijn slaap trapte ik Russische soldaten dood, nadat ze hadden geprobeerd me te vermoorden door granaten een gebouw binnen te gooien.

Nu is er alleen nog de vrouw en dat hondje. Dat kauwen, dat stukje wortel, het bukken, de kwispelende staart van dat beest.

Misschien verschilt het eigenlijk ook niet zoveel meer van elkaar, dacht ik een paar dagen geleden, toen het beeld zich weer aan me opdrong. Misschien is het gewoon wel zo banaal, misschien is al het menselijke in het beginsel wel achterlijk en raar en valt dit in dezelfde categorie als bommen gooien op burgers die gewoon hun leven proberen te leven. Misschien is dit waar de vernietiging begint, bij een stuk gekauwde wortel met je tong naar buiten duwen en in het opengesperde bekje van je hond laten vallen, alsof je een Russische MIG bent en een raket loslaat. Alsof je een Israëlische drone bent die op een huis invliegt, raakt, ontploft en onschuldige mensen doodt.

Misschien heb ik zo lang naar beelden van doden gekeken, dat die beelden langzaamaan in ‘vergaarbak algemeen’ terecht zijn gekomen en mijn brein weer ruimte heeft voor andere, meer dagelijkse zaken, zoals deze vrouw die echt best lang stond te herkauwen, wetende wat ze daarna met dat stukje wortel in haar mond ging doen.

En dat mag best, andere ruimte. Dat mag, na 11 jaar kijken naar gemartelde soldaten, bloed op vloeren in woonkamers, gebroken ramen, geëxecuteerde burgers, over een bankje hangende dode oma’s, gekidnapte kinderen en weggevaagde dorpen en steden.

Dat mag, maar toch moet ik wennen aan de vrouw, de hond en de wortel. Aan de dagelijkse absurditeiten die mij altijd opvielen, maar sinds februari 2022 opeens verdwenen waren. Sinds februari 2022 was het alsof er nooit meer andere beelden zouden bestaan dan oorlogsbeelden, alsof er nooit andere gedachten mijn hersenen zouden bezighouden en domineren. Als je die beelden eenmaal in je kop hebt zitten, bepalen zij de show in je hoofd - andere zaken doen er niet meer toe.

Dit weekend ontmoette ik een muzikant op een bruiloft, Liam. Hij was op tour geweest in Oekraïne, hij en zijn gitaar. Hij reisde langs allerlei Oekraïense steden en school tijdens bombardementen op Charkiv in een badkuip, met een hond in zijn armen. De hond wilde steeds het bad uit en naar buiten kijken, zien waar de raketten vielen. De reis en de mensen hadden een permanent veranderende indruk op hem gemaakt.

‘Het is als de film The Matrix,’ zei hij, ‘je kiest the blue or the red pill. Oekraïne is the red pill, als je die hebt genomen, kan je niet meer terug.’ De illusie is verbroken, concludeerden we, vanaf dat moment verblijf je in een realiteit die je geen illusies meer geeft. Ik kon niet meer dan het met hem eens zijn.

De vrouw met het hondje was opeens de blue pill. Ze bracht me terug naar een wereld waar ik heel lang weinig ben geweest, waar ik dacht dat ik nooit meer terug zou komen. Het stelt me gerust dat iets onomkeerbaar kan kantelen en ik weet dat ik nooit meer terug kan naar een oude tijd, maar toch is het fijn dat een herkauwde wortel me even terug kon brengen naar een plek waar ik eigenlijk al afscheid van had genomen.

Liefs, x, Lisa