Δεν θυμάμαι καμιά χρονιά που να συγκρίνεται με το 2025 σε τραγικά συμβάντα για την οικογένειά μου. Τον Φεβρουάριο έχασα τη σύντροφό μου, την Αννούσκα. Τον Ιούλιο τον ανιψιό μου, τον γιό της αδερφής της, τον Στάθη. Τον Οκτώβριο τη γυναίκα του γιου μου, την Κατερίνα. Σήμερα, παραμονή Χριστουγέννων, αποχαιρέτησα την τελευταία εναπομείνασα εν ζωή αδερφή μου, την Ιωάννα, με τα παρακάτω λόγια.

Ιωάννα μου, πολυαγαπημένη μου αδελφή,

Εμείς εδώ κλαίμε που σε αποχαιρετούμε. Εσύ ελπίζω να είσαι χαρούμενη σε χλοερό τόπο, αναπαυμένη και απαλλαγμένη απ’ τα βάσανα, με την παρέα των άλλων δύο αδελφών μας, της Έλλης και της Δημοκρατίας που έφυγαν πριν από σένα, και των άλλων αγαπημένων μας.

Στη ζωή σου πέρασες πολλά, αλλά αποδείχτηκες παλικάρι, κι ας ήσουν παραπονιάρα. Παλικάρι ήσουν και τον τελευταίο ενάμιση μήνα στο νοσοκομείο, μέσα στα ασύλληπτα βάσανά σου. Σε βλέπαμε να υποφέρεις χωρίς να μπορούμε να σε βοηθήσουμε και ράγιζε η καρδιά μας.

Αλλά είχες δίπλα σου τα παιδιά σου, τον Μανόλη και την Ειρήνη. Ο τρόπος που σου στάθηκαν ξεπερνάει κάθε φαντασία. Και μπορούμε να σε μακαρίζουμε γι’ αυτό. Γιατί είναι μεγάλη καλοτυχία να έχεις τέτοια παιδιά και να σ’ αγαπούν και να σε υπηρετούν τόσο.

Μου ήρθε στο μυαλό η ιστορία με τον Σόλωνα και τον Κροίσο, αυτή που μεταφέρει ο Ηρόδοτος και που καταλήγει στο «μηδένα προ του τέλους μακάριζε». Ο Μανόλης και η Ειρήνη μου θύμισαν τον Κλέοβη και τον Βίτωνα, που ζεύτηκαν και έσυραν το αμάξι για να μεταφέρουν τη μητέρα τους στον ναό, γιατί έπρεπε να τηρηθεί το έθιμο που απαιτούσε οπωσδήποτε η μητέρα τους πάει στο ναό με ζεμένο αμάξι.

Να είναι ευλογημένα τα παιδιά σου και περήφανα για τη μητέρα τους.

Κι εγώ είμαι περήφανος για την αδερφή μου, αλλά πιο πολύ είμαι ευγνώμων. Δεν είμαι σίγουρος αν σου έχω πει πόσο έχεις επηρεάσει τη ζωή μου και πόσο με έχεις διαμορφώσει. Με την αδελφική σου αγάπη, με τη γνώση που μου μετέδιδες ως μεγαλύτερη αδελφή και με την ευαισθησία σου, του καλλιτέχνη της οικογένειας.

Θυμάμαι και τώρα μια σκηνή στο τζάκι στο χωριό μας στη Μεσούντα. Ήταν βράδυ, θα ήμουν τριών-τεσσάρων ετών, δεν πήγαινα βέβαια σχολείο. Δίπλα στη φωτιά μού διηγόσουν τη βιβλική ιστορία του Ιωσήφ και την εξήγηση των ονείρων του Φαραώ, με τις επτά παχιές και τις επτά ισχνές αγελάδες. Τόσο με συνεπήρε η αφήγησή σου που μου χαράχτηκε στο μυαλό. Και η τύχη το έφερε να ασχοληθώ και επαγγελματικά με το θέμα που πραγματεύεται η ιστορία.

Θυμάμαι ακόμη την περίοδο που τα πέντε αδέλφια, έχοντας έλθει στην Αθήνα, ζούσαμε στο υπόγειο, εδώ πιο κάτω στην Αγανίππης 1. Εγώ στην πρώτη γυμνασίου κι εσύ στη σχολή μουσικής του Κώστα Κλάββα, μαθητευόμενη στο τραγούδι. Η επιλογή σου ήταν ανατρεπτική, κόντρα στο οικογενειακό μας κατεστημένο. Το υπόγειό μας πλημμύριζε απ’ τη μελωδική σου φωνή, όταν έκανες τα μαθήματά σου του σολφέζ και τις πρόβες των τραγουδιών σου.

Και στη συνέχεια, όταν ξενιτεύτηκες για επαγγελματικούς λόγους στον Καναδά, θυμάμαι τη λαχτάρα να λαβαίνω τα γράμματά σου. Και βέβαια δεν ξεχνώ τα εκατοδόλαρα που έβαζες μέσα, στηρίζοντας εμένα, τον μικρό αδελφό, και ανακουφίζοντας τους γονείς μας.

Όταν γύρισες πίσω στην Ελλάδα σταμάτησες την καριέρα σου και αφιερώθηκες στην οικογένειά σου και πάνω απ’ όλα στα παιδιά σου. Και άξιζε τον κόπο, γιατί πραγματικά έκανες καλά παιδιά.

Να έχουν την ευχή σου, να ακολουθούν το παράδειγμά σου και να συνεχίζουν το έργο σου. Κι εσύ εκεί που είσαι να βρεις τη γαλήνη και την ανταμοιβή που σου αξίζει.

Υποκλίνομαι και σε αποχαιρετώ με παντοτινή αγάπη και ευγνωμοσύνη!

Αυτή τη φορά κατάφερα να εκφωνήσω τον παραπάνω επικήδειο για την Ιωάννα μόνος μου. Πριν δυο και κάτι χρόνια είχα χάσει τις δυο άλλες αδελφές μου και δεν είχα το κουράγιο να το κάνω για την Έλλη (για τη Δημοκρατία το έκαναν άλλοι).

Επικήδειος Ιωάννας

53.1KB ∙ PDF file

Download

Download

Επικήδειος Έλλης

51.4KB ∙ PDF file

Download

Download

Καλά Χριστούγεννα σε όλους! Ας είναι το 2026 καλύτερο για όλους μας!