Zoals bekend is sinds vorig jaar de verantwoordelijkheid voor de inzameling en recycling van armaturen én lampen volledig overgegaan van LightRec naar OPEN. Dat maakt dat dit jaarverslag het eerste is waarin we als ‘Lightrec 2.0’ sec verantwoording afleggen over onze activiteiten als belangenbehartiger van producenten en importeurs van energiezuinige verlichting.
Voor die achterban blijven we, óók onder de paraplu van OPEN, actief opkomen. Primair door ervoor te zorgen dat de opgebouwde financiële reserves die de afgelopen twee decennia zijn opgebouwd efficiënt worden ingezet. En dan vooral waarvoor ze zijn bedoeld: het inzamelen van de ‘Altlast’ aan oude tl- en spaarlampen, en dat minimaal voor de komende tien jaar. Daarvoor zijn we ooit als productstichting opgericht, en voor die verantwoordelijkheid lopen we nadrukkelijk niet weg.
Die efficiënte inzet van middelen proberen we op diverse manieren te realiseren. Door het initiëren van marketing- en communicatieprojecten (campagnes) om de inzameling te blijven stimuleren. Door ons te mengen in de discussies, al dan niet op Europees niveau, die worden gevoerd over de belangen van onze achterban. En door samen te werken met andere stakeholders daar waar we zinvol achten.
Met het oog daarop zijn we actief in de koepel Fedet-NLA, waar we meepraten over trends en ontwikkelingen en (politieke) invloed kunnen uitoefenen op wet- en regelgeving over onder meer de versnelling van ledverlichting in Nederland. Fedet-NLA is op haar beurt aangesloten bij de Europese koepel Lighting Europe, wat maakt dat LightRec ook op EU-niveau aan de vergadertafels zit. Daardoor beschikken we over informatie uit eerste hand als het gaat om nieuwe wetgeving en andere politiek gevoelige dossiers.
Het doet mij goed te constateren dat de inzameling van tl- en spaarlampen op een bevredigend niveau blijft. Ook de inzameling van armaturen ontwikkelt zich positief, mede dankzij de Stimuleringsregeling voor armaturen en het succesvolle programma Wecycle voor bedrijven van OPEN. En dit alles ook nog eens tegen een Afvalbeheerbijdrage die we in 2023 hebben weten te verlagen. Het doet mij goed te constateren dat de inzameling van tl- en spaarlampen op een bevredigend niveau blijft. Ook de inzameling van armaturen ontwikkelt zich positief, mede dankzij de Stimuleringsregeling voor armaturen en het succesvolle programma Wecycle voor bedrijven van OPEN. En dit alles ook nog eens tegen een Afvalbeheerbijdrage die we in 2023 hebben weten te verlagen.
Mede namens mijn medebestuursleden Judith Keirsmaekers (SG Lighting), Thomas Leenders (Signify), Andreas Adam (Ledvance) en Rolf Ibsen (Megaman) spreek ik op deze plek mijn volle vertrouwen uit in ‘LightRec 2.0’, dat als belangenbehartiger in Nederland, maar ook op het Europese toneel haar rol volwaardig invulling blijft geven.
OPEN is als organisatie volop in ontwikkeling, en verlegt tevens haar accenten. Zo wordt er meer en meer geïnvesteerd in kennis, met name op het gebied van circulariteit. Lange tijd is dit dossier gezien als het exclusieve domein van de producenten, maar steeds duidelijker wordt dat ook OPEN hieraan een positieve bijdrage kan leveren. Bijvoorbeeld door het initiëren van projecten die circulaire theorie omzetten in circulaire praktijk. Ook onze achterban profiteert hiervan op termijn.
LightRec is rechtstreeks vertegenwoordigd in het bestuur van OPEN. Daarmee borgen we dat er binnen deze koepel van productstichtingen oog is voor de specifieke belangen van onze achterban. Verlichting is en blijft nu eenmaal een ‘bijzondere’ categorie e-waste, waarvoor andere parameters gelden dan voor bijvoorbeeld wit- of bruingoed. Ook is sprake van gezamenlijk onderzoek, zoals op dit moment naar een optimale inzameling en recycling van openbare verlichting in samenwerking met producenten, gemeenten en installateurs. Ook worden nieuwe circulaire businessmodellen onderzocht.
Het recentelijk aansluiten van het voormalige Stibat, verantwoordelijk voor de inzameling van batterijen, bewijst opnieuw dat OPEN een platform is geworden voor samenwerking en synergie. Voor LightRec is dit de komende jaren belangrijk, want veel armaturen bevatten immers ook batterijen (denk bijvoorbeeld aan noodverlichting, consumentenarmaturen en fietsverlichting). Ook hiervan verwachten we een positieve impact op de inzameling.
LightRec is vertegenwoordigd in het bestuur van EucoLight, het Europese samenwerkingsverband van stichtingen die zich bezighouden met de inzameling en recycling van WEEE-lampen en -verlichtingsproducten. Namens de twintig leden houdt EucoLight zich bezig met alle aangelegenheden gerelateerd aan de WEEE-richtlijn, wetgeving en standaarden ten aanzien van de inzameling en recycling van WEEE-verlichting.
Op het moment van het schrijven van dit jaarverslag wordt er in Brussel gesproken over een redesign van de huidige WEEE Directive. LightRec is hierbij via EucoLight rechtstreeks betrokken. Dit heeft geleid tot een eerste position paper, waarin een aantal eerste aanbevelingen wordt gedaan. Het gaat daarbij om verdere harmonisatie binnen de subcategorieën voor verlichting; het wegnemen van dubbelzinnigheden over (W)EEE-definities voor verlichting; uitbreiding van de producentenverantwoordelijkheid (dezelfde regels voor alle actoren en een gelijk speelveld); het aanpakken van freeriders op online marktplaatsen; en beter rekening houden met afval dat beschikbaar is voor inzameling. Ook betwisten de EucoLight-leden in het position paper het nut van de zogeheten ecomodulatie van de vergoedingen (kleine producten en lage tarieven zijn moeilijk te onderscheiden door een verschillend tarief). Tot slot pleiten ze voor een betere afstemming van gekoppelde EU-wetgeving (die in ieder geval niet tegenstrijdig mag zijn).
Daarnaast is onze inzet om vooralsnog vast te houden aan een aparte productgroep voor verlichting (i.e. huidige categorie 3) omdat het daardoor eenvoudiger is om de komende jaren goed en transparant de inzameling te monitoren van afgedankte tl-buizen en spaarlampen.
Publieke adviesorganen en de overheid benutten het besparingspotentieel van LED nog onvoldoende. Dat betreft niet alleen de adviezen rondom de gewenste en noodzakelijke energietransitie, maar ook hun eigen vastgoedportefeuille en alles wat valt onder openbare verlichting.
LightRec heeft daarom samen met Fedet-NLA en meerdere Nederlandse LED-fabrikanten het voortouw genomen om bedrijven, (lokale) overheden en andere organisaties te helpen met de overstap naar LED. Daartoe hebben we grootschalig geïnvesteerd in een nieuwe landelijke campagne: ‘Met LED kan het’. Waarbij de oproep ‘kies voor LED’ nadrukkelijk vergezeld gaat van de oproep ‘en lever je oude verlichting in voor recycling’.
Overigens stelt LightRec zich op het standpunt dat, naast het stimuleren van de overstap naar LED, óók een betere handhaving nodig is. Zo is reeds per 1 januari 2023 een Energielabel C voor bedrijfsgebouwen verplicht. Daadwerkelijk voldoen aan deze verplichting zou gezien moeten worden als onderdeel van de ketenaansprakelijkheid.
LightingEurope vertegenwoordigt de Europese verlichtingsindustrie. Deze belangenvereniging lobbyt bij de Europese wetgever voor wet- en regelgeving die recht doet aan de specifieke kenmerken van verlichtingsproducten, en die producenten in staat stelt om te innoveren op het gebied van duurzaamheid en circulariteit.
Daarnaast beheert LightingEurope namens de verlichtingsindustrie en de gebruikers van verlichtingsproducten het aanvraagproces voor vrijstellingen onder de RoHS-richtlijn van de EU. Doel is een verdere ververmindering van het gebruik van milieubelastende stoffen in verlichtingsproducten en het ondersteunen van de markt bij de overstap naar vervangingsproducten op het moment dat deze beschikbaar zijn.
Via Fedet-NLA draagt LightRec bij aan de ambities van LightingEurope op het gebied van verduurzaming, in lijn met de EU-visie die is uiteengezet in de Europese Green Deal en het Actieplan Circulaire Economie. Die omvatten zowel energiebesparing als het verlengen van de levensduur van producten. En uiteraard ook het inzamelen en recyclen van afgedankte verlichting.
In 2023 heeft LightRec haar website compleet vernieuwd. Deze nieuwe website sluit beter aan bij de nieuwe rol en is zo opgezet dat het informeren en consulteren van de achterban (i.e. de deelnemers van het ‘oude’ LightRec) optimaal gefaciliteerd wordt.
Gemeentelijk
Retail
Maatschappelijk
Bedrijfsmatig
Metaalrecyclers
Eindtotaal
(*)
Het aantal inleverpunten bedraagt het aantal locaties dat vermeld staat op de Wecycle-zoeker en daarmee een openbaar inleverpunt voor consumenten en/of bedrijven is. Dit zijn algemene Wecycle-inleverpunten, niet persé voor lampen en/of armaturen.
(**)
Het aantal servicepunten bedraagt het totale aantal locaties dat (in myOPEN) staat geregistreerd bij Stichting OPEN, onafhankelijk of deze openbaar toegankelijk zijn voor consumenten/bedrijven inzameling.
De inzameling van afgedankte tl- en spaarlampen in 2023 bevindt zich op een vergelijkbaar niveau als in 2022. Het inzamelpercentage van deze lampen ligt inmiddels op 217%. Dit is mede te danken aan de voortdurende ondersteuning die LightRec aan OPEN geeft op het gebied van publiekscampagnes. LightRec zal deze inspanningen voortzetten totdat de laatste conventionele lampen uit de markt zijn gehaald. Want die bevatten immers niet alleen schadelijke stoffen zoals kwik, maar ook nuttige grondstoffen die weer terug kunnen worden gewonnen. De inschatting is dat de laatste tl- en spaarlampen pas over circa tien jaar verwijderd en ingezameld zullen zijn.
De inzameling van ledlampen daarentegen groeit helaas nog maar mondjesmaat. Hierdoor ligt het totale inzamelpercentage voor deze ledlampen nu op 2%. Daarmee wordt niet voldaan aan de wettelijke inzamelnorm van 65%. Hoofdoorzaak is dat ledlampen relatief recent op de markt geïntroduceerd zijn en bovendien een erg lange levensduur hebben. Net als bij zonnepanelen dat het geval is en daarom het voorgeschreven inzamelpercentage van 65% niet realistisch is.v
Echter, gezien het commerciële succes van ledverlichting zou een hoger inzamelingspercentage inmiddels wel aannemelijk moeten zijn. LightRec blijft er daarom bij OPEN op aandringen om aan de inzameling en verwerking van ledlampen voldoende aandacht te blijven besteden en de voortgang ervan nauwkeurig te blijven monitoren. Op haar beurt blijft LightRec haar reserves ook inzetten bij de transitie van conventionele lampen naar ledlampen door sponsoring van de ‘Met LED kan het’ campagne van Fedet-NLA.
Bij de inzameling van armaturen is een mooie stijging waar te nemen van meer dan 8% naar 6814 ton. Dit is voornamelijk te danken aan extra inzet op de inzameling van professionele armaturen in renovatie- en sloopprojecten. OPEN is op dit vlak erg actief met het programma ‘Wecycle voor bedrijven’ en de zogeheten Stimuleringsregeling.
Bij de inzameling van armaturen bij de consumenten is nog steeds een behoorlijke inhaalslag nodig. Het totale inzamelpercentage van armaturen ligt nu rond de 20%. Dit komt onder andere door een sterk stijgende PoM in de afgelopen jaren als gevolg van de introductie van nieuwe led-producten. Consumenten moeten er hoe dan ook op gewezen blijven worden dat armaturen niets te zoeken hebben bij het restafval en daar niet thuishoren. Maar ook op milieustraten verdwijnen armaturen nog te vaak tussen het oud ijzer. Tot slot geldt ook voor armaturen dat met name led-armaturen vanwege hun recente introductie en lange levensduur nog nauwelijks worden afgedankt.
* t/m 14-8-2018 excl. huishoudelijke armaturen, vanaf 15-8-2018 incl. huishoudelijke armaturen.
Net als de individuele productstichtingen in het verleden, moet ook OPEN voldoen aan de door de EU vastgestelde inzamelnorm. Vanaf 2019 bedraagt de inzameldoelstelling 65% van de gemiddelde gewichtshoeveelheid EEA die in de voorgaande drie jaren in Nederland in de handel is gebracht (‘Put on Market’, ofwel PoM).
Deze inzameldoelstelling van 65% is ook in 2023 niet behaald. Het percentage stijgt weliswaar, maar dat is vooral het gevolg van een gedaalde PoM (in het bijzonder van witgoed en zonnepanelen). Naar verwachting is dit effect tijdelijk, dus er zal ook in de komende jaren een aanzienlijke inspanning gevraagd worden van OPEN om deze 65%-norm daadwerkelijk te realiseren. Eens te meer indachtig de nieuwe AVV die in 2025 verleend moet gaan worden, en vrijwel zeker opnieuw van deze 65%-norm zal uitgaan. LightRec zal als toezichthoudend bestuurder hier de vinger aan de pols houden. Daarnaast moet de inzameling van zowel conventionele lampen als ledlampen minimaal in lijn lopen met de andere landen in de Europese Unie.
Overigens is LightRec samen met OPEN van mening dat de inzameldoelstelling van 65% gedateerd is. Om te beginnen speelt deze niet in op de noodzaak om onze samenleving circulair te maken, zoals beschreven in de Europese Green Deal en ook in het huidige regeerakkoord. Het betreft immers enkel ‘inzameling voor recycling’, en niet ‘inzameling voor het opknappen of repareren van apparaten’. Ook houdt de doelstelling geen rekening met de steeds verdergaande elektrificatie van de samenleving, onder meer door de opkomst van thuiswerken en de energietransitie.
En misschien nog wel essentiëler: veel van de op de markt gebrachte apparaten hebben een (veel) langere levensduur dan drie jaar, en tellen daarom niet mee in het driejaarlijkse gemiddelde waarop de huidige regeling is gebaseerd. Sterker, de huidige 65%-doelstelling werkt feitelijk in de hand dat apparaten al na drie jaar van de markt worden gehaald om ze mee te laten tellen in het inzamelresultaat.
LightRec steunt deze zienswijze van OPEN, want bij uitstek voor ledlampen geldt dat deze een levensduur hebben van twintig jaar of langer. Bovendien geldt voor veel armaturen dat deze prima nog een tweede leven kunnen krijgen via het circuit van kringloopwinkels.
Op dit moment doet onze verwerkingspartner Indaver op regelmatige basis steekproeven om te bepalen wat het aandeel ledlampen is in de totale hoeveelheid afgedankte verlichting. Vooralsnog schommelt dit rond de 5% van het totaal. Dit kleine aandeel kan gewoon worden ‘meegerecycled’ met de hoofdstroom (tl- en spaarlampen). Als in de toekomst het aandeel ledlampen gaat stijgen tot 15% of meer, dan kan dat systeemtechnisch niet meer en zal de led-stroom apart verwerkt moeten gaan worden. Nu al wordt er ingezet op de ontwikkeling van AI-systemen bij het sorteren van beide stromen, aangezien deze met het blote oog vaak lastig van elkaar te onderscheiden zijn.
Al sinds jaar en dag geven wij in ons financiële verslag de werkelijke door LightRec gemaakte kosten weer. Echter vanweg de volledige overgang van de producentenverantwoordelijk van LightRec naar OPEN, die van kracht is vanaf 1 januari 2023, is een sterke daling te zien in de Operationele kosten van LightRec; deze liggen nu voornamelijk bij Stichting OPEN. Ten aanzien van het marketingbudget geldt dat OPEN weliswaar een eigen budget alloceert voor de inzameling en verwerking van alle elektrische apparaten, lampen en batterijen, maar dat LightRec doelbewust extra campagnekosten blijft maken (en financieren uit haar financiële reserves) voor onderzoeken, voorlichtingscampagnes en inherente initiatieven. Het ingezameld volume is formeel naar nul is gedaald omdat het feitelijk geen resultaat van LightRec meer is, maar van Stichting OPEN. In onze rapportages vanaf 2024 zullen wij het kostenoverzicht om die redenen verder vereenvoudigen. .
Download het overzicht