Niet lang na mijn abortus ging mijn relatie uit. Een gebeurtenis die me een enorme berg zelfstandigheid heeft gebracht; dat bleek ik uiteindelijk meer nodig te hebben dan ik dacht. Want wat viel weg: een van mijn meest stabiele factoren uit mijn leven. Hij was er namelijk geweest door de grootste ontwikkelingen van mijn leven: een boel zelfontwikkeling, een reeks psychologen en niet te vergeten: ouders die uit elkaar gingen net nadat ik uit huis ging. Door mijn gehele studieperiode en door al mijn woningen heen: hij maakte er allemaal deel van uit. Wat moest ik in vredesnaam met al deze vrije tijd en ruimte voor mezelf?

Het is dus niet vreemd dat de eerste maanden een gevoel gaven alsof het fundament onder mijn dagelijks leven vandaan was getrokken. Niet alleen mijn meest vertrouwde persoon en maatje viel weg, maar ook een toekomstbeeld dat zich jarenlang had opgebouwd. Het idee van een gezin, met of zonder kind, met de persoon van wie ik dacht dat hij de liefde van mijn leven was. Een toekomst die ik me sinds mijn negentiende voor me had gezien met iemand die mijn gedachten van binnen naar buiten kon keren. Het blijft een vreemde ervaring hoe één gebeurtenis niet alleen een beslissing op zichzelf is, maar ook een reeks andere dingen in beweging kan zetten. Een kleine verschuiving ergens in het systeem is voldoende om de rest langzaam (of in dit geval met een rotvaart!) mee te laten kantelen.

Nu er wat tijd is verstreken en ik de losse stukken langzaam weer bij elkaar aan het zoeken ben, merk ik steeds vaker dat er kanten van mezelf terugkomen waarvan ik niet eens doorhad dat ik ze was kwijtgeraakt. Ineens is er veel meer tijd om met mezelf bezig te zijn. Niet in de zin van grote, dramatische zelfontdekkingen, maar in kleine dingen. Ik nam voorheen bijvoorbeeld niet zo snel de beslissing om dingen alleen te doen. Natuurlijk is ergens alleen koffie drinken of een middag winkelen nooit een probleem geweest, maar ik was niet zo snel alleen te vinden bij een concert, een lezing of de bioscoop. Inmiddels merk ik dat die drempel steeds lager wordt, en ik er hier en daar zelfs naar verlang.

Wat me daarbij heeft geholpen: mezelf vaker op plekken brengen waar niemand mij kent en waar niemand iets van mij verwacht. Alleen naar een museum gaan bijvoorbeeld, of ergens alleen lunchen; zo dwing ik mezelf om mijn eigen aandacht te volgen. Waar blijf ik hangen? Wat raakt me? Waar verveel ik me of waar krijg ik juist heel veel energie van? Het zijn kleine observaties, maar ze zeggen verrassend veel. Vaak blijken de gedachten die het meest blijven hangen juist de gedachten te zijn waar ik in het dagelijks leven makkelijk overheen praat. Ook stilte helpt daarbij. Het is indrukwekkend hoeveel ideeën en gevoelens er boven komen drijven als ik niet voortdurend de meningen van anderen in mijn oren heb.Daarnaast probeer ik mezelf af en toe bewust in situaties te plaatsen die niet helemaal passen bij hoe ik mezelf altijd zag. Er zijn zoveel versies van mezelf nog mogelijk; de enige die dat in de weg staat, ben ik zelf.

Misschien is het belangrijkste verschil wel dat ik minder bang ben geworden om te veranderen. In een relatie merkte ik, achteraf gezien, dat ik vaak onbewust bezig was met de vraag of ik nog wel aansloot bij de wensen of verwachtingen van de ander. Niet eens omdat dat expliciet werd gevraagd, maar omdat ik samen een bepaald ritme had ontwikkeld waar ik mezelf aan aanpaste. Daardoor hield ik mijn eigen ontwikkeling tegen. Nu voelt verandering minder als iets dat een relatie zou kunnen verstoren, en meer als iets wat er gewoon bij hoort.

En misschien is dit ook wel een leeftijd waarop andere vormen van verbinding belangrijker naar voren schuiven. Relaties krijgen vaak het grootste podium, maar vriendschappen zijn minstens zo bepalend voor hoe een leven eruitziet. Ik ben daar de laatste tijd veel over aan het nadenken, aan het schrijven en aan het lezen (onder andere over hoe Aristoteles naar vriendschap keek, heel interessant). Voor hem was vriendschap geen bijzaak, maar een essentieel onderdeel van een goed leven. Niet alleen omdat vrienden je gezelschap houden, maar omdat ze je ook spiegelen, uitdagen en op momenten beter zien wie je bent dan jijzelf. Het blijkt een van de interessantere ontdekkingen van deze periode: wanneer één vorm van toekomst plotseling wegvalt, worden andere vormen van verbondenheid juist scherper zichtbaar.